Bắt đầu từ hôm nay, Mỹ phong tỏa hải quân ở eo biển Hormuz như thế nào? Hậu quả sẽ ra sao?

Thông báo cũng cho biết các tàu thuyền đến hoặc đi từ các khu vực khác sẽ được phép đi qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng mà Iran đã đóng cửa để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Động thái này diễn ra sau khi các nhà đàm phán từ cả hai phía không đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến, bắt đầu từ ngày 28 tháng 2.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán trực tiếp với Iran tại Pakistan đã thất bại vì Iran "không sẵn lòng từ bỏ tham vọng hạt nhân của mình".

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Mỹ đưa ra "những yêu sách quá đáng và những đòi hỏi bất hợp pháp".

Ông Trump đã nói gì về lệnh phong tỏa?

Trên trang Truth Social hôm Chủ nhật, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Mỹ sẽ bắt đầu "phong tỏa mọi tàu thuyền cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz".

"Tôi cũng đã chỉ thị Hải quân của chúng ta tìm kiếm và chặn bắt mọi tàu thuyền trong vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không ai trả phí bất hợp pháp sẽ được an toàn trên biển cả", ông Trump nói.

Ông nói thêm rằng Mỹ cũng sẽ bắt đầu phá hủy các quả thủy lôi mà ông cho là do Iran gài trong eo biển.

"Bất kỳ người Iran nào bắn vào chúng tôi, hoặc vào các tàu thuyền hòa bình, sẽ bị BỊ NỔ TUNG!" ông Trump nhấn mạnh.

Ông Trump nói rằng "vào một thời điểm nào đó" sẽ đạt được thỏa thuận về quyền tự do đi lại, nhưng "Iran đã không cho phép điều đó xảy ra bằng cách chỉ nói rằng, 'Có thể có một quả thủy lôi ở đâu đó ngoài kia,' mà không ai biết ngoài họ".

Trong một bài đăng khác, ông Trump nói thêm rằng "Iran đã hứa sẽ mở cửa eo biển Hormuz, nhưng họ đã cố tình không thực hiện lời hứa đó."

"Đúng như lời hứa, họ nên bắt đầu quá trình mở cửa tuyến đường thủy quốc tế này càng nhanh càng tốt!" ông nói.

Trên thực tế, việc phong tỏa sẽ hoạt động như thế nào?

Sổ tay hướng dẫn về luật tác chiến hải quân của Tư lệnh Hải quân Mỹ năm 2022 định nghĩa phong tỏa là "một hoạt động quân sự nhằm ngăn chặn tàu thuyền và/hoặc máy bay của tất cả các quốc gia, cả thù địch và trung lập, ra vào các cảng, sân bay hoặc khu vực ven biển được chỉ định thuộc sở hữu, bị chiếm đóng hoặc dưới sự kiểm soát của một quốc gia thù địch".

Ban đầu, ông Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa eo biển, "có hiệu lực ngay lập tức".

Vào cuối ngày Chủ nhật, ông nói với đài truyền hình Fox News của Mỹ rằng lệnh phong tỏa "sẽ mất một chút thời gian, nhưng sẽ sớm có hiệu quả", và mô tả nó là chính sách "tất cả hoặc không có gì".

Trong một bài đăng trên X, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (Centcom) cho biết lực lượng của họ sẽ bắt đầu thực hiện lệnh phong tỏa lúc 10:00 EDT (15:00 BST) vào thứ Hai.

"Lệnh phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của tất cả các quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm tất cả các cảng của Iran trên Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman", thông báo cho biết.

Bộ Tư lệnh Trung ương (Centcom) cho biết thêm rằng lực lượng Mỹ sẽ không cản trở sự tự do của các tàu thuyền đi đến và đi từ các cảng không thuộc Iran, và thông tin bổ sung sẽ được cung cấp cho các thủy thủ thương mại thông qua một thông báo chính thức trước khi cuộc phong tỏa bắt đầu.

Ông Trump nói rằng các quốc gia khác cũng sẽ tham gia phong tỏa eo biển, nhưng không nói rõ đó là những quốc gia nào. BBC đưa tin rằng Anh sẽ không tham gia vào cuộc phong tỏa này.

Ông Trump cũng nói với Fox News rằng NATO đã đề nghị giúp "làm sạch" eo biển, và cho biết thêm rằng eo biển sẽ được sử dụng lại "trong khoảng cách không quá xa".

Ông Trump nói rằng Mỹ sẽ đưa vào sử dụng tàu quét mìn, và Anh - một thành viên của NATO - cũng sẽ làm như vậy. "Tôi được biết Anh và một vài quốc gia khác đang gửi tàu quét mìn," ông nói.

Thủ tướng Keir Starmer trước đây đã nói rằng các hệ thống rà phá thủy lôi của quân đội Anh đã có mặt trong khu vực.

Người phát ngôn của Chính phủ Anh cho biết: "Chúng tôi tiếp tục ủng hộ quyền tự do hàng hải và việc mở cửa eo biển Hormuz, điều vô cùng cần thiết để hỗ trợ nền kinh tế toàn cầu và giảm chi phí sinh hoạt trong nước." Người phát ngôn cho biết eo biển Hormuz "không được phép thu phí": "Chúng tôi đang khẩn trương phối hợp với Pháp và các đối tác khác để thành lập một liên minh rộng lớn nhằm bảo vệ quyền tự do hàng hải".

Ba chuyên gia pháp lý tại Mỹ nói với BBC rằng việc phong tỏa có thể vi phạm luật hàng hải. Một người trong số họ cũng đặt câu hỏi liệu việc phong tỏa, được thực thi bằng biện pháp quân sự, có vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện tại hay không.

Tại sao Mỹ lại phong tỏa eo biển này?

Vị trí địa lý của eo biển đã cho phép Iran sử dụng nó như một đòn bẩy trong suốt cuộc chiến này, ngăn chặn một cách có chọn lọc các tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy hẹp và đẩy giá dầu tăng vọt.

Tehran đã thu những khoản phí khổng lồ đối với một số tàu thuyền khi muốn đi qua cửa khẩu.

Bằng cách đóng cửa eo biển, ông Trump có thể cắt đứt một nguồn thu đáng kể của chính phủ Iran - mặc dù điều này có thể khiến giá dầu và khí đốt tăng cao hơn nữa.

Ông nói với Fox News rằng "chúng ta sẽ không để Iran kiếm tiền bằng cách bán dầu cho những người họ thích và không bán cho những người họ không thích", và mục tiêu là cho phép "tất cả hoặc không có gì" dầu được vận chuyển qua kênh vận tải quan trọng này.

Các nhà phân tích cho rằng tuyên bố của tổng thống Mỹ nhằm mục đích gây áp lực lên Iran để đạt được thỏa thuận theo các điều khoản của Mỹ.

Trên chương trình Face the Nation của đài CBS, nghị sĩ đảng Cộng hòa Mike Turner của bang Ohio cho biết việc phong tỏa là một biện pháp để buộc phải giải quyết tình hình ở eo biển Hormuz.

"Bằng việc nói rằng chúng ta sẽ không để họ tự quyết định ai được thông qua, tổng thống chắc chắn đang kêu gọi tất cả các đồng minh và mọi người cùng ngồi vào bàn đàm phán," ông nói. "Vấn đề này cần được giải quyết".

Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Mark Warner của bang Virginia, thành viên Dân chủ cấp cao trong Ủy ban Tình báo Thượng viện, nói với CNN hôm Chủ nhật: "Tôi không hiểu làm thế nào việc phong tỏa eo biển lại có thể buộc Iran mở cửa eo biển."

Tác động sẽ như thế nào?

Trong ngắn hạn, mối đe dọa phong tỏa eo biển của ông Trump sẽ chỉ ảnh hưởng đến một số ít tàu thuyền vẫn đang di chuyển trên tuyến đường thủy này, chuyên gia vận tải biển Lars Jensen nói với BBC.

"Nếu người Mỹ thực sự làm điều này, nó sẽ chỉ ngăn chặn được một lượng rất nhỏ tàu thuyền. Xét về tổng thể, điều đó thực sự không thay đổi gì cả," ông nói.

Jensen, giám đốc điều hành của Vespucci Maritime, cho biết mối đe dọa của Trump về việc ngăn chặn việc đi lại an toàn cho bất kỳ tàu nào trả phí cho Iran cũng sẽ có ít tác động, vì bất kỳ công ty nào làm như vậy đều đã phải đối mặt với các lệnh trừng phạt vì trả tiền cho chế độ này.

"Trước hết, rất ít tàu thuyền đi qua. Thậm chí còn ít hơn nữa những tàu trả tiền, và những tàu trả tiền thì đã phải chịu lệnh trừng phạt của Mỹ rồi", ông nói.

Ông Jensen cho biết, hầu hết các công ty vận tải biển sẽ tiếp tục chờ xem liệu có đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ hay không và liệu thỏa thuận đó có thể được duy trì hay không, và nếu điều đó xảy ra, hoạt động vận chuyển có thể sẽ được nối lại một cách chậm rãi.

Tình hình hiện tại ở eo biển như thế nào?

Thỏa thuận ngừng bắn hai tuần trong cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đạt được vào ngày 7 tháng 4 bao gồm điều kiện đảm bảo "sự an toàn khi đi qua" tuyến đường thủy hẹp này.

Tuy nhiên, các tàu thuyền trong khu vực sau đó nhận được thông báo rằng họ sẽ bị "nhắm mục tiêu và tiêu diệt" nếu cố gắng vượt qua eo biển mà không được phép, và chỉ một vài tàu đã thực hiện chuyến đi trong ba ngày đầu tiên sau khi lệnh ngừng bắn được công bố.

Tính đến 17:00 giờ BST ngày 10 tháng 4, chỉ có 19 tàu được theo dõi đi qua eo biển kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, theo phân tích của BBC Verify dựa trên dữ liệu theo dõi tàu từ MarineTraffic.

Trong số đó, có bốn tàu chở dầu, khí đốt hoặc hóa chất. Số còn lại được liệt kê là tàu chở hàng rời hoặc tàu container các loại.

Một số tàu khác đã thực hiện hành trình mà không phát tín hiệu vị trí của mình.

Con số này thấp hơn nhiều so với mức trung bình 138 tàu thuyền đi qua eo biển mỗi ngày trước khi cuộc xung đột bắt đầu vào ngày 28 tháng 2.

×