Cả làng trồng mai vàng, anh nông dân TPHCM lại "đánh liều" đóng trụ trồng thứ cây "xế chiều", kết quả có tốt đẹp?

Khởi đầu rực rỡ và kỳ vọng trên "rốn" phèn Bình Lợi

Cách đây vài năm, giữa lúc hàng trăm hộ dân tại xã Bình Lợi (Bình Chánh, TPHCM) ồ ạt chuyển sang trồng mai vàng, anh Nguyễn Tấn Trung lại quyết định rẽ hướng sang một lối đi hoàn toàn khác biệt.

Anh đầu tư trồng thanh long rộng gần 2ha với 1.800 trụ thanh long - mô hình trồng thanh long có quy mô lớn và độc nhất vô nhị tại TPHCM thời điểm bấy giờ.

Để chinh phục vùng đất thấp, hay ngập úng vốn được mệnh danh là "rốn" phèn chua, nơi trước đây chỉ có khóm và mía mới sống nổi, anh Trung đã phải đổ bao công sức. Anh tỉ mỉ lên từng mô đất cao cho mỗi gốc thanh long, xẻ kênh rạch xung quanh để xả phèn liên tục.

Sự liều lĩnh ấy bước đầu đã mang lại quả ngọt. Thời kỳ đầu, giá thanh long giữ vững ở mức cao, lên tới 50.000 đồng/kg.

Dù năng suất trên đất phèn có phần kém hơn nơi khác (chỉ đạt khoảng 8kg/gốc thay vì 12kg), vườn thanh long của anh vẫn đều đặn cho thu hoạch khoảng 40 tấn mỗi năm, đem về nguồn thu nhập ổn định 200 triệu đồng.

Nơi đây thậm chí từng trở thành điểm "check-in" trải nghiệm vô cùng hút khách của giới trẻ Sài thành mỗi mùa hoa nở, trái chín.

"Được mùa, mất giá": Đòn giáng chí mạng

Thế nhưng, "lối đi riêng" không phải lúc nào cũng trải đầy hoa hồng. Đến nay, giấc mơ làm giàu từ trái thanh long của người nông dân này đã chính thức khép lại trong sự tiếc nuối khi anh xác nhận đã bỏ gần hết vườn cây.

Mới đây, anh Trung cho biết đã không còn trồng thanh long.

“Tôi bỏ trồng thanh long, vườn cỗi hết rồi”, anh Trung thổ lộ.

Phân tích từ thực tế cuộc sống và chia sẻ của anh Trung, sự thất bại đau đớn này đến từ ba nguyên nhân cốt lõi. Trước hết là do sự già cỗi của vườn cây. Sau nhiều năm bám trụ trên nền đất phèn khắc nghiệt, vườn thanh long của anh Trung bắt đầu bước vào giai đoạn cỗi, năng suất và sức sống của cây giảm sút mạnh mẽ.

Thứ hai là điệp khúc "được mùa, mất giá", đây mới chính là đòn giáng chí mạng. Thị trường thanh long biến động tiêu cực, giá bán liên tục chạm đáy khiến người trồng không thể gồng gánh nổi chi phí.

Dù từng có ý định chuyển hướng sang canh tác hữu cơ để vào siêu thị, nhưng anh Trung thừa nhận làm hữu cơ cực kỳ tốn công và chi phí, trong khi thương lái vẫn cào bằng giá như thanh long thường. Làm ra sản phẩm chất lượng nhưng không có đầu ra tương xứng khiến anh kiệt quệ.

Ngoài ra còn có áp lực từ các cây trồng thế mạnh xung quanh. Trong khi thanh long chịu cảnh bấp bênh, mất giá, thì các hộ trồng mai vàng xung quanh lại có sự phát triển ổn định hơn.

Việc đơn độc một mình một lối đi giữa "biển mai" khiến anh gặp khó khăn trong việc liên kết chuỗi tiêu thụ và nhận được các hỗ trợ chuyên sâu về thị trường cho loại cây này.

Câu chuyện của anh Trung là một bài học đắt giá về việc phát triển nông nghiệp: Đam mê và sự sáng tạo là chưa đủ, nếu thiếu đi một bệ đỡ vững chắc từ thị trường và sự liên kết tiêu thụ, người nông dân sẽ luôn là người chịu tổn thương lớn nhất khi cơn bão rớt giá quét qua.

Câu chuyện của anh Trung phản ánh khá rõ những thách thức mà nhiều nông dân trẻ đang gặp phải khi khởi nghiệp nông nghiệp.

Trước hết là yếu tố thị trường. Thanh long từng là loại trái cây "ăn nên làm ra", nhưng nhiều năm qua liên tục đối mặt tình trạng cung vượt cầu. Việc phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc khiến giá cả thường xuyên biến động mạnh.

Thứ hai là bất lợi về điều kiện tự nhiên. Bình Lợi là vùng đất phèn, không phải địa bàn lý tưởng cho cây thanh long. Dù áp dụng nhiều biện pháp cải tạo đất, năng suất vẫn thấp hơn đáng kể so với các vùng chuyên canh truyền thống.

Thứ ba là bài toán hữu cơ. Anh Trưng có ý tưởng chuyển sang sản xuất thanh long hữu cơ nhằm giúp nâng cao chất lượng trái nhưng lại làm tăng chi phí, trong khi đầu ra riêng cho sản phẩm hữu cơ chưa được hình thành rõ nét. Người nông dân phải bỏ thêm công sức nhưng chưa bán được giá cao hơn.

Cuối cùng là vấn đề xây dựng thương hiệu. Phần lớn thanh long vẫn bán dưới dạng nguyên liệu thô nên giá trị gia tăng thuộc về các khâu trung gian. Nếu không kết nối được với hệ thống siêu thị, thương mại điện tử hoặc chuỗi phân phối hiện đại, rất khó để sản phẩm tạo được lợi thế cạnh tranh.

Dẫu vậy, hành trình của anh Trung vẫn là một câu chuyện đáng ghi nhận. Giữa vùng chuyên canh mai vàng, anh đã dám lựa chọn con đường khác, kiên trì theo đuổi cây thanh long và đang từng bước chuyển đổi sang hướng sản xuất hữu cơ.

Thành công có thể chưa đến như kỳ vọng, nhưng những trải nghiệm từ mô hình này là bài học thực tế về việc khởi nghiệp nông nghiệp không chỉ cần kỹ thuật sản xuất mà còn phải giải được bài toán thị trường, thương hiệu và chuỗi giá trị.

×