Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Việt Nam quê hương thứ hai của tôi - những cuộc hội ngộ qua gần 5 thập kỷ

Những ấn tượng đầu tiên của tôi về Việt Nam

Khoảng 8.700 km là khoảng cách giữa quê nhà Münster của tôi ở miền Bắc nước Đức và Hà Nội - một khoảng cách thoạt nhìn dường như rất lớn, mặc dù ngày nay chúng ta có thể vượt qua khoảng cách đó nhanh chóng bằng máy bay trong một thế giới ngày càng kết nối với nhau.

Năm 1975, tôi là một cậu học sinh nhỏ mới chín tuổi, xem trên truyền hình những hình ảnh về ngày giải phóng Sài Gòn. Khi xem những hình ảnh đó, tôi nghĩ đến chính quê hương bị chia cắt của mình, nước Đức. Năm đó, Việt Nam dường như ở một nơi xa xôi đến mức không thể tưởng tượng được. Khi ấy, tôi không thể nào hình dung rằng ngày nay, 50 năm sau, tôi sẽ kết hôn với một phụ nữ Việt Nam có tên Lê Thị Mạo, rằng tôi sẽ sống tại đất nước rất đặc biệt này tổng cộng 8 năm, và rằng tôi vẫn cảm nhận được sự gắn bó sâu sắc đến như vậy với đất nước xinh đẹp và thanh bình này.

Hai đất nước chúng ta, Đức và Việt Nam, đều từng bị chia cắt trong quá khứ. Năm 1986, khi còn là một người lính trẻ, trong một chuyến đi do Trường Sĩ quan Tây Đức tổ chức, tôi đứng tại biên giới Đức với đôi mắt rưng rưng, nhìn sang những người đồng đội Đông Đức của mình ở phía bên kia, đứng trên các tháp canh.

May mắn thay, người Đức chúng tôi đã tránh được một cuộc chiến tranh. Tuy nhiên, tôi hiểu rất rõ sự chia cắt có ý nghĩa như thế nào đối với một đất nước.

Ngày nay, Đức và Việt Nam đã thống nhất và hội nhập vững chắc vào các tổ chức quốc tế cũng như thương mại thế giới. Trong những năm kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1975, Đức và Việt Nam đã ngày càng trở nên gần gũi. Điều này không chỉ đúng với quan hệ kinh tế, mà còn với rất nhiều mối liên hệ cá nhân.

Sự gắn kết từ trái tim

Thật khó để nói điều gì gắn kết tôi với Việt Nam: có phải là sức sống năng động có thể cảm nhận được ở khắp mọi nơi? Có phải là lịch sử hấp dẫn của đất nước? Sự thân thiện của người dân? Hay cuộc sống thường nhật ở đất nước này? Thật khó để chỉ ra một lý do duy nhất. Đúng hơn, chính sự kết hợp của tất cả những điều đó đã khiến đất nước này trở nên hấp dẫn đến vậy.

Có hai điều khiến mối liên hệ của tôi với Việt Nam trở thành một sự gắn kết từ trái tim: một là vợ tôi, Lê Thị Mạo, người mà tôi cảm nhận được một “mối đồng điệu tâm hồn” sâu sắc và người đã kể cho tôi nghe rất nhiều về Việt Nam và văn hóa Việt Nam. Chính Mạo cũng đã hỗ trợ tôi bằng những lời khuyên và sự giúp đỡ thiết thực trong quá trình tôi viết hai cuốn sách dành riêng cho thị trường Việt Nam (“Đánh bại lạm phát - Linh hoạt, cụ thể, hiệu quả” và “Refresh! 20 Ngày làm mới bản thân”).

Vợ tôi là một phụ nữ Việt Nam hiện đại, có học thức, cảm nhận sự gắn bó sâu sắc với quê hương Việt Nam, mặc dù trong thời gian này chúng tôi đang sống lại ở Đức. Sớm hay muộn, tình yêu chung của chúng tôi dành cho Việt Nam - và trên hết là dành cho quê hương Lâm Đồng của cô ấy - sẽ đưa chúng tôi trở lại Việt Nam.

Điều thứ hai củng cố mối gắn bó của tôi là tôi đã nỗ lực học tiếng Việt. Đây chính là chìa khóa để hiểu đất nước này sâu sắc hơn. Thật luôn là một niềm vui khi được đón Tết ở Việt Nam. Tuy nhiên, sẽ còn tuyệt vời hơn khi đón Tết cùng gia đình và giao tiếp với mọi người bằng tiếng Việt.

Tôi luôn cảm thấy vui, dù là khi ngồi uống bia với ông Hải bố vợ tôi tại một nhà hàng thịt dê và cùng triết lý về cuộc đời, hay khi cùng bà Hương mẹ vợ tôi gặp gỡ họ hàng tại chùa trong dịp lễ hội. Biết tiếng Việt tạo nên tất cả sự khác biệt. Gia đình vợ tôi rất thông cảm mỗi khi tôi không phát âm đúng ngữ điệu tiếng Việt. Nhưng chúng tôi có thể trò chuyện hàng giờ và cùng nhau cười đùa vui vẻ. Một điểm luôn được mong đợi là những bữa ăn cùng gia đình, dù là ở nhà hay tại một nhà hàng hải sản ở Mũi Né do một thành viên trong gia đình điều hành.

Tôi luôn thấy việc hiểu những ảnh hưởng văn hóa đã định hình Việt Nam và con người Việt Nam trong suốt nhiều thế kỷ và thiên niên kỷ qua là rất hữu ích. Điều này giúp tôi dễ dàng hơn trong việc hiểu cách suy nghĩ và những quyết định của người Việt Nam. Hiểu Việt Nam có nghĩa là phải nhìn sâu hơn chứ không chỉ nhìn vào chủ nghĩa thực dân và chiến tranh.

Ngày nay, Việt Nam là một trong những quốc gia năng động nhất về kinh tế trên thế giới, đang ngày càng được công nghiệp hóa và đã mang trong mình một diện mạo mạnh mẽ, hiện đại. Tuy nhiên, chúng ta không nên quên những khó khăn mà Việt Nam đã vượt qua trong suốt chiều dài lịch sử của mình. Tôi đặc biệt ấn tượng với những câu chuyện về Hai Bà Trưng hay Triệu Thị Trinh (Bà Triệu), việc Ngô Quyền đánh chìm hạm đội Trung Quốc trên sông Bạch Đằng, sự phát triển rực rỡ về văn hóa dưới triều Lý - triều đại đã cho xây dựng trường đại học đầu tiên của đất nước, nay là Văn Miếu - Quốc Tử Giám - và những chiến công của Trần Hưng Đạo.

Điều tôi đã học được là: Là một người phương Tây, nếu bạn biết một chút về lịch sử Việt Nam, bạn sẽ dễ dàng hòa nhập và ứng xử tốt hơn ở Việt Nam. Ngôn ngữ, gia đình, lịch sử và sự tôn trọng là những điều mà tôi đã học cách trân trọng ở Việt Nam.

Hành trình đến Việt Nam của tôi: nghiên cứu đại học và công việc chuyên môn đầu tiên (2009)

Ngay cả trước khi có công việc chuyên môn đầu tiên tại Việt Nam, tôi đã nghiên cứu sâu về đất nước hấp dẫn này. Khi còn là một sinh viên trẻ ngành quan hệ quốc tế, tôi tập trung nghiên cứu về Đông Nam Á và lịch sử của khu vực. Trong thời gian đó, tôi đã học hỏi được rất nhiều về Việt Nam và hình thành niềm đam mê đối với đất nước này. Khi người phương Tây nghĩ về Việt Nam, họ thường chủ yếu tập trung vào lịch sử gần đây của đất nước: Chế độ thuộc địa của Pháp, cuộc chiến với người Mỹ, tăng trưởng kinh tế – nói ngắn gọn, có lẽ là 150 năm trở lại đây. Tuy nhiên, về mặt văn hóa, Việt Nam còn có nhiều điều ý nghĩa hơn thế.

Lần đầu tiên tôi đến Việt Nam là vào năm 2009, với tư cách là thành viên Ban điều hành Deutsche Bank Việt Nam. Đó là thời kỳ đất nước đang tăng trưởng mạnh mẽ, hai năm sau khi gia nhập WTO. Ngay từ ngày đầu tiên - thực tế là gần như ngay khi tôi từ sân bay Nội Bài về trung tâm Hà Nội - tôi đã yêu đất nước và con người nơi đây khi nhìn ra ngoài cửa sổ ô tô: những người nông dân cần mẫn làm việc, những ngôi mộ nằm rải rác trên các cánh đồng, những chiếc xe máy ồn ào, hoạt động diễn ra ở khắp mọi nơi. Cuối cùng, tôi cũng có thể tự mình khám phá đất nước đầy hấp dẫn này!

Khi tôi đến nơi, bầu không khí trong nước đã mang đậm cảm giác về một sự khởi đầu mới và nguồn năng lượng lớn. Tất nhiên, vẫn còn nhiều lĩnh vực - đặc biệt là trong ngành ngân hàng, lĩnh vực mà tôi phụ trách - cần phải tiếp tục bắt kịp. So với ngày nay - bất chấp sự vươn lên của đất nước kể từ năm 1986, từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới trở thành một cường quốc kinh tế mới - khi đó vẫn còn rất nhiều “lĩnh vực cần được cải thiện”. Điều này không chỉ đúng với lĩnh vực tài chính mà còn với phát triển công nghiệp, giáo dục đại học, cơ sở hạ tầng và nhiều lĩnh vực khác.

Với vai trò danh dự là Phó Chủ tịch EuroCham và thành viên Hội đồng GBA, tôi có cơ hội theo dõi quá trình này gần như từ đầu và một cách trực tiếp.

Tôi có nhìn thấy một vài khách du lịch ở Việt Nam, nhưng số lượng vẫn còn khiêm tốn. Đất nước này cũng chưa thực sự phổ biến trong cộng đồng người nước ngoài sinh sống và làm việc tại đây. Tuy nhiên, bản thân tôi khi đó đã rất lạc quan về sự phát triển của Việt Nam.

Khi hợp đồng của tôi với Deutsche Bank Việt Nam kết thúc sau ba năm, mục tiêu của tôi đã rõ ràng: tôi muốn tiếp tục duy trì mối liên hệ với Việt Nam. Tôi rời Deutsche Bank và ban đầu trở thành giáo sư ngành Quản trị quốc tế tại Munich. Trọng tâm của tôi là Việt Nam. Tôi đã đến đất nước này vô số lần, cả để nghiên cứu và để thường xuyên giảng dạy tại Đại học Việt - Đức ở Bình Dương (VGU).

Mỗi lần đặt chân lên đất Việt và hòa mình vào nhịp sống sôi động trên những con phố Hà Nội và TP.HCM, tôi đều cảm thấy yêu thích. Đồ ăn trong các nhà hàng (đặc biệt là món chả cá tại nhà hàng yêu thích của tôi, nhà hàng Anh Vũ ở Hà Nội), mùi hương trầm tại chùa Trấn Quốc, những con người tại các khu chợ địa phương ở Cần Thơ, Mũi Né và Bắc Giang, những phương ngữ khác nhau ở Hà Nội và TP.HCM, sự năng động tại rất nhiều doanh nghiệp mà tôi đã đến thăm (trong đó có các doanh nghiệp nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long)… tất cả đều cuốn hút tôi trong từng lần đến Việt Nam.

Cuộc hội ngộ sau mười năm: Việt Nam thay đổi vào năm 2019

Năm 2019, cuối cùng thời điểm đó cũng đã đến: tôi trở lại Việt Nam với tư cách là Trưởng đại diện quốc gia của Quỹ Friedrich Naumann và ngay lập tức có cảm giác rằng Việt Nam không còn chỉ là một thị trường mới nổi, mà đã trở thành một đất nước ngày càng tự tin và quyết tâm tự định hình tương lai của mình.

Đất nước đã trở nên đô thị hóa hơn, hiện đại hơn, số hóa hơn, chuyên nghiệp hơn và quốc tế hóa hơn. Các thành phố như Hà Nội và TP.HCM giờ đây đã trở thành những điểm đến phổ biến đối với người nước ngoài sinh sống và làm việc tại Việt Nam, và nhiều Việt kiều có trình độ học vấn cao đã nhìn thấy tương lai của mình tại quê hương của tổ tiên.

Du lịch cũng đã gia tăng đáng kể. Thế hệ trẻ Việt Nam đã trở nên tự tin hơn và có tư duy quốc tế hơn. Những người tôi trò chuyện trong giới học thuật, chính phủ và doanh nghiệp nổi bật với năng lực chuyên môn được nâng cao đáng kể. Điều đặc biệt gây ấn tượng với tôi là Việt Nam đã phát triển tích cực đến như vậy trong thập niên này, không chỉ về kinh tế mà cả về tư duy. Việt Nam muốn, và có khả năng, có tiếng nói trên trường quốc tế.

Những chuyển đổi trong thập niên từ năm 2009 đến năm 2019 không chỉ đơn thuần là những tòa nhà hấp dẫn hơn và những con đường tốt hơn, mà còn là sự thay đổi trong cách đất nước và người dân nhìn nhận chính mình. Tôi cho rằng trong thập niên này, không chỉ diện mạo của đất nước thay đổi mà cả vai trò của Việt Nam trên thế giới cũng thay đổi. Vì tôi cũng thường xuyên trực tiếp quan sát Việt Nam ngày nay, vào năm 2026, tôi có thể khẳng định rằng đã có một lượng thay đổi vô cùng lớn diễn ra kể từ năm 2009.

Về phần mình, tôi chắc chắn rất vui vì đã có cơ hội sống và làm việc tại Hà Nội trong 5 năm với tư cách là Trưởng đại diện Quỹ Naumann (2019–2024) và đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước, dù là thông qua một dự án với những người trẻ ở Huế về việc thành lập doanh nghiệp, hay hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ tiếp cận những thị trường mới ở nước ngoài.

Tôi đã có vô số cuộc trò chuyện với các đối tác, doanh nhân, sinh viên và nhà báo. Tôi đặc biệt nhớ một chuyến đi cùng những nhà báo tận tâm của Truyền hình Quốc phòng Việt Nam đến Yên Bái, nơi ê-kíp truyền hình đã đồng hành cùng vợ chồng tôi trong 2 ngày khi chúng tôi quan sát vụ thu hoạch chè, thăm các đồng bào dân tộc thiểu số tại nhà của họ và tham gia chuẩn bị Tết cùng người dân địa phương.

Một điểm nhấn thực sự là một bữa tiệc nướng trên núi, nơi chúng tôi tự tay giúp chuẩn bị đồ ăn và, để khép lại một ngày trọn vẹn, cùng nhau ca hát và nhảy múa dưới bầu trời rộng mở. Cho đến tận hôm nay, chúng tôi vẫn nhớ với tình cảm trìu mến sự ấm áp và lòng hiếu khách mà mọi người đã dành cho chúng tôi.

Cuộc sống của người Việt tại Đức

Ở Đức, có một số nơi, chẳng hạn như chùa Phương Quang gần Münster, vợ chồng tôi cảm thấy gần như thể mình đang ở Việt Nam, đặc biệt là trong dịp Tết và những ngày lễ khác. Ngôi chùa nằm trong một khách sạn nông thôn cũ ở một khu vực nhỏ có nhiều cây xanh ở vùng ngoại ô thành phố. Nhìn từ bên ngoài, đó là một tòa nhà điển hình của Đức; chỉ những tấm biển mới cho biết đây là một trung tâm văn hóa Việt Nam.

Khi bước vào bên trong, du khách như bước vào một thế giới khác. Mùi hương trầm lan tỏa, và đặc biệt vào dịp Tết, mọi thứ đều được trang hoàng rất trang trọng. Những lời cầu nguyện của các Phật tử từ căn phòng bên cạnh tràn ngập không gian, trong khi dưới tầng hầm có bán bánh chưng chay, bánh tét chay, canh chay, chè đậu xanh, chè ba màu và các loại đồ uống. Có thể nghe thấy các phương ngữ từ mọi vùng miền của Việt Nam. Những vị khách, trong đó có cả một số người Đức, ngay lập tức cảm thấy như ở nhà tại nơi này.

Ngôi chùa không chỉ là nơi giao lưu về mặt tâm linh mà còn là một trung tâm kết nối cộng đồng người Việt. Mạo và tôi thích đến đây, bởi nơi này mang lại cho chúng tôi cảm giác gắn kết với quê hương xa xôi của mình. Người Việt và người Đức: một lịch sử chung giờ đây đang bước sang thế hệ thứ hai.

Cũng giống như Việt Nam ngày nay được nhìn nhận là một quốc gia chào đón tất cả mọi người, bất kể họ đến từ Cà Mau, Quảng Ninh hay Huế, cộng đồng người Việt tại Đức cũng đã gắn kết với nhau. Chính những người sinh ra tại Đức và những người trẻ hiện đang đến Đức là minh chứng cho một Việt Nam mới, tự tin và đoàn kết.

Và đó là một điều tốt. Cũng giống như nước Đức đã thống nhất kể từ năm 1989 sau nhiều thập kỷ bị chia cắt cưỡng bức, Việt Nam cũng vậy. Chính những trải nghiệm chung về niềm vui đoàn tụ này đã gắn kết Đức và Việt Nam với nhau bằng một sự thấu hiểu đặc biệt dành cho nhau.

“Những người kết nối” giữa Việt Nam và Đức

Tính di chuyển quốc tế đang ngày càng gia tăng. Việt Nam cũng không ngoại lệ. Hiện nay, nhiều người Việt Nam làm việc tại Đức và đã hội nhập rất tốt vào thị trường lao động ở đây. Một xu hướng thú vị khác là ngày càng có nhiều người Việt Nam sống ở nước ngoài, họ được đào tạo rất tốt tại Đức, và đang tìm đường trở về quê hương và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

Trong vòng quen biết và bạn bè của tôi có rất nhiều người Đức gốc Việt, những người sau đó đã trở về quê hương của tổ tiên và đang đóng góp quý giá cho việc phát triển đất nước cũng như tiếp tục củng cố quan hệ giữa Đức và Việt Nam.

Trong số họ tôi nghĩ đến người bạn rất tốt của tôi, Phạm Quang Long, người lớn lên tại thị trấn Freising gần Munich và cũng học tập tại đó.

Tôi đã khuyến khích Long ban đầu trở về Hà Nội chỉ để thực tập tại Phòng Thương mại Đức. Tại đây, anh tiếp tục con đường sự nghiệp và học vấn của mình và hiện là giám đốc một công ty logistics tại Việt Nam.

Điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng ở Long là chỉ sau khi trở về Việt Nam, anh mới thực sự nhận ra tình yêu của mình dành cho quê hương sâu sắc đến mức nào và mối gắn kết với gia đình mạnh mẽ ra sao. Tôi tin rằng chính những mối liên hệ cá nhân như vậy đã khiến quan hệ song phương trở nên thực chất và mang tính con người.

Việt Nam, nước Đức và tôi - Nhìn về phía trước

Quan hệ giữa Đức và Việt Nam cho thấy toàn cầu hóa không phải là con đường một chiều, mà mang đến cho người dân hai nước nhiều cơ hội để hiểu nhau hơn cũng như phát triển bản thân và nghề nghiệp. Việt Nam đang ngày càng trở thành một nơi hấp dẫn để sinh sống. Điều này đúng với cả những Việt kiều, những người thường trở về với trình độ chuyên môn xuất sắc, và ngày càng nhiều người Đức, những người giống như tôi, tin tưởng vào tương lai của Việt Nam.

Việt Nam đặt mục tiêu trở thành một quốc gia công nghiệp vào năm 2045. Triển vọng để đạt được mục tiêu này là rất tốt. Bản thân tôi cảm thấy hào hứng khi được đóng vai trò tích cực trong quá trình phát triển này và đóng góp kiến thức của mình. Đức vẫn là quê hương của tôi, đồng thời là một đất nước hấp dẫn và thân thiện.

Tôi thực sự coi mình là một người bạn của Việt Nam, cả trên phương diện nghề nghiệp, học thuật cũng như thông qua những mối liên hệ gia đình. Với tư cách đó, tôi nhìn nhận tương lai của đất nước với sự lạc quan lớn, nhưng không phải một cách ngây thơ.

Trong 40 năm qua, Việt Nam đã học được rằng đất nước có thể đạt được rất nhiều điều nhờ sự kiên trì và khả năng thích ứng. Kể từ năm 1986, Việt Nam đã thành công trong việc chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành một cường quốc kinh tế được công nhận. Những cải cách được theo đuổi mạnh mẽ này không chỉ tạo ra những thay đổi tích cực trong các chỉ số kinh tế vĩ mô, mà còn mang lại sự cải thiện lâu dài về điều kiện sống cho hàng chục triệu người Việt Nam.

Vợ tôi, Lê Thị Mạo, sinh năm 1987 - một năm sau Đổi Mới - sinh ra tại Phan Thiết và học tập tại Đà Lạt. Bản thân cô ấy đã trải qua những thời kỳ gia đình gặp khó khăn về kinh tế. Nhờ làm việc chăm chỉ và cần cù, gia đình cô ấy hiện có cuộc sống khá giả hơn đáng kể so với trước đây. Tôi cảm nhận điều này hết lần này đến lần khác khi ở bên gia đình cô ấy.

Quan trọng hơn những con số đơn thuần là thực tế rằng ngày nay, Việt Nam có một vị thế rất mạnh trong các phòng họp của ban lãnh đạo và các bộ phận hoạch định chiến lược của các công ty nước ngoài. 17 năm trước, khi lần đầu tiên tôi đến Việt Nam, điều này chắc chắn chưa diễn ra ở mức độ tương tự.

Tôi chắc chắn rất mong được đóng góp phần nhỏ bé của mình vào quá trình này. Việt Nam đã trở thành quê hương thứ hai của tôi bởi lịch sử, sự nghiệp, ngôn ngữ và tình yêu đã hội tụ với nhau. Và vì điều đó, tôi biết ơn người dân Việt Nam, đặc biệt là Mạo - người vợ thân yêu của tôi và gia đình cô ấy.

×