Bản quyền trên không gian số: Làm thế nào để xóa bỏ thói quen "xem miễn phí"?

Cần mạnh tay hơn trong việc cảnh báo và ngăn chặn nội dung vi phạm

Trao đổi với Dân Việt, luật sư Hoàng Ngọc (văn phòng luật sư Gia Phạm) cho rằng nỗi lo bản quyền không phải vấn đề mới, nhưng ở giai đoạn trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng hơn. Nếu trước đây, hành vi xâm phạm bản quyền đòi hỏi người vi phạm phải bỏ công sao chép hoặc sáng tạo lại tác phẩm, thì hiện nay mọi thứ trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn rất nhiều.

“Hiện tại, chỉ với một phần mềm, họ có thể tạo ra một bài hát hay giọng nói giống hệt người nổi tiếng trong vài phút. Việc nhân bản và phát tán cũng dễ dàng hơn nhiều”, ông nói.

Theo luật sư Hoàng Ngọc, các cơ quan chức năng cùng những nền tảng xuyên biên giới cần mạnh tay hơn trong việc ứng dụng công nghệ quét, cảnh báo và chặn nội dung vi phạm. Dù chưa thể xử lý triệt để ngay lập tức, việc kiên trì báo cáo, yêu cầu gỡ bỏ và theo đuổi các vụ kiện dân sự sẽ góp phần làm sạch môi trường số, buộc người vi phạm phải có ý thức hơn.

“Dù số lượng tài khoản mạng xã hội rất lớn, thực tế chỉ có một số nền tảng hoạt động mạnh tại Việt Nam. Nếu các nền tảng này áp dụng các biện pháp cảnh cáo, gỡ bỏ clip hoặc khóa tài khoản vi phạm, tình trạng vi phạm bản quyền sẽ từng bước giảm bớt. Bên cạnh đó, khi xuất hiện những vụ kiện đòi bồi thường và người bị hại được bảo vệ quyền lợi thỏa đáng, môi trường mạng sẽ dần trở nên “trong sạch” và lành mạnh hơn” – Luật sư Hoàng Ngọc nhận định.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hồ Hải Long (Giám đốc điều hành đơn vị phát hành và bảo vệ bản quyền âm nhạc VIEENT) cho biết doanh nghiệp này hiện đang triển khai mô hình bảo vệ bản quyền đa lớp nhằm bảo vệ sáng tạo của các nghệ sĩ.

“Thứ nhất, chúng tôi xây dựng đội ngũ chuyên viên pháp lý và bản quyền chuyên trách để rà soát và xử lý nhanh các trường hợp vi phạm. Thứ hai là tăng cường sức mạnh cộng đồng thông qua việc tham gia vào các hiệp hội bản quyền. Chúng tôi cùng các đối tác chiến lược chia sẻ dữ liệu chung, từ đó thiết lập “hệ thống cảnh báo sớm” để ngăn chặn các đối tượng xấu luân chuyển nội dung vi phạm giữa các đơn vị phát hành khác nhau”.

Cũng theo ông Hải Long, để xóa bỏ tư duy “xài chùa” đã ăn sâu vào một bộ phận người dùng, cần có giải pháp đồng bộ từ cả cơ quan quản lý lẫn công tác giáo dục nhận thức xã hội.

“Một mặt, cơ quan quản lý nhà nước cần ban hành các chế tài xử phạt đủ sức răn đe, nghiêm khắc đối với các hành vi xâm phạm bản quyền âm nhạc. Mặt khác, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền và giáo dục về bản quyền nhạc số một cách sâu rộng. Chỉ khi người dùng và các bên liên quan hiểu rõ hệ lụy pháp lý cũng như thiệt hại kinh tế gây ra cho nghệ sĩ, ý thức thượng tôn pháp luật mới được hình thành, từ đó giảm thiểu vi phạm một cách bền vững”, ông Long nói.

Nếu bản quyền không được bảo vệ, đội ngũ sáng tạo sẽ ngày càng yếu đi

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định bảo vệ bản quyền và chủ quyền văn hóa số là hai mặt của cùng một vấn đề: bảo vệ năng lực sáng tạo và quyền tự chủ văn hóa quốc gia trong môi trường số.

“Nếu bản quyền không được bảo vệ, người sáng tạo sẽ yếu đi. Nếu người sáng tạo yếu đi, công nghiệp văn hóa không thể trở thành ngành kinh tế quan trọng. Nếu sản phẩm Việt Nam không có môi trường sống công bằng trên không gian số, chúng ta sẽ dần trở thành người tiêu dùng thụ động của các dòng nội dung bên ngoài, thay vì là chủ thể sáng tạo, kể câu chuyện Việt Nam, lan tỏa giá trị Việt Nam ra thế giới”, ông nói.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, bảo vệ bản quyền không chỉ dừng ở việc chặn website lậu hay xử phạt một vài hành vi vi phạm, mà còn là bảo vệ niềm tin rằng lao động sáng tạo phải được tôn trọng, tài năng phải được đãi ngộ và doanh nghiệp đầu tư vào văn hóa phải được bảo vệ. Đây cũng là yêu cầu gắn liền với quá trình chuyển đổi số, xây dựng hạ tầng văn hóa số, bảo vệ an ninh văn hóa và chủ quyền văn hóa số của Việt Nam.

Ông Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng đợt cao điểm xử lý vi phạm bản quyền ,lần này đã tạo ra bước chuyển về nhận thức xã hội, khi bản quyền không còn bị xem là câu chuyện riêng của nghệ sĩ hay doanh nghiệp.

“Bản quyền là kỷ cương của nền kinh tế sáng tạo, là sự tôn trọng lao động trí tuệ, là điều kiện để công nghiệp văn hóa Việt Nam có thể phát triển lành mạnh. Một xã hội muốn có nhiều tác phẩm hay, nhiều bộ phim tốt, nhiều chương trình chất lượng thì trước hết phải bảo vệ được quyền sống chính đáng của những người sáng tạo”, ông nhận định.

Để việc bảo vệ bản quyền thực sự hiệu quả, theo ông, cần có cơ chế phối hợp thường xuyên giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an, Bộ Thông tin và Truyền thông, các nền tảng xuyên biên giới, nhà mạng, đơn vị trung gian thanh toán và chủ sở hữu quyền.

Bên cạnh đó, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh cần tăng chế tài đủ sức răn đe đối với các hành vi tái phạm, có tổ chức và thu lợi lớn từ quảng cáo, dữ liệu người dùng. Đồng thời, cần phát triển các nền tảng hợp pháp với giá cả hợp lý, giao diện thuận tiện và kho nội dung phong phú để công chúng có lựa chọn tốt hơn thay vì tìm đến nguồn lậu.

“Cần giáo dục văn hóa bản quyền từ trường học, gia đình, truyền thông, để người trẻ hiểu rằng xem lậu không phải “tiết kiệm”, mà là làm tổn thương chính hệ sinh thái sáng tạo mà họ yêu thích”, ông khẳng định.

Trao đổi với Dân Việt, NSND Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn nhận định: "Thời gian qua việc bảo vệ bản quyền cho các tác giả, tác phẩm đã được thực hiện khá tốt. Tuy nhiên, ở đâu đó, các đối tượng vi phạm bản quyền vẫn còn hoạt động, thậm chí hoạt động một cách rất lộ liễu. Chúng ta không khó để bắt gặp trên các trang mạng hay nền tảng xã hội những nội dung có dấu hiệu vi phạm bản quyền.
Với sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ các cơ quan chức năng, chắc chắn lĩnh vực bản quyền sẽ ngày càng được chú trọng, qua đó tạo niềm tin và động lực cho đội ngũ sáng tạo. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài sản trí tuệ, tài sản tài chính của người sáng tạo mà còn tạo dựng niềm tin, khích lệ họ tiếp tục lao động nghệ thuật và cống hiến”.

×