Băn khoăn xử lý chênh lệch thu - chi và cơ chế cho "khoản âm" nghìn tỷ nếu có của Ngân hàng Nhà nước

Sáng 17/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp, cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Nới tỷ lệ an toàn vốn: Cân rõ cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro

Hai trong số các nội dung quan trọng tại dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Ngân hàng là cơ quan soạn thảo (Ngân hàng Nhà nước, cơ quan trình Chính phủ) đề xuất nới tỷ lệ an toàn vốn cho một số ngân hàng đặc thù và cơ chế xử lý khoản chi âm - (nếu có), có thể phát sinh hàng nghìn tỷ đồng của Ngân hàng Nhà nước trong hoạt động điều hành lãi suất, tỷ giá.

Tại dự thảo sửa đổi Luật Ngân hàng, cơ quan soạn thảo bổ sung quy định: Ngân hàng Nhà nước được áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức quy định thông thường đối với đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng và các tổ chức tín dụng.

Mục tiêu là xử lý phù hợp với mức độ rủi ro tiềm ẩn đối với từng tổ chức và toàn hệ thống.

Theo đó, cách tiếp cận của cơ quan soạn thảo là đề xuất chuyển từ việc áp dụng một mức tỷ lệ chung sang quản lý theo tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng. Theo đó, trong những trường hợp cần thiết, Ngân hàng Nhà nước có thể xem xét, quyết định áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức thông thường.

Bên cạnh đó, khoản chi âm trong hoạt động thu chi của NHNN cũng được đề xuất có cơ chế để giải quyết. Cụ thể.tại giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận về Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, Chống rửa tiền, Luật Các tổ chức tín dụng sáng ngày 9/8 tại Hội trường Diên Hồng, nhà Quốc hội, Thống đốc Phạm Đức Ấn đã nói lý do về đề xuất bổ sung cơ chế tài chính linh hoạt cho phép xử lý khoản chênh lệch thu - chi âm (chi vượt thu) khi thực hiện các nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ.

Theo đó, tại khoản 3 Điều 45, cơn quan không đề xuất ngân sách nhà nước lập tức bù khoản chi vượt thu, mà cho phép xử lý linh hoạt khoản âm của các năm trước, trước khi xác định phần phải nộp ngân sách.

Về nội dung này, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho rằng: Kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước không phải lợi nhuận và không nhằm mục tiêu lợi nhuận. “Ngân hàng Nhà nước vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước, vừa thực hiện vai trò ngân hàng trung ương”, ông Ấn nói.

Theo ông Ấn, trong quá trình can thiệp để ổn định tỷ giá, lãi suất, Ngân hàng Nhà nước có thể phát sinh “khoản âm”. Khoản âm vài nghìn tỷ đồng có thể mang lại lợi ích lớn hơn cho nền kinh tế thông qua ổn định tỷ giá, lãi suất.

Tư lệnh ngành ngân hàng cho rằng, quy định hiện nay, kết quả dương hoạt động Ngân hàng Nhà nước sẽ được nộp ngân sách, nhưng “chưa có quy định cụ thể khi kết quả âm”. Vì vậy: “Dự thảo lần này bổ sung cơ chế xử lý nội dung này, phù hợp với quy định của ngân hàng trung ương các nước trên thế giới”.

Cho ý kiến về nội dung nới tỷ lệ an toàn vốn của dự thảo sửa đổi Luật Ngân hàng, Chủ tịch Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị phải giới hạn rõ phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng, xác định lộ trình cụ thể để đưa các tỷ lệ an toàn về lại ngưỡng quy định, tránh bị lạm dụng. Quan trọng hơn phải thiết lập được cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc luật hóa các chuẩn mực quốc tế liên quan đến chủ sở hữu hưởng lợi và việc xác định, báo cáo giao dịch đáng ngờ trong phòng, chống rửa tiền, đề nghị phải đi kèm các hướng dẫn cụ thể, định lượng về tiêu chí, cách thức thu thập và sử dụng dữ liệu.

Điều này nhằm giúp các đối tượng báo cáo có thể thực hiện được ngay, tránh vướng mắc do hiểu không thống nhất hoặc tạo ra gánh nặng tuân thủ quá cao cho doanh nghiệp và tổ chức tín dụng.

Ngoài ra, việc rà soát trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan và đối tượng báo cáo cũng phải đảm bảo đúng thẩm quyền, rõ trách nhiệm và có tính khả thi cao.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu góp ý với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước sau khi trích lập các quỹ và bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu của năm trước sẽ nộp vào ngân sách nhà nước.

Ông Hiếu đề nghị rà soát kỹ lưỡng và theo sát quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước (dự kiến hợp nhất với Luật Đầu tư) để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời cần có giải trình rõ ràng hơn nếu giữ nguyên quy định này trong dự thảo.

Phát biểu về các nội dung thảo luận sáng nay, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị tiếp tục rà soát nguyên tắc xử lý chênh lệch thu chi, đảm bảo tính đặc thù của Ngân hàng Trung ương, phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước hiện hành và định hướng hợp nhất.

Bà Hồng yêu cầu rà soát quy định chặt chẽ, phải có tiêu chí rõ ràng, cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp và có lộ trình cụ thể đưa tỷ lệ về ngưỡng quy định.

Về sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền, cần rà soát, thống nhất quy định về dấu hiệu đáng ngờ, nguồn dữ liệu và trách nhiệm của đối tượng báo cáo (đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa); làm rõ trách nhiệm thanh tra và cơ chế phối hợp liên ngành, tuyệt đối không để trùng lặp hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Về sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát hoàn thiện quy định về đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp. Phải phân định rõ ràng địa vị pháp lý, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của ngân hàng thương mại, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích; phân định rành mạch giữa hoạt động đại lý quản lý tài sản với hoạt động bảo lãnh tín dụng, đảm bảo an toàn hệ thống và thống nhất với pháp luật về chứng khoán.

Thống đốc: Nới tỷ lệ an toàn không đồng nghĩa "nới lỏng quản lý"

Giải trình làm rõ thêm các nội dung thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết: Quy định hiện hành khi chênh lệch thu chi của NHNN có phần thừa thì nộp ngân sách, nhưng khi có chênh lệch thiếu thì bắt buộc phải có cơ chế xử lý.

Ông Ấn cho rằng, nội dung này gắn liền với quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước tới đây để cập nhật, đảm bảo tính thống nhất pháp lý và Chính phủ sẽ ban hành Nghị định quy định chi tiết về vấn đề này.

Về việc áp dụng các tỷ lệ an toàn linh hoạt, Thống đốc Phạm Đức Ấn giải thích, dự thảo Luật quy định căn cứ vào tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng để xem xét quyết định áp dụng tỷ lệ an toàn khác với quy định hiện hành. Thống đốc khẳng định, Ngân hàng Nhà nước không nới lỏng quản lý mà luôn đi theo hướng an toàn nhất.

Về quy định phòng, chống rửa tiền và xác định chủ sở hữu hưởng lợi, Thống đốc chia sẻ đây là khâu cực kỳ phức tạp khi phải cân bằng giữa hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế khắt khe từ OECD, FATF, APG.

Theo ông này, hiện các tổ chức quốc tế thường không đưa ra tiêu chí định lượng cứng vì lo ngại đối tượng vi phạm sẽ lách luật. Khi đàm phán về khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi", OECD đề xuất bao hàm cả các "thỏa thuận pháp lý", nhưng phía Việt Nam đã đấu tranh giữ nguyên bản chất chủ sở hữu hưởng lợi phải là "cá nhân".

Cơ quan soạn thảo đang nỗ lực tối đa để thể hiện thuật ngữ vừa chuẩn hóa theo luật pháp Việt Nam, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế để thuận lợi cho công tác đánh giá đa phương.

×