Bí ẩn ở Thủy điện Hòa Bình về một bức thư đến năm 2100 mới mở

Thủy điện Hòa Bình và bức thư bí ẩn trong khối bê tông

Trước sân khu nhà truyền thống của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, du khách dễ dàng nhận thấy một khối bê tông có hình dáng giống một kim tự tháp thu nhỏ. Công trình này được bảo vệ cẩn thận bằng hàng rào chắn, người tham quan chỉ có thể quan sát từ phía ngoài.

Trên mặt trước của khối bê tông gắn một tấm biển kim loại khắc bằng hai ngôn ngữ Việt Nam và Nga.

Dòng chữ tiếng Việt ghi rõ: "Nơi đây lưu giữ bức thư của những người xây dựng thủy điện Hòa Bình gửi thế hệ mai sau - thư này sẽ được mở vào ngày 1/1/2100".

Dòng chữ ngắn gọn ấy đã tạo nên một trong những câu chuyện bí ẩn nhất gắn với công trình thủy điện trên sông Đà.

Theo các tài liệu lưu trữ tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, bức thư được chính thức đặt vào trong khối bê tông vào ngày 30/1/1983. Đây không chỉ là một hoạt động mang tính biểu tượng mà còn được tổ chức như một sự kiện trọng đại của công trường xây dựng lúc bấy giờ.

Hàng nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân đang làm việc tại công trình đã tham dự buổi lễ. Đặc biệt, sự kiện còn có sự hiện diện của 250 đại biểu thanh niên Liên Xô sang thăm Việt Nam.

Nghi lễ trang trọng cất giữ "bức thư thế kỷ"

Tại buổi lễ năm 1983, ông Ngô Xuân Lộc - Tổng chỉ huy công trường xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình - đã đọc toàn văn bức thư bằng tiếng Việt trước đông đảo đại biểu tham dự. Sau đó, ông Giaseplin đọc lại nội dung bằng tiếng Nga.

Hai bản thư được chuẩn bị riêng biệt bằng tiếng Việt và tiếng Nga. Sau khi đọc xong, cả hai bức thư được cuộn cẩn thận rồi đặt vào một thỏi đồng được khoan rỗng bên trong. Thỏi đồng này được đậy kín nắp trước khi đưa vào lòng khối bê tông.

Từ thời điểm đó, nội dung của bức thư chính thức được niêm phong và trở thành bí mật dành cho các thế hệ tương lai.

Một chi tiết đặc biệt khác trong buổi lễ là việc lựa chọn bốn người trực tiếp dùng tua vít bắt các con ốc cố định tấm biển ghi dấu nơi lưu giữ bức thư.

Bốn người được lựa chọn gồm ông Bogachenko - Tổng chuyên viên Liên Xô trên công trình Thủy điện Hòa Bình; ông Vũ Mão - Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; ông Ngô Xuân Lộc - Tổng chỉ huy công trường xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình; và bà Xavitxkaia - thành viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Liên Xô sang thăm Việt Nam.

Việc lựa chọn này không phải ngẫu nhiên mà dựa trên những tiêu chí mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.

Theo đó, ông Bogachenko đại diện cho thế hệ cao tuổi khi lúc đó đã ngoài 60 tuổi. Ông Vũ Mão đại diện cho tuổi trẻ, thời điểm ấy 44 tuổi. Ông Ngô Xuân Lộc là đại diện cho những người làm việc "dưới đất", trực tiếp chỉ huy thi công công trường.

Trong khi đó, bà Xavitxkaia được xem là đại diện cho những người “trên trời”, bởi bà là nữ phi hành gia vũ trụ thứ hai của thế giới vào thời điểm đó.

Sự kết hợp giữa già và trẻ, nam và nữ, người dưới mặt đất và người từng bay vào không gian đã tạo nên một nghi thức độc đáo, mang nhiều ý nghĩa về sự tiếp nối của các thế hệ.

Ý tưởng từ chuyên gia Liên Xô

Để hiểu rõ hơn về sự ra đời của bức thư đặc biệt này, cần quay lại những năm đầu xây dựng công trình Thủy điện Hòa Bình. Sau khi đất nước thống nhất, Đảng và Nhà nước xác định cần xây dựng một nhà máy thủy điện quy mô lớn trên dòng sông Đà nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng phục vụ công cuộc phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ Thủy lợi, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, được giao nhiệm vụ khảo sát, nghiên cứu và đề xuất địa điểm xây dựng công trình. Năm 1971, các chuyên gia Liên Xô được cử sang Việt Nam để phối hợp cùng cán bộ trong nước khảo sát, thiết kế và chuẩn bị cho việc xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.

Trong quá trình đó, ông Bogachenko đã đưa ra ý tưởng lưu giữ một bức thư gửi cho thế hệ tương lai như một thông điệp của những người tham gia xây dựng công trình. Ý tưởng này nhanh chóng nhận được sự đồng tình của lãnh đạo dự án cũng như các cơ quan chức năng.

Đặc biệt, ông Đỗ Mười, khi đó là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay tương đương chức danh Phó Thủ tướng Chính phủ), đồng thời là Trưởng Ban chỉ đạo xây dựng công trình Thủy điện Hòa Bình, đã đánh giá cao sáng kiến này.

Tuy nhiên, ông Đỗ Mười cho rằng việc lưu giữ bức thư phải được thực hiện bằng một nghi thức trang trọng và tại một vị trí xứng đáng, thay vì đơn giản chôn trong thân đập như đề xuất ban đầu.

Sau nhiều lần trao đổi giữa lãnh đạo Tổng công ty Xây dựng Thủy điện Hòa Bình và các chuyên gia Liên Xô, phương án cuối cùng được thống nhất là đặt bức thư trong một khối bê tông riêng biệt tại khuôn viên nhà máy.

Những lời nhắn gửi từ một thế hệ làm nên kỳ tích

Ngay sau khi ý tưởng lưu giữ bức thư được thông qua, Tổng công ty Xây dựng Thủy điện Hòa Bình đã nhận được rất nhiều thư từ, ý kiến đóng góp từ khắp mọi miền đất nước.

Không chỉ cán bộ, kỹ sư, công nhân đang ngày đêm thi công trên công trường mà cả các nhà văn, nhà báo, trí thức, nhân sĩ và nhiều tầng lớp nhân dân đều gửi gắm tâm tư của mình.

Các bức thư phản ánh khí thế lao động sôi nổi trên đại công trường xây dựng nhà máy thủy điện lớn nhất cả nước khi đó. Nội dung chủ yếu nhắc đến quyết tâm vượt khó, tinh thần lao động quên mình cũng như những hy sinh to lớn của hàng vạn cán bộ, chuyên gia và công nhân tham gia xây dựng công trình.

Bên cạnh đó là những câu chuyện về hậu phương trên khắp cả nước. Từ những đóng góp nhỏ bé như cây kim, sợi chỉ đến lương thực, thực phẩm đều được gửi tới công trường với mong muốn chung tay xây dựng công trình mang tầm vóc quốc gia.

Sau khi tiếp nhận hàng loạt ý kiến, Ban tổ chức đã tiến hành tổng hợp, chọn lọc những nội dung tiêu biểu và giàu ý nghĩa nhất để tạo thành một bức thư chung.

Lá thư sau đó được giao cho một cán bộ có nét chữ đẹp chép lại bằng mực Tàu trên loại vật liệu đặc biệt được gửi từ Liên Xô sang. Hai bản thư bằng tiếng Việt và tiếng Nga được hoàn thiện và trình lãnh đạo Đảng, Nhà nước xem xét trước khi chính thức niêm phong.

Vì sao phải đợi đến năm 2100? Một trong những câu hỏi được nhiều người đặt ra là tại sao bức thư không được mở sau 50 năm hay 100 năm kể từ ngày cất giữ, mà phải chờ đến tận ngày 1/1/2100?

Theo những người từng tham gia sự kiện năm đó, bởi đây là bức thư gửi cho thế hệ mai sau nên những người đọc thư cần thuộc một thế hệ hoàn toàn khác với thế hệ đã viết thư.

Nếu lựa chọn đúng mốc 100 năm kể từ ngày đặt thư, tức năm 2083, vẫn có khả năng một số người sinh sống tại thời điểm năm 1983 còn sống để chứng kiến việc mở thư.

Do đó, những người xây dựng công trình đã quyết định chọn mốc năm 2100. Khi ấy, những người trưởng thành vào năm 1983 sẽ phải ở độ tuổi khoảng 117 tuổi nếu còn sống, điều gần như không thể xảy ra.

Bởi vậy, năm 2100 được xem là dấu mốc đủ xa để đảm bảo bức thư thực sự được trao cho một thế hệ mới, những con người sinh ra và lớn lên trong một thời đại hoàn toàn khác.

Bí mật vẫn còn nguyên vẹn

Hơn 40 năm đã trôi qua kể từ ngày bức thư được niêm phong trong khối bê tông đặc biệt tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, nhưng nội dung bên trong vẫn là điều bí ẩn đối với tất cả mọi người.

Không ai biết chính xác những người xây dựng công trình đã gửi gắm điều gì cho hậu thế ngoài những thông tin chung được lưu truyền qua các tài liệu lịch sử.

Có lẽ đó là những lời nhắn nhủ về lòng yêu nước, về khát vọng chinh phục thiên nhiên, về tinh thần đoàn kết Việt Nam - Liên Xô, hay những mong ước dành cho tương lai đất nước.

Tuy nhiên, câu trả lời chính xác vẫn đang nằm yên trong thỏi đồng được niêm phong giữa khối bê tông nặng hàng tấn. Và phải đến đúng ngày 1/1/2100, khi cánh cửa thời gian được mở ra, bí mật ấy mới chính thức được hé lộ trước hậu thế.

×