Bỏ việc ngân hàng, chủ trang trại nuôi con đặc sản bình dân ở Bắc Ninh từng vớt lươn chết hàng loạt, nay bán 250 tấn/năm

Từng làm trong lĩnh vực ngân hàng, anh Phạm Văn Minh (quê Tiền Hải, Thái Bình cũ), hiện sinh sống tại Tổ dân phố Chu Xá, phường Nếnh, tỉnh Bắc Ninh, khiến nhiều người bất ngờ khi quyết định rẽ hướng sang nông nghiệp.

Quyết định này không xuất phát từ trào lưu “bỏ phố về quê”, mà từ một bài toán thị trường rất cụ thể. Anh nhận ra lươn là thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng chưa phổ biến rộng rãi do giá cao và khó chế biến.

“Con lươn rất tốt cho sức khỏe, nhưng trước đây giá cao, ít người tiếp cận. Tôi muốn làm sao để nhiều người có thể ăn được với giá hợp lý hơn”, anh Minh chia sẻ.

Ý tưởng tưởng chừng đơn giản ấy lại mở ra một hành trình nhiều rủi ro, nơi thất bại đến trước thành công.

Trả giá bằng những bể lươn "chết trắng"

Khởi đầu gần như từ con số 0, anh Phạm Văn Minh bước vào nghề nuôi lươn chỉ với niềm tin và đam mê. “Lúc đó tôi không có kỹ thuật, mọi thứ đều phải tự mày mò”, anh nhớ lại.

Ngay lứa nuôi đầu tiên đã “lệch nhịp”. Trại giống báo hết hàng, anh chỉ mua được 9kg lươn còi cọc, kích cỡ lẫn lộn. Biết rủi ro cao, nhưng anh vẫn quyết định "đánh cược".

Nhưng cú sốc thực sự đến từ lứa lươn hàng vạn con nhập từ Vĩnh Long. Khi đó, cả người bán lẫn người nuôi đều thiếu kinh nghiệm vận chuyển đường dài.

"Lươn không được làm sạch trước khi đóng thùng. Gần hai ngày vận chuyển, chúng thải phân làm nước ô nhiễm nặng. Con chết phân hủy tiếp, khiến môi trường càng độc và kéo theo nhiều con khác chết”, anh kể.

Khoảnh khắc mở thùng là điều anh không thể quên. Giữa thời tiết lạnh, nước trong thùng lại nóng lên bất thường. Lươn chết nổi dày đặc, xen lẫn những con “chết giả” rất khó phân biệt.

Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu. Khi thả vào bể, lươn tiếp tục chết rải rác rồi chết hàng loạt, đặc biệt trong mùa đông. “Có ngày tôi chỉ đi nhặt lươn chết cũng mất vài tiếng”, anh nói.

Không chỉ thiệt hại tiền bạc, anh còn rơi vào trạng thái “mất phương hướng”. Thiếu kiến thức về bệnh, mọi cách xử lý đều mơ hồ. “Trên mạng nói nhiều, nhưng không có hình ảnh cụ thể, mình không biết lươn bị gì để chữa”, anh chia sẻ.

Trong khi đó, hạ tầng nuôi lại trở thành “điểm nghẽn”. Bể thiết kế chưa phù hợp, thay nước hoàn toàn thủ công. “4 người thay nước cho vài bể cũng mất gần 40 phút, vừa tốn công vừa dễ làm lươn sốc nhiệt”, anh nhớ lại.

Những bể lươn “chết trắng” không chỉ cuốn đi vốn liếng, mà còn là phép thử khắc nghiệt với người mới vào nghề. Nhưng cũng chính từ đó, anh Minh bắt đầu nhìn ra vấn đề.

Lật ngược thế cờ với mật độ “khó tin” 1.000 con/m²

Không dừng lại, anh Minh quyết định làm lại một cách bài bản. Anh đầu tư lại toàn bộ hệ thống, từ thiết kế bể, xử lý nước đến quy trình chăm sóc.

Hiện, trang trại có 3 khu nuôi lươn thương phẩm với tổng 83 bể, diện tích hơn 800m²; cùng khu lươn giống và khu nuôi đệm, nâng tổng diện tích lên trên 1.000m² bể nuôi. Khi vận hành toàn bộ, sản lượng đạt khoảng 250–260 tấn mỗi năm.

Bước ngoặt lớn nhất là thay đổi tư duy về mật độ nuôi. “Hiện tôi nuôi khoảng 1.000 con/m². Nuôi thưa quá, lươn không cạnh tranh thức ăn, dễ bỏ ăn và chậm lớn”, anh phân tích.

Mô hình mật độ cao chỉ có thể vận hành khi kiểm soát tốt môi trường. Anh đầu tư hệ thống xử lý nước khép kín, lấy nước từ sông Cầu nhưng kiểm tra, xử lý kỹ trước khi đưa vào bể.

Nguồn nước được kiểm soát chặt chẽ các chỉ số như pH, oxy hòa tan, độ kiềm và các khí độc – những yếu tố sống còn đối với lươn. “Với lươn, nước cũng quan trọng như không khí đối với con người, chỉ cần sai một chỉ số là có thể phải trả giá ngay”, anh Minh nói.

Quy trình thay nước được cơ giới hóa, rút ngắn thời gian xuống chỉ còn vài phút mỗi bể. Nhờ đó, giảm sốc môi trường và hạn chế dịch bệnh.

Không chỉ giải bài toán kỹ thuật, anh còn “gỡ nút thắt” về nhân công. Nhờ đầu tư hạ tầng, một lao động có thể quản lý khoảng 400m² bể nuôi – mức hiếm thấy ở nhiều trang trại.

Quy mô lớn giúp giảm mạnh chi phí đầu vào, từ thức ăn đến vận hành. Song song đó, anh áp dụng nuôi “gối vụ”, chia bể theo từng giai đoạn phát triển để lúc nào cũng có lươn xuất bán, tránh dồn vụ.

Nhờ loạt cải tiến này, thời gian nuôi được rút ngắn gần một nửa. “Trước đây phải 10–12 tháng, giờ chỉ còn khoảng 5–6 tháng. Mùa hè thuận lợi có thể rút xuống 5 tháng”, anh nói.

Từ những lần “trả giá” đắt đỏ, anh Minh rút ra nguyên tắc cốt lõi: “Gặp sự cố ở đâu thì xử lý ở đó. Khi làm chủ được kỹ thuật rồi mới dám mở rộng”.

Từ lươn sạch đến bán online, tham vọng xuất khẩu

Khi bài toán kỹ thuật được giải, “nút thắt” lớn nhất lại nằm ở đầu ra. Thị trường lươn trong nước lâu nay chủ yếu tiêu thụ dạng thô, giá trị thấp, bấp bênh, trong khi không ít người tiêu dùng vẫn e ngại vì… khó chế biến.

Nhưng thay vì chấp nhận, anh Phạm Văn Minh chọn cách đi ngược.

Từ vài bể nuôi ban đầu, anh đã xây dựng trang trại quy mô lớn nhất miền Bắc. Mỗi năm, trang trại xuất ra thị trường 180–250 tấn lươn thương phẩm, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

“Anh Minh là hội viên trẻ năng động, mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật. Mô hình có tiềm năng phát triển theo hướng hàng hóa tập trung”, ông Nguyễn Văn Hiền – Chủ tịch Hội Nông dân phường Nếnh đánh giá.

Tuy nhiên, sản lượng càng lớn, áp lực tiêu thụ càng tăng. Trong khi thị trường trong nước chưa thực sự rộng, xuất khẩu lại đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe, nguy cơ “kẹt đầu ra” luôn hiện hữu.

Lối thoát mà anh Minh chọn là một hướng đi khó hơn: làm lươn sạch và nâng giá trị sản phẩm.

Toàn bộ quy trình được kiểm soát chặt chẽ, từ nguồn nước, con giống đến thức ăn. Ngoài cám công nghiệp, anh sử dụng thêm cá mè tươi đã qua xử lý – một giải pháp giúp giảm chi phí nhưng lại nâng chất lượng.

“Giá cá chỉ bằng một nửa cám, mà thịt lươn săn chắc, ngon hơn rõ rệt”, anh nói.

Không dừng lại ở lươn tươi, anh tiếp tục “đánh” vào điểm yếu của thị trường: sự bất tiện. Hướng đi mới là chế biến sâu, đưa lươn từ nguyên liệu khó nấu thành thực phẩm tiện lợi.

Các sản phẩm chủ lực dần hình thành như lươn chế biến sẵn, lươn hun khói, lươn sấy khô… Bên cạnh đó là ruốc lươn – sản phẩm nhắm tới trẻ nhỏ và người bận rộn, tương tự ruốc thịt, ruốc cá.

“Người tiêu dùng bây giờ cần nhanh – gọn – an toàn. Làm sẵn thì họ sẽ dễ tiếp cận hơn rất nhiều”, anh Minh nhận định.

Không chỉ thay đổi sản phẩm, anh còn thay đổi cách bán. Thương mại điện tử và livestream được xác định là kênh chủ lực.

“Bán hàng bây giờ là bán niềm tin. Khách không chỉ nhìn giá, mà họ muốn biết sản phẩm được nuôi như thế nào, có an toàn hay không”, anh nói.

Xa hơn, trang trại đang từng bước “dò đường” ra thị trường quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản – nơi tiêu thụ lươn rất lớn nhưng tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe.

Theo anh Minh, trang trại đã áp dụng các tiêu chuẩn như HACCP, ưu tiên thuốc thảo dược để đảm bảo an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, thách thức không nhỏ nằm ở sự khác biệt sản phẩm.

“Lươn Việt Nam ít mỡ hơn lươn Nhật, nên cách chế biến cũng phải điều chỉnh để phù hợp khẩu vị của họ”, anh chia sẻ.

Trực tiếp tham quan mô hình, ông Koji Izumi (Hiroshima, Nhật Bản) đánh giá cao hướng đi này, đồng thời cho rằng lươn hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm thực phẩm tiện lợi mang bản sắc địa phương.

Ông cũng bày tỏ mong muốn hỗ trợ về kỹ thuật chế biến theo phong cách Nhật, nhằm giúp sản phẩm tiếp cận tốt hơn với thị trường trong nước và từng bước xuất khẩu.

Từ những bể lươn từng “chết trắng”, anh Minh không chỉ làm lại mà còn làm khác. Và chính những thất bại đó đã trở thành nền móng cho một mô hình 250 tấn mỗi năm – nơi nông nghiệp không còn là may rủi, mà là cuộc chơi của công nghệ, tư duy và bản lĩnh.

×