Bước ngoặt công nghệ phía sau mẻ nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam

Sau khoảng 10 năm đầu tư xây dựng và hoàn thiện chuỗi công nghệ, Việt Nam đã sản xuất thành công mẻ nhôm nguyên chất đầu tiên. Theo đó, ngày 26/7/2026, Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng (tỉnh Đắk Nông cũ) đã chính thức xuất xưởng mẻ nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam, đạt độ tinh khiết 99,71%.

Thành quả này mở ra cơ hội gia tăng giá trị tài nguyên trong nước, đồng thời đặt nền móng cho sự hình thành ngành công nghiệp nhôm hoàn chỉnh.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam làm chủ công nghệ điện phân nhôm để sản xuất nhôm thỏi, thay vì dừng ở khâu sản xuất alumin như trước đây, qua đó từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị từ khai thác bauxite, chế biến alumin đến luyện nhôm nguyên chất.

Điều này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn nhôm nhập khẩu – vốn tiêu tốn khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm, mà còn giúp hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, cải thiện cán cân thương mại và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động từ bên ngoài.

Sự hình thành ngành sản xuất nhôm kim loại cũng mở ra triển vọng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn. Với công suất thiết kế đạt 450.000 tấn nhôm thỏi mỗi năm vào quý 1/2027, dự án dự kiến sẽ tạo ra giá trị sản xuất hằng năm khoảng 1,35 - 1,40 tỷ USD (tương đương 35.000 - 36.000 tỷ đồng).

Trước đó, mặc dù sở hữu trữ lượng bauxite lớn tại khu vực Tây Nguyên và đã vận hành các nhà máy sản xuất alumin, Việt Nam vẫn chủ yếu xuất khẩu alumin hoặc sử dụng cho các hoạt động chế biến tiếp theo, chưa làm chủ được công đoạn điện phân tạo ra nhôm kim loại.

Để đi đến thành công này, dự án phải trải qua gần một thập kỷ đầu tư hạ tầng, lắp đặt thiết bị và hoàn thiện công nghệ. Đây là một trong những lĩnh vực công nghiệp có yêu cầu kỹ thuật cao, đòi hỏi hệ thống điện phân hiện đại, nguồn điện công suất lớn, ổn định cùng đội ngũ kỹ sư có trình độ chuyên môn sâu.

Đáng chú ý, dây chuyền sử dụng công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện 500 kA - cấp công nghệ thuộc nhóm hiện đại nhất thế giới hiện nay. Trong ngành luyện nhôm, cường độ dòng điện là một trong những chỉ số phản ánh trình độ công nghệ của nhà máy.

Các thế hệ nhà máy trước đây chủ yếu vận hành ở mức 180-300 kA, trong khi các tổ hợp luyện nhôm tiên tiến được xây dựng trong khoảng một thập kỷ trở lại đây đã chuyển sang mức 400-500 kA nhằm nâng cao năng suất, giảm tiêu hao điện trên mỗi tấn sản phẩm và hạ chi phí sản xuất.

Hiện nay, chỉ một số quốc gia và doanh nghiệp hàng đầu như Trung Quốc, Nga, Canada, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hay các tập đoàn quốc tế lớn như Chalco, Hongqiao, Rusal, Emirates Global Aluminium (EGA) và Rio Tinto đã triển khai rộng rãi công nghệ điện phân công suất lớn từ 500 kA trở lên.

Việc Việt Nam đưa vào vận hành thành công dây chuyền ở cấp công nghệ này cho thấy ngành luyện kim trong nước không lựa chọn lộ trình đi từ công nghệ cũ mà tiếp cận ngay với trình độ tiên tiến của thế giới.

Trên thế giới, nhôm được xem là vật liệu chiến lược phục vụ quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Nhu cầu nhôm đang tăng nhanh nhờ sự phát triển của xe điện, năng lượng tái tạo, lưới điện, trung tâm dữ liệu, hàng không và công nghiệp bán dẫn.

Theo nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế, nhu cầu tiêu thụ nhôm toàn cầu sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới, trong khi các quốc gia ngày càng ưu tiên xây dựng chuỗi cung ứng vật liệu quan trọng ngay trong nước.

Đối với Việt Nam, việc làm chủ công nghệ điện phân nhôm hiện đại mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng của nguồn tài nguyên bauxite, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu alumin và từng bước phát triển ngành công nghiệp vật liệu nền tảng.

Đây cũng là tiền đề để hình thành hệ sinh thái sản xuất các sản phẩm nhôm chất lượng cao phục vụ cơ khí chế tạo, ô tô, điện tử, hàng không, năng lượng và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao khác.

Tuy nhiên, để phát huy tối đa lợi thế của công nghệ 500 kA, Việt Nam vẫn cần giải quyết bài toán về nguồn điện quy mô lớn với giá thành cạnh tranh, phát triển hạ tầng logistics, bảo đảm tiêu chuẩn môi trường và tăng tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi sản xuất.

Nếu kết hợp được lợi thế tài nguyên bauxite với công nghệ luyện kim hiện đại và nguồn năng lượng ổn định, ngành nhôm Việt Nam có cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược của khu vực và thế giới.

×