Cả năm im ắng, sao nơi này của Đà Nẵng bất ngờ củi lửa đốt lên, ngó đâu cũng nghe mùi mật mía?

Ba thế hệ giữ nghề, một lò còn đỏ lửa

Những ngày cuối năm, khi không khí Tết lan tỏa khắp các khu phố Đà Nẵng, ở vùng trồng mía xã Quế Sơn (TP Đà Nẵng), lò nấu đường bát của gia đình ông Nguyễn Văn Nhân (67 tuổi) lại rực lửa từ 2 giờ sáng. Đây là một trong số rất ít lò nấu đường thủ công còn hoạt động để kịp phục vụ thị trường cúng ông Công ông Táo.

Theo quan niệm dân gian trong mâm cúng những ngày cuối năm, đặc biệt vào ngày 23 tháng Chạp của nhiều gia đình Đà Nẵng, bát đường đen nấu từ mía là lễ vật không thể thiếu. Vị ngọt của đường được tin rằng sẽ “làm ngọt” lời tâu của Táo quân lên Ngọc Hoàng, giúp mang lại điều lành, xua bớt điều không may, cầu mong một năm mới êm ấm.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, đường bát còn là nguyên liệu quen thuộc tạo nên hương vị Tết trong nhiều món bánh truyền thống như bánh tổ, bánh nổ, bánh ít gai. Chính vì vậy, dù sản xuất quanh năm theo đơn đặt hàng, nghề nấu đường mía luôn bước vào giai đoạn bận rộn nhất mỗi dịp cuối năm.

Gia đình ông Nhân có ba thế hệ gắn bó với nghề nấu đường bát nghề cha truyền con nối từng một thời hưng thịnh. Thế nhưng đến nay, trong cả thôn, chỉ còn lò đường của gia đình ông còn đỏ lửa mỗi dịp Tết.

“Ba người con của tôi đều không theo nghề. Có lẽ vợ chồng tôi là người cuối cùng trong nhà còn giữ lò nấu đường”, ông Nhân trầm ngâm nói.

Nhớ lại thời hoàng kim, ông Nhân cho hay, trước kia mỗi độ xuân về, lò nấu đường đỏ lửa khắp thôn. Nhưng khi giá đường giảm sâu, người trồng mía bỏ ruộng, các lò đường thủ công cũng dần lụi tàn theo thời gian.

“Nếu bỏ nghề, tôi sợ không giữ được hương vị riêng của sản vật người Đà Nẵng để dâng ông Công ông Táo”, ông Nhân chia sẻ.

7 tấn mía mỗi ngày, giữ trọn cách nấu xưa

Từ khoảng ngày 15 tháng Chạp, lò đường của gia đình ông Nhân bước vào cao điểm. Mỗi ngày, cơ sở ép khoảng 7 tấn mía, cho ra hơn 1.000 bát đường phục vụ thị trường Tết.

Nước mía sau khi ép được lọc bỏ cặn bã, đưa lên nồi gang lớn đun sôi liên tục trong nhiều giờ. Trước đây, công đoạn ép hoàn toàn thủ công, tốn nhiều sức người, thậm chí phải dùng cả trâu bò. Vài năm gần đây, gia đình đầu tư máy ép trị giá khoảng 150 triệu đồng để giảm bớt lao động nặng nhọc, nhưng vẫn giữ nguyên cách nấu truyền thống.

Đứng bên lò nóng hầm hập, khói và hơi nước bao trùm không gian, ông Nhân liên tục khuấy nồi nước mía sôi sùng sục, mắt không rời màu mật để canh đúng thời điểm đường “chín tới”. Khi nước mía chuyển sang dạng đường non sánh đặc, mẻ đường được múc nhanh sang thùng gỗ mít đã gắn bó nhiều năm – vật dụng mà ông gọi là “gia bảo”.

Sau khi đánh đều tay, đường được rót vào những chiếc bát nhôm đã quét sẵn dầu ăn. Theo ông Nhân, rót đường là công đoạn quan trọng nhất, quyết định chất lượng từng bát.

“Mỗi bát phải rót qua ba lần để tạo hình. Phần ‘cục u’ nhô lên trên mặt bát là tiêu chuẩn không thể thiếu. Bát đường dâng ông Công ông Táo mà không có cục u thì coi như chưa đạt”, ông Nhân nói.

Ông Thái Quảng Hải (52 tuổi), thợ rót đường có hơn 20 năm kinh nghiệm, cho biết đường phải rót ngay khi còn nóng. Chỉ cần chậm tay, đường sẽ đông cứng, hỏng cả mẻ. “Rót đều tay để bát nào cũng đúng trọng lượng là cả quá trình làm quen”, ông Hải chia sẻ.

Nhờ hương vị riêng, đường bát của lò ông Nhân luôn được tiểu thương tìm đến thu mua, phân phối đi khắp các chợ truyền thống trong và ngoài thành phố. Theo bà Võ Thị Thanh (66 tuổi), vợ ông Nhân, mỗi ngày cao điểm, cơ sở sản xuất hơn 1.000 bát đường, bán với giá 50.000 – 60.000 đồng/cặp. Sau khi trừ chi phí, lò đường thu lãi khoảng 2 triệu đồng/ngày.

“Giữ nghề cũng là cách giữ lại ký ức của vị Tết xưa cho con cháu. Còn người cần bát đường đen để dâng ông Công ông Táo và cúng Tết, gia đình tôi còn giữ lò đỏ lửa”, bà Thanh nói.

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, những lò đường thủ công còn đỏ lửa hôm nay không chỉ làm ra một sản vật Tết, mà còn lặng lẽ giữ gìn hương vị Tết xưa thứ ký ức ngọt lành đã theo người Đà Nẵng suốt bao mùa xuân.

×