Ban Chỉ huy quân sự cấp xã có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính không?

Không giao quyền xử phạt cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã

Theo tư vấn của Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn Luật sư TP.HCM, cần phân biệt rõ giữa nhiệm vụ, quyền hạn trong tổ chức và thực hiện công tác quân sự, quốc phòng với thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau và thẩm quyền xử phạt phải được pháp luật quy định cụ thể.

Căn cứ khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 66.12/2026/NQ-CP, Ban Chỉ huy quân sự cấp xã có chức năng tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương về quản lý nhà nước đối với quân sự, quốc phòng; tổ chức xây dựng, quản lý, chỉ huy, điều hành đơn vị và lực lượng vũ trang thuộc quyền, bảo đảm sẵn sàng chiến đấu và thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trên địa bàn.

Căn cứ Điều 4 Nghị quyết số 66.12/2026/NQ-CP, Ban Chỉ huy quân sự cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ như xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng khu vực phòng thủ, huấn luyện và duy trì sẵn sàng chiến đấu, xây dựng lực lượng Dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên, tham mưu tuyển quân và phối hợp với Công an cùng các lực lượng khác bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn.

Tuy nhiên, Nghị quyết số 66.12/2026/NQ-CP không có quy định giao cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã hoặc Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là điểm người dân cần đặc biệt lưu ý. Việc một cơ quan được giao nhiệm vụ quản lý, chỉ huy hoặc tham mưu trong một lĩnh vực không đồng nghĩa cơ quan hoặc người đứng đầu cơ quan đó mặc nhiên trở thành người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Căn cứ Điều 37a Luật Xử lý vi phạm hành chính, được bổ sung bởi Luật số 88/2025/QH15, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính gồm Chủ tịch UBND các cấp và người có thẩm quyền thuộc các cơ quan, lực lượng được luật xác định như Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Thuế, Quản lý thị trường, Kiểm lâm, Thanh tra...; Chính phủ quy định chi tiết các chức danh và phạm vi thẩm quyền của từng chức danh.

Đáng chú ý, Luật số 88/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và đã thiết kế lại hệ thống chức danh có thẩm quyền xử phạt. Trong danh sách này, pháp luật không mặc nhiên xác định Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là một chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Căn cứ Điều 3 Nghị định số 189/2025/NĐ-CP, việc quy định cụ thể chức danh có thẩm quyền xử phạt phải dựa trên chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn về quản lý ngành, lĩnh vực và địa bàn.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, nguyên tắc này có ý nghĩa quan trọng: không thể suy diễn thẩm quyền xử phạt từ chức danh hoặc nhiệm vụ chung. Muốn xử phạt một hành vi vi phạm hành chính, người thực hiện phải được pháp luật xác định rõ là người có thẩm quyền và phải xử phạt đúng lĩnh vực, mức phạt, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả được giao.

Ai có quyền xử phạt vi phạm trong lĩnh vực quốc phòng?

Căn cứ Điều 1 Nghị định số 218/2025/NĐ-CP, Chính phủ quy định các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, đối tượng bị xử phạt, thẩm quyền xử phạt và thẩm quyền lập biên bản trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 5/8/2025.

Căn cứ Điều 7 Nghị định số 218/2025/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu là 75 triệu đồng; đối với tổ chức là 150 triệu đồng.

Đáng chú ý, Điều 52 Nghị định số 218/2025/NĐ-CP quy định Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 37,5 triệu đồng, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền phạt tiền đến 75 triệu đồng cùng các hình thức, biện pháp theo quy định.

Trong khi đó, Điều 53 Nghị định số 218/2025/NĐ-CP quy định thẩm quyền xử phạt của Thanh tra quốc phòng, gồm Thanh tra viên Bộ Quốc phòng, Trưởng đoàn thanh tra cấp quân khu, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Chánh Thanh tra quốc phòng quân khu, Chánh Thanh tra quốc phòng Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội và Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng theo từng mức thẩm quyền.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, việc Nghị định 218/2025/NĐ-CP quy định riêng các chức danh này nhưng không liệt kê Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã cho thấy không thể hiểu rằng Chỉ huy trưởng đương nhiên có quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng.

Ban Chỉ huy quân sự cấp xã vẫn có thể phát hiện, phối hợp, tham gia lập biên bản hoặc thực hiện các nhiệm vụ được pháp luật giao trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự. Tuy nhiên, quyền lập biên bản và quyền ra quyết định xử phạt là hai vấn đề khác nhau và phải xác định theo đúng quy định của pháp luật.

Căn cứ Điều 51 Nghị định số 218/2025/NĐ-CP, người có thẩm quyền xử phạt và một số người thuộc lực lượng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân được giao thi hành công vụ có thể có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính theo quy định. Tuy nhiên, việc được giao nhiệm vụ lập biên bản không đồng nghĩa với việc người đó có thẩm quyền ra quyết định xử phạt.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là điểm rất dễ gây nhầm lẫn trong thực tế. Một cán bộ quân sự cấp xã có thể tham gia phát hiện, kiểm tra hoặc lập biên bản theo nhiệm vụ được giao, nhưng muốn ban hành quyết định xử phạt thì phải có thẩm quyền xử phạt được quy định cụ thể.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng đang đề xuất luật hóa mô hình Ban Chỉ huy quân sự cấp xã trong Luật Dân quân tự vệ. Dự thảo đồng thời bổ sung các chức danh Chỉ huy trưởng, Phó Chỉ huy trưởng và Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự cấp xã vào hệ thống chức vụ của sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tuy nhiên, theo nội dung Dự thảo được gửi, việc bổ sung, chính quy hóa các chức danh của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã không đồng nghĩa với việc tự động trao thêm thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cho các chức danh này.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, nếu sau này Quốc hội thông qua luật sửa đổi và có quy định mới về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thuộc Ban Chỉ huy quân sự cấp xã thì phải căn cứ chính xác vào luật và nghị định hướng dẫn mới. Còn trong thời điểm hiện nay, không nên suy diễn rằng Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã có quyền ra quyết định xử phạt chỉ vì chức danh này đã được chính quy hóa.

Một điểm khác cũng cần lưu ý là Nghị quyết số 66.12/2026/NQ-CP có thời hạn áp dụng từ ngày 26/1/2026 đến hết ngày 28/2/2027 và được ban hành để quy định tổ chức, hoạt động của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã trong thời gian chưa sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới luật có quy định liên quan.

Vì vậy, theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, câu trả lời ở thời điểm hiện nay là: Ban Chỉ huy quân sự cấp xã không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính một cách đương nhiên. Khi xử lý một hành vi vi phạm trong lĩnh vực quốc phòng, cần xác định đúng chức danh có thẩm quyền theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP và Nghị định số 218/2025/NĐ-CP, cũng như các nghị định xử phạt chuyên ngành có liên quan.

Đặc biệt, người dân cũng cần phân biệt giữa Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã và các chức danh Thanh tra quốc phòng. Đây là những chủ thể có vị trí, chức năng và thẩm quyền pháp lý khác nhau; không thể đồng nhất thẩm quyền của cơ quan này với cơ quan hoặc chức danh khác.

Luật sư Sơn cũng lưu ý, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng hiện mới là dự thảo, chưa phải căn cứ để xác định thẩm quyền xử phạt đã có hiệu lực. Khi Quốc hội thông qua luật và Chính phủ ban hành các văn bản hướng dẫn mới, cần tiếp tục đối chiếu để xác định Ban Chỉ huy quân sự cấp xã hoặc Chỉ huy trưởng có được bổ sung thẩm quyền xử phạt hay không.

×