Bí mật phía sau một tục lệ khiến trai gái hai làng ở Hà Nội suốt 1.000 năm không lấy nhau

Tục lệ khiến trai gái hai làng ở Hà Nội suốt 1.000 năm không lấy nhau

Ngày 19/7, lễ kỷ niệm 1.000 năm nghĩa tình giao hảo Vạn Phúc - Nga My đã diễn ra tại đình chính Vạn Phúc (Hà Nội) với chương trình nghệ thuật sử thi Vạn Phúc-Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích với sự tham dự của hơn 2.000 người dân của hai làng.

Theo các nguồn tư liệu còn lưu, tục kết chạ của hai làng Nga My và làng Vạn Phúc có từ thời Lý, khởi nguồn từ việc đoàn dân phu làng Vạn Phúc giúp đoàn dân phu làng Nga My đắp thành công đoạn đê vòng ở hai làng Việt Yên và Đông Trạch sau nhiều lần đắp xong lại bị lở.

Trước nghĩa tình tốt đẹp đó, dân phu làng Nga My tổ chức bữa cơm mời dân phu làng Vạn Phúc để thể hiện sự tri ân và tỏ ý kết tình huynh đệ. Sau bữa cơm đặc biệt ấy, từng đoàn dân phu của hai làng Nga My - Vạn Phúc trở về kể lại với các bậc cao niên về chuyện hai làng cùng nhau đắp đê.

Cảm động trước nghĩa cử của người làng Vạn Phúc, đại diện dân làng và chức dịch làng Nga My đem lễ vật ra Vạn Phúc để cáo yết Thành hoàng làng và cảm tạ làng đã giúp Nga My hoàn thành việc đắp đê, xin được kết tình huynh đệ. Ước nguyện đã được chấp thuận, là cơ sở cho sự ra đời của một tục lệ tốt đẹp: tục kết nghĩa giữa hai làng.

Từ đó, trải qua hàng nghìn năm lịch sử, dù tài liệu ghi chép không được liên tục và đầy đủ, dù lịch sử đất nước trải qua bao thăng trầm, tục kết nghĩa Nga My - Vạn Phúc được tôn vinh là “Thiên giao, thần giao và dân giao”, luôn được các thế hệ nhân dân hai làng duy trì và nhắc đến như một niềm thiêng liêng, trân trọng và tự hào như một “mối lương duyên”, bình thường mà rất thiêng liêng của tục kết nghĩa này.

“Điều làm nên giá trị đặc biệt của tục kết chạ Vạn Phúc - Nga My không chỉ nằm ở tuổi đời hàng nghìn năm mà còn ở hệ thống các quy ước văn hóa rất chặt chẽ và nhân văn. Hai làng coi nhau như anh em ruột thịt. Khi gặp nhau luôn kính trọng, khiêm nhường, xưng hô là "chúng em", quan anh, “đại huynh”. Hai bên cùng kiêng tên húy Thành hoàng của nhau như một biểu hiện của sự tôn kính. Con cháu hai làng không kết hôn với nhau để giữ trọn đạo nghĩa kết nghĩa.

Khi một bên có việc trọng đại như tu bổ đình, chùa, mở hội lớn hay việc hiếu, việc hỷ, bên kia đều cử đoàn đại biểu sang thăm hỏi, chúc mừng hoặc chia sẻ. Những nguyên tắc ấy không do pháp luật quy định, cũng không phải do bất kỳ ai ép buộc. Đó là sự tự nguyện, là đạo lý được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng lòng kính trọng và niềm tự hào. Chính điều đó đã làm nên sức sống bền bỉ của tục kết chạ giữa hai làng”, ông Phạm Đức Cường – Bí thư chi bộ thôn Nga My hạ chia sẻ.

Nét nổi bật của tục kết chạ Vạn Phúc - Nga My là trọng tình cảm, trọng lễ nghĩa, trọng nguyên tắc cộng đồng, mang giá trị nhân văn cao cả và ý nghĩa giáo dục sâu sắc; được các thế hệ nhân dân hai làng trân trọng, nâng niu, gìn giữ, như một tài sản chung, vô giá. Chính vì thế, qua hàng nghìn năm lịch sử, tục kết chạ ở đây vẫn được duy trì bền bỉ, với các hình thức khác nhau phù hợp với thực tiễn của từng giai đoạn lịch sử cụ thể.

Theo nhà sử học Lê Văn Lan, nếu nhìn trong không gian văn hóa làng xã Việt Nam, tục kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My có nhiều điểm đặc biệt mà rất ít nơi còn giữ được. 

Thông thường những làng kết chạ thường ở gần nhau, thậm chí chỉ cách nhau một dòng sông để việc qua lại, giúp đỡ trở nên thuận tiện. Trong khi đó, Vạn Phúc và Nga My lại cách nhau khoảng 30km.

Ngày nay quãng đường ấy không xa, nhưng cách đây cả nghìn năm, đó là một hành trình đầy sông ngòi, bãi bồi và những trở ngại về giao thông. Vậy mà người dân hai làng vẫn đều đặn tìm đến với nhau, gìn giữ mối giao hảo qua biết bao biến động của lịch sử.

Điểm đặc biệt thứ hai nằm ở chiều dài thời gian. Phần lớn các tục kết chạ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ hình thành từ khoảng thế kỷ XVIII hoặc XIX, có lịch sử vài trăm năm. Riêng Vạn Phúc và Nga My đã duy trì mối giao hảo suốt một thiên niên kỷ và sẽ còn tiếp nối trong tương lai.

Theo nhà sử học Lê Văn Lan, trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc một cộng đồng vẫn duy trì được mối giao hảo suốt gần một nghìn năm là điều hiếm có. Không chỉ bảo tồn những nghi thức cổ truyền, người dân còn gìn giữ cả tinh thần của tục kết chạ: Coi trọng nghĩa tình, đề cao sự sẻ chia, lấy cộng đồng làm nền tảng để xây dựng cuộc sống. Đó cũng là những giá trị mà xã hội hiện đại vẫn luôn cần được nuôi dưỡng.

Chương trình nghệ thuật phác họa hành trình 10 thế kỷ

Điểm nhấn ấn tượng của lễ kỷ niệm là chương trình nghệ thuật sử thi Vạn Phúc - Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích. Thay vì chỉ kể chuyện lịch sử đơn thuần, Tổng Đạo diễn Lục Hường đã xây dựng thành một bản trường ca sân khấu tráng lệ, nơi tư liệu Hán Nôm, âm nhạc, nghệ thuật múa và lời bình hòa quyện vào nhau.

Chương trình được dàn dựng vô cùng công phu, khéo léo dùng ngôn ngữ biểu tượng như dòng sông, con đê và cây tre để phác họa hành trình 10 thế kỷ. Không gian sử thi hùng tráng được đẩy lên cao trào qua giọng đọc truyền cảm của Nghệ sĩ Nhân dân Lê Chức.

Trong chương trình, hình ảnh các bậc cao niên trao biểu tượng kết nghĩa cho thế hệ trẻ; nghi thức kết chạ với “Cây tre nghĩa tình” - biểu tượng của sự gắn bó bền chặt hay những khúc hát đối giao duyên thắm đượm nghĩa tình do chính người dân của “quan anh” (làng anh) và “quan em” (làng em) thể hiện… đã đưa câu chuyện nghìn năm từ không gian đình làng lên sân khấu nghệ thuật.

"Ý tưởng chủ đạo mà tôi muốn truyền tải trong chương trình nghệ thuật sử thi này chính là hình tượng 'dòng sông nghĩa tình'. Dù Vạn Phúc và Nga My không nằm chung trên một dòng chảy địa lý nhưng sợi dây kết nối giữa hai làng chính là 'dòng sông của lòng người' – nơi những giá trị đạo nghĩa đã được bồi đắp, gìn giữ liên tục từ năm 1026 đến nay.

Vì chương trình diễn ra vào thời điểm ban ngày, tôi quyết định không dùng đến những hiệu ứng ánh sáng kỹ xảo hay dàn dựng sân khấu trong nhà. Thay vào đó, tôi muốn tận dụng chính ánh sáng tự nhiên rực rỡ của đất trời để làm nổi bật lên vẻ đẹp mộc mạc và chân thực nhất của di sản. Trong không gian mở ấy, màn tái hiện tục kết trạ ngàn năm sẽ là 'nhân vật chính', được dàn dựng để khơi gợi lại khí thế và hồn cốt của cha ông.

Điều khiến tôi tự hào nhất trong chương trình này chính là sự cộng hưởng của cộng đồng. Tôi đã kết hợp những nghệ sĩ chuyên nghiệp cùng với chính nhân dân của Vạn Phúc và Nga My, từ các cụ cao niên đến các thế hệ học sinh.

Tại đây, ranh giới giữa diễn viên và khán giả hoàn toàn xóa bỏ. Các bác, các cô, các em học sinh không chỉ là người tham gia, mà chính là những 'nghệ sĩ' chân chính đang mang hơi thở cuộc sống vào từng màn diễn. Sự mộc mạc của nhân dân, hòa cùng sự chuyên nghiệp của đội ngũ biểu diễn, dưới ánh sáng ban ngày chân thực, tạo nên một bức tranh đại đoàn kết vô cùng sống động", Tổng Đạo diễn Lục Hường chia sẻ.

×