Biến rơm rạ thành “vàng”: Mô hình lúa xanh mở lối tăng thu nhập, giảm phát thải cho nông dân ở Ninh Bình

Sau mỗi mùa gặt, trên những cánh đồng lúa ở Đồng bằng sông Hồng, hàng triệu tấn rơm rạ lại trở thành bài toán nan giải. Đốt bỏ thì gây ô nhiễm không khí, để mục trên đồng lại phát sinh khí metan - một loại khí nhà kính có tác động lớn đến biến đổi khí hậu. Từ một phụ phẩm bị xem là phế thải, rơm rạ hôm nay đang được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên quý giá trong nông nghiệp tuần hoàn.

Tại xã Nghĩa Sơn, tỉnh Ninh Bình, mô hình xử lý rơm rạ thành phân hữu cơ do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Nông nghiệp Xanh Việt Nam (VAG Group) triển khai đang mở ra một hướng đi mới. Không chỉ góp phần giảm phát thải, mô hình còn giúp nông dân giảm chi phí sản xuất và nâng cao giá trị hạt gạo.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, chuyên gia tư vấn của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế Việt Nam, rơm sau thu hoạch được nghiền nhỏ, phối trộn với chất thải chăn nuôi và men vi sinh, sau đó được máy đảo trộn liên tục trong quá trình ủ.

Từ mỗi tấn nguyên liệu đầu vào có thể tạo ra khoảng 700kg phân hữu cơ. Riêng trên một héc-ta lúa, lượng rơm thu gom sau thu hoạch có thể sản xuất từ 3 đến 4 tấn phân bón, đủ để quay trở lại phục vụ chính đồng ruộng đã sinh ra nguồn phụ phẩm ấy.

Theo TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia khoa học cao cấp của IRRI, người trực tiếp theo dõi mô hình nhận định: công nghệ sạ hàng vùi phân đã chứng minh được khả năng thay thế phương thức truyền thống ngay cả trong điều kiện thời tiết bất lợi của miền Bắc. Ông cũng nhấn mạnh, phần xử lý rơm rạ thành phân hữu cơ chính là bước "tiến thêm một nấc" của mô hình, hướng tới nông nghiệp tuần hoàn xanh. Quy trình được thiết kế chuyên biệt để tối ưu độ pH, tỷ lệ carbon/nitơ và hệ vi sinh vật, giúp rút ngắn thời gian ủ và đảm bảo dòng vi sinh vật có lợi trong phân thành phẩm đủ khỏe để ức chế một số mầm bệnh trong đất khi bón trở lại cho lúa và rau màu.

Điều quan trọng hơn là hiệu quả đã được kiểm chứng ngay trên đồng ruộng. Ông Trần Quốc Toản, nông dân xã Nghĩa Sơn, cho biết trước đây mỗi vụ thu hoạch đều phải lo xử lý rơm rạ, còn nay phụ phẩm này lại trở thành nguồn phân bón có giá trị.

Xử lý rơm rạ chỉ là một mắt xích trong gói giải pháp canh tác lúa phát thải thấp mà Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế Việt Nam và Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Nông nghiệp Xanh Việt Nam đang triển khai. Kết hợp với công nghệ gieo sạ hàng và vùi phân, mô hình giúp giảm hơn 30% lượng giống, giảm trên 30% phân đạm, cắt giảm khoảng 25% tổng chi phí sản xuất, trong khi lợi nhuận tăng thêm khoảng 21 triệu đồng mỗi héc-ta.

Theo ông Phạm Quang Trường, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Nông nghiệp Xanh Việt Nam, mục tiêu của doanh nghiệp không chỉ là cung cấp vật tư nông nghiệp mà xây dựng một hệ sinh thái sản xuất khép kín, nơi rơm rạ được tái sinh thành nguồn tài nguyên mới.

Để mô hình lan tỏa trên diện rộng, các chuyên gia cho rằng cần sự đồng hành của doanh nghiệp, hợp tác xã và những chính sách hỗ trợ phù hợp về tín dụng xanh, tích tụ ruộng đất và dịch vụ cơ giới hóa.

Từ một cọng rơm từng bị coi là phế phẩm, hôm nay đang hình thành một chuỗi giá trị mới. Khi rơm rạ được trả lại cho đồng ruộng dưới dạng phân hữu cơ, không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn - nơi giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường cùng song hành trên mỗi mùa vàng.

×