Bớt nước, giảm phân, không đốt rơm rạ: Điều bất ngờ xảy ra trên ruộng lúa Thanh Hóa

20 hộ nông dân thay đổi cách canh tác trên đồng ruộng

Ngày 28/8, tại xã Thiệu Tiến, Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa tổ chức hội thảo điểm đánh giá kết quả thực hiện mô hình canh tác lúa thân thiện với môi trường vụ Mùa năm 2026.

Đây là hoạt động thuộc Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”.

Tham dự hội thảo, có ông Nguyễn Quốc Tiến, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa; ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo xã Thiệu Tiến cùng đại diện Ban Quản lý Dự án, cán bộ kỹ thuật, doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ nông dân tham gia dự án tại các xã Thiệu Hóa, Thọ Long, Xuân Lập.

Mô hình được Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa lựa chọn triển khai tại thôn Lam Vỹ, xã Thiệu Tiến, với 20 hộ tham gia tập huấn và thực hiện trên diện tích 26.250m². Trong đó, 4 hộ thực hiện ruộng trình diễn trực tiếp với diện tích 6.400m².

Không dừng lại ở phạm vi mô hình, Hội Nông dân xã Thiệu Tiến đã phối hợp tuyên truyền, vận động thêm 100 hộ áp dụng phân bón thông minh, giảm phát thải trên gần 35ha lúa chất lượng cao.

Điểm đáng chú ý của mô hình là nông dân được hướng dẫn áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật theo hướng giảm đầu vào, sử dụng tài nguyên hiệu quả và hạn chế tác động đến môi trường.

Trong đó, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) được áp dụng nhằm kiểm soát lượng nước trên ruộng thay vì duy trì tình trạng ngập thường xuyên. Phương pháp này giúp tiết kiệm khoảng 20-30% lượng nước tưới, đồng thời góp phần hạn chế phát sinh khí mê-tan từ ruộng lúa.

Cùng với quản lý nước, nông dân được hướng dẫn sử dụng bảng so màu lá lúa (LCC) để xác định nhu cầu dinh dưỡng, từ đó bón phân hợp lý, tránh tình trạng bón thừa hoặc thiếu.

Việc giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không cần thiết cũng được chú trọng. Đặc biệt, thay vì đốt rơm rạ sau thu hoạch, nông dân được hướng dẫn xử lý ngay tại ruộng bằng chế phẩm sinh học.

Cách làm này vừa bổ sung chất hữu cơ cho đất, vừa hạn chế khói bụi và lượng phát thải phát sinh từ việc đốt rơm rạ, tạo tiền đề cho mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn.

Năng suất lúa tăng 16,2%, hiệu quả kinh tế cao hơn

Kết quả đánh giá vụ Mùa năm 2026 cho thấy mô hình canh tác lúa thân thiện với môi trường tại thôn Lam Vỹ mang lại hiệu quả rõ nét trên cả ba phương diện: kỹ thuật, kinh tế và môi trường.

Theo đánh giá, năng suất lúa bình quân đạt 277,5kg/sào, cao hơn ruộng đối chứng 45kg/sào, tương đương mức tăng 16,2%.

Không chỉ tăng năng suất, hiệu quả kinh tế của mô hình cũng được cải thiện khi giá trị thực thu tăng từ 615.000-915.000 đồng/sào nhờ giảm chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới. Quan trọng hơn, mô hình đang tạo ra sự thay đổi trong tư duy canh tác của người nông dân.

Từ chỗ chủ yếu sản xuất dựa vào kinh nghiệm và thói quen, nông dân từng bước chuyển sang canh tác chủ động, dựa trên cơ sở khoa học; chú trọng hơn đến quản lý nước, dinh dưỡng, dịch hại và bảo vệ môi trường.

Việc xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học cũng góp phần thay đổi tập quán sản xuất sau thu hoạch. Thay vì đốt rơm rạ ngay trên đồng ruộng, nguồn phụ phẩm này được xử lý để trả lại chất hữu cơ cho đất, hạn chế ô nhiễm không khí và hướng tới hình thành chu trình sản xuất khép kín hơn.

Từ ruộng trình diễn đến mục tiêu nhân rộng

Tại hội thảo, các đại biểu đã đánh giá thực tế mô hình, trao đổi về quy trình kỹ thuật, hiệu quả sản xuất, những thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai và các giải pháp để nâng cao hiệu quả canh tác lúa thân thiện với môi trường.

Theo Ban Quản lý Dự án, trong quá trình thực hiện, đơn vị đã tổ chức 9 cuộc thăm đồng để theo dõi sinh trưởng của cây lúa, kiểm tra việc áp dụng quy trình và kịp thời hướng dẫn nông dân xử lý những vấn đề phát sinh.

Qua mô hình, cách tiếp cận sản xuất của nông dân bước đầu có sự chuyển biến rõ rệt, từ “sản xuất dựa vào kinh nghiệm và thói quen” sang “canh tác chủ động, dựa trên cơ sở khoa học”.

Đây được xem là yếu tố quan trọng để các mô hình sản xuất lúa phát thải thấp có thể đi xa hơn phạm vi một mô hình trình diễn.

Cũng tại hội thảo, các đại biểu cũng cho rằng để nhân rộng hiệu quả, cần tiếp tục tăng cường sự phối hợp giữa Hội Nông dân, cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương trong chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn, theo dõi và giám sát quy trình sản xuất.

Cùng với đó, việc kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã với các hộ nông dân cần được chú trọng nhằm từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định và nâng cao giá trị hạt gạo.

Từ kết quả bước đầu, Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa và địa phương định hướng tiếp tục hoàn thiện, mở rộng mô hình trong các vụ sản xuất tiếp theo.

Riêng tại xã Thiệu Tiến, dự kiến vụ Xuân năm 2027 sẽ mở rộng diện tích liên kết sản xuất từ 1,3ha lên khoảng 35-50ha, với khoảng 130 hộ tham gia tại các thôn Thiệu Thành, Thành Tiến và Đức Giang.

Nếu được triển khai đồng bộ, việc mở rộng diện tích không chỉ giúp nhiều hộ nông dân tiếp cận với phương thức canh tác mới mà còn tạo vùng sản xuất đủ lớn để tăng khả năng liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã.

Từ một mô hình điểm, mục tiêu lớn hơn là hình thành thói quen sản xuất mới trên đồng ruộng: tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hợp lý, giảm thuốc bảo vệ thực vật, không đốt rơm rạ và từng bước giảm phát thải khí nhà kính.

Thông qua mô hình tại xã Thiệu Tiến, Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa tiếp tục khẳng định vai trò đồng hành cùng nông dân trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, thay đổi phương thức sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển nền nông nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn và bền vững, trong đó người nông dân không chỉ là người trực tiếp sản xuất mà còn là chủ thể tham gia vào quá trình giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị nông sản.

×