Các ngành kinh tế xanh sẽ trở thành động lực tăng trưởng dài hạn, chuyên gia đề xuất 3 yếu tố cốt lõi để chuyển đổi kép

Ngành nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với áp lực môi trường và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, đặc biệt hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới (hai con số từ năm 2026), cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, là lực lượng tiên phong trong đổi mới mô hình tăng trưởng. Trong đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh chính là hai trụ cột mang tính quyết định.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, theo TS.Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng tầm năng lực đổi mới sáng tạo, tối ưu hóa quản trị, mà còn mở rộng không gian phát triển thông qua thương mại điện tử, kết nối thị trường

Từ đây, doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị thương hiệu doanh nghiệp Việt Nam.

Tại hội thảo, các diễn giả đã thảo luận sôi nổi nhiều nội dung liên quan đến hành lang pháp lý, các thách thức, khó khăn, cơ hội và định hướng thúc đẩy chuyển đổi số - chuyển đổi xanh trong giai đoạn mới.

Trình bày tham luận tại Hội thảo, PGS.TS. Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch cho rằng, ngành Nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với áp lực môi trường và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường, đòi hỏi một cách tiếp cận mang tính hệ thống.

Ngành đã có những hạn chế nội tại như sản xuất phân tán, tổn thất sau thu hoạch cao và giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, thị trường đang đặt ra các yêu cầu mới là cần bảo đảm truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin, giảm phát thải và nâng cao giá trị sản phẩm. Áp lực kép từ biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường đang buộc ngành Nông nghiệp phải thay đổi mạnh mẽ.

Do đó, công nghệ số không chỉ giúp nâng cao năng suất, mà còn là công cụ quan trọng để kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, bảo quản và chế biến, góp phần giảm phát thải và nâng cao hiệu quả. Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số đã mang lại những kết quả tích cực.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 70 tỷ USD, tăng trưởng GDP ngành đạt khoảng 3,7-3,92%. Nhiều mô hình ứng dụng công nghệ như internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị bay không người lái (drone) hay công nghệ chuỗi khối (blockchain) đã giúp giảm chi phí sản xuất từ 15 đến 25% và tăng năng suất từ 10 đến 15%.

Tại Việt Nam, theo Quyết định số 749/QĐ-TTg, nông nghiệp là một trong 8 lĩnh vực ưu tiên chuyển đổi số. Thực tế cho thấy, quá trình này đang từng bước chuyển từ "sản xuất theo kinh nghiệm" sang "quản trị chính xác".

Nhiều công nghệ đã được áp dụng như IoT giám sát môi trường, drone phun thuốc, AI dự báo dịch bệnh hay các nền tảng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử nông sản. Điều này không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, mà còn gia tăng giá trị sản phẩm.

Ngoài ra, trong các chương trình sản xuất nông nghiệp phát thải thấp, việc số hóa quy trình đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) đã tạo ra cơ sở dữ liệu minh bạch, phục vụ việc cấp tín chỉ carbon. Đây được xem là hướng đi mới, mở ra nguồn tài chính xanh đầy tiềm năng cho doanh nghiệp.

Thúc đẩy chuyển đổi số - chuyển đổi xanh từ mô hình liên kết "3 nhà"

Chia sẻ tại hội thảo, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh - Uỷ viên Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển Doanh nghiệp cho biết, kinh tế số hiện chiếm khoảng 15% GDP toàn cầu và có thể đạt 25% vào năm 2030, trong khi các ngành liên quan đến năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và công nghệ xanh được dự báo sẽ trở thành động lực tăng trưởng dài hạn của kinh tế thế giới.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số - xanh này đang đối mặt với nhiều thách thức, từ chi phí đầu tư ban đầu cao, đặc biệt với công nghệ xanh, đến tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và hạn chế về năng lực quản trị.

Tuy nhiên, cơ hội cũng rất lớn khi chuyển đổi số có thể giúp tăng năng suất lao động từ 20 - 30%, giảm chi phí vận hành từ 15 - 20%, đồng thời mở ra khả năng tiếp cận thị trường tài chính xanh toàn cầu với quy mô dự kiến lên tới hơn 50 nghìn tỷ USD vào năm 2030.

Bên cạnh đó, các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường, truy xuất nguồn gốc nông sản và phát triển kinh tế tuần hoàn cũng được các chuyên gia chia sẻ như những hướng đi hiệu quả.

Trên thực tế, hiện chỉ khoảng 30% doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ số, chủ yếu ở các khâu đơn giản như truy xuất nguồn gốc hay quản lý bán hàng. Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến vẫn tập trung ở một số doanh nghiệp lớn hoặc trang trại quy mô lớn. Để doanh nghiệp nhỏ và vừa thực sự chuyển đổi thành công, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ 3 nhà: nhà quản lý - nhà khoa học - doanh nghiệp.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, các chuyên gia cho rằng cần hoàn thiện khung chính sách tích hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Trong đó, cần xây dựng cơ chế tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi, ưu tiên cho các dự án nông nghiệp chính xác, nông nghiệp tuần hoàn và chế biến sâu.

Đồng thời, cần ban hành các cơ chế khuyến khích phát triển thị trường carbon trong nông nghiệp, thúc đẩy các mô hình như canh tác carbon hay tín chỉ carbon. Việc chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn về truy xuất nguồn gốc và đánh giá phát thải cũng là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về hạ tầng, cần đầu tư đồng bộ hệ thống internet băng rộng đến các vùng sản xuất, phát triển mạng lưới cảm biến và trạm quan trắc, đồng thời xây dựng các nền tảng số phục vụ quản lý trang trại, truy xuất nguồn gốc và giao dịch nông sản.

Ngoài ra, việc phát triển nguồn nhân lực cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Cùng với đó, tăng cường đào tạo kỹ năng công nghệ và nâng cao nhận thức về sản xuất bền vững. Đồng thời, cần phát triển đội ngũ chuyên gia liên ngành và đẩy mạnh chuyển giao công nghệ tại địa phương.

Nhất trí với các ý kiến về tầm quan trọng của chuyển đổi số - xanh, ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ kết luận, chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường không thể thực hiện nếu thiếu 3 yếu tố cốt lõi: dữ liệu - hạ tầng kỹ thuật và con người.

Ngành nông nghiệp đang xây dựng 13 cơ sở dữ liệu lớn, bao phủ các lĩnh vực từ trồng trọt, chăn nuôi đến khí tượng thủy văn, với mục tiêu đảm bảo dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” và có thể liên thông giữa các cấp, các ngành.

Để làm được điều đó, cần phải xây dựng hạ tầng kỹ thuật đủ mạnh để vận hành hiệu quả các hệ thống dữ liệu. "Nhưng con người vẫn là yếu tố khó nhất. Hiện nay, nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số còn hạn chế. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Chiến lược phát triển nguồn nhân lực đến năm 2035, tầm nhìn 2045, trong đó có đề án riêng cho nhân lực chuyển đổi số", Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ thông tin thêm.

Ở góc độ chuyển đổi xanh, ngành nông nghiệp và môi trường đang triển khai nhiều chương trình hành động cụ thể, như đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao tại Đồng bằng sông Cửu Long; đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc...

Đặc biệt, sau khi hợp nhất 2 Bộ, các chính sách về sản xuất nông nghiệp hiện nay của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đều phải có sự tham vấn từ lĩnh vực môi trường, nhằm đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.

Để nâng cao hiệu quả chuyển đổi "kép" trong thời gian tới, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ đề xuất cần thay đổi tư duy nghiên cứu theo hướng thực tiễn, nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu của sản xuất và thị trường. Kết quả nghiên cứu phải hướng tới ba đích đến rõ ràng: đưa vào sản xuất trực tiếp, thương mại hóa hoặc phục vụ công tác quản lý, điều hành.

Đồng thời, cần thúc đẩy mô hình liên kết “ba nhà” gồm nhà quản lý – nhà khoa học – doanh nghiệp. Về công nghệ chiến lược, ưu tiên các giải pháp giúp giảm chi phí đầu vào như tiết kiệm nước, giảm hóa chất, tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học, qua đó vừa đảm bảo được tiêu chí bảo vệ môi trường, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế...

×