Bộ Chính trị đồng ý phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt

Sáng 28/7, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị.

Phân quyền triệt để, toàn diện hơn cho đô thị đặc biệt

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, có tính đột phá và khả thi, qua đó thúc đẩy sự phát triển của TP.HCM, các đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Mục tiêu trọng tâm của dự án luật là tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền, tạo động lực để các đô thị phát triển nhanh và bền vững.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, việc ban hành luật là cần thiết để thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, cùng các chỉ đạo liên quan của cấp có thẩm quyền.

Dự án luật cũng kế thừa, luật hóa những cơ chế, chính sách đặc thù đã được quy định tại các nghị quyết của Quốc hội và được thực tiễn kiểm nghiệm. Đây được xem là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh TP.HCM và các đô thị lớn vẫn gặp nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, quản trị đô thị và liên kết vùng.

Chính phủ cho rằng cần có một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới cho các đô thị.

Dự thảo được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhưng phải gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Luật chỉ quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm các cơ chế mới.

Cơ quan soạn thảo cũng tham khảo Luật Thủ đô nhằm bảo đảm sự đồng bộ trong quản lý và phát triển giữa hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM; đồng thời kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo luật gồm 5 chương, 68 điều, tập trung vào hai nhóm nội dung lớn.

Nhóm thứ nhất là phân quyền triệt để, toàn diện hơn cho đô thị đặc biệt, nhất là quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đi kèm cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Nhóm thứ hai là thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt trong các lĩnh vực như tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, quy hoạch, xây dựng, trật tự và an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, huy động nguồn lực, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển.

Một trong những chính sách đáng chú ý là trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý những vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Việc phân quyền được thiết kế gắn với các yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, nhằm bảo đảm tính thống nhất và ổn định của hệ thống pháp luật.

Đảng ủy Chính phủ đã báo cáo Bộ Chính trị về nội dung này. Tại Văn bản số 3839-CV/VPTW ngày 20/7/2026, Văn phòng Trung ương Đảng thông báo Bộ Chính trị cơ bản đồng ý với nội dung phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt trong dự thảo luật.

Dự thảo cũng chú trọng cải cách thủ tục hành chính thông qua cơ chế xã hội hóa một số hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính. Địa phương có thể điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án đầu tư.

Các cơ chế này được gắn với chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền thành phố.

Dự thảo luật đồng thời tạo cơ sở pháp lý để phát triển những lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của TP.HCM như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng và công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế nhằm bảo đảm các chính sách được áp dụng đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch và hiệu quả.

Việc kiểm soát quyền lực được đặt song song với cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi hoặc lạm dụng chính sách.

Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép bổ sung dự án Luật Phát triển đô thị vào chương trình kỳ họp Quốc hội trong tháng 8/2026 để xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Trao quyền phải đi cùng kiểm soát và trách nhiệm giải trình

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị.

Việc ban hành luật nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho TP.HCM và các đô thị đặc biệt, đồng thời giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt đối với những thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.

Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh yêu cầu quán triệt nguyên tắc trao quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực. Mỗi thẩm quyền được giao cần có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng.

Dự thảo cũng cần làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong quá trình tổ chức thực hiện giữa các bộ, ngành và địa phương; xử lý những vấn đề phát sinh khi xây dựng, ban hành và triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa những địa phương được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế này; đồng thời bổ sung trách nhiệm đánh giá định kỳ của Chính phủ và UBND thành phố về kết quả thực hiện.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tư pháp, TP.HCM và các cơ quan liên quan đã phối hợp tích cực, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, công phu, kỹ lưỡng, bảo đảm đúng quy định.

Sau khi xem xét, thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất dự án luật đủ điều kiện trình Quốc hội. Trường hợp nhận được sự đồng thuận cao, dự án Luật Phát triển đô thị sẽ được xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, dự kiến diễn ra trong tháng 8/2026.

×