Cảnh báo sớm giảm tới 30% thiệt hại thiên tai, ngành Nông nghiệp và Môi trường quyết tâm tăng cường hiệu quả quan trắc

Cảnh báo sớm 24 giờ có thể giảm thiệt hại do bão hoặc nắng nóng lên tới 30%

Biến đổi khí hậu vẫn đang tiếp tục diễn biến cực đoan. Theo Báo cáo tình trạng khí hậu toàn cầu của Tổ chức Khí tượng Thế giới, năm 2025 là một trong ba năm nóng nhất từng được ghi nhận trên thế giới. Mười một năm vừa qua đều nằm trong số mười một năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc.

Nồng độ khí nhà kính hiện ở mức kỷ lục và được dự báo sẽ tiếp tục đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng cao trong nhiều năm tới. Điều này dẫn đến việc gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa cực đoan và xoáy thuận nhiệt đới tăng cường nhanh.

Đáng chú ý, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp của Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã đánh giá thiên tai khí tượng cực đoan là rủi ro dài hạn hàng đầu. Trong giai đoạn 1970-2021, hiểm họa liên quan đến thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại kinh tế được ghi nhận lên tới 4,3 nghìn tỷ USD, đồng thời cướp đi gần 2 triệu sinh mạng.

Trước thực tế này, tăng cường công tác quan trắc được xác định là nhiệm vụ quan trọng, nhằm nâng cao hiệu quả dự báo và phòng, chống thiên tai. Trong đó, công tác cảnh báo sớm được xác định là nhu cầu thiết yếu, đồng thời mang lại hiệu quả rõ rệt.

Theo Ngân hàng Thế giới, việc bảo đảm mọi người đều được tiếp cận các dịch vụ cảnh báo sớm có thể ngăn chặn thiệt hại tài sản ít nhất khoảng 13 tỷ USD và tổn thất về phúc lợi khoảng 22 tỷ USD mỗi năm. Chỉ cần cảnh báo sớm 24 giờ cũng có thể giảm thiệt hại do bão hoặc nắng nóng lên tới 30%.

Từ đây, sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả” do Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc khởi xướng đang được thúc đẩy nhằm bảo vệ cộng đồng trước các rủi ro thiên tai. Sáng kiến đặt mục tiêu đến năm 2027 mọi người dân trên thế giới đều được bảo vệ bởi các hệ thống cảnh báo sớm trước thiên tai.

Chủ đề của Ngày Khí tượng Thế giới (23/3) năm nay là “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai”, được xem như lời kêu gọi hành động đối với cộng đồng quốc tế. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres kêu gọi các chính phủ, các ngân hàng phát triển và khu vực tư nhân tăng cường đầu tư cho hệ thống quan trắc toàn cầu - từ các trạm quan trắc bề mặt đến hệ thống vệ tinh - đồng thời bảo đảm việc chia sẻ dữ liệu một cách công khai và công bằng.

Nhân dịp này, Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) Celeste Saulo đã nhấn mạnh vai trò của cộng đồng khí tượng toàn cầu trong việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho xã hội.

Hệ thống quan trắc khí tượng toàn cầu hiện là nền tảng cho nhiều quyết định quan trọng trị giá hàng tỷ USD, từ điều hành các chuyến bay hàng không, phòng chống lũ lụt, quy hoạch năng lượng, quản lý y tế, đến lập kế hoạch sản xuất nông nghiệp và đầu tư cơ sở hạ tầng.

Bà cũng bày tỏ sự tri ân đối với hàng vạn nhân lực đang làm việc trong lĩnh vực khí tượng trên khắp thế giới từ các quan trắc viên tại những vùng xa xôi, các nhà khí tượng thả bóng thám không mỗi ngày, các nhà thủy văn theo dõi mực nước sông, các dự báo viên làm việc xuyên đêm, đến những kỹ sư vệ tinh và chuyên gia xử lý dữ liệu.

Theo Tổng Thư ký WMO, trong kỷ nguyên của những tiến bộ công nghệ nhanh chóng, việc thu hẹp khoảng cách dữ liệu và bảo đảm mọi quốc gia đều có khả năng tiếp cận hệ thống quan trắc hiện đại là nhiệm vụ quan trọng. Bà cũng nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi trí tuệ và dữ liệu do con người tạo ra.

“Bằng cách quan trắc hôm nay, chúng ta không chỉ dự báo thời tiết mà còn góp phần bảo vệ tương lai - vì con người, vì hành tinh và vì sự thịnh vượng của các thế hệ mai sau”, thông điệp nêu rõ.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường quyết tâm tăng cường hiệu quả quan trắc

Với chủ đề “Observing Today, Protecting Tomorrow” – “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai”, Ngày Khí tượng thế giới 23 tháng 3 năm 2026 khẳng định vai trò then chốt của dữ liệu quan trắc khí tượng, thủy văn và môi trường trong việc bảo vệ tài sản, tính mạng người dân và hệ sinh thái trước các rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.

Thông qua thông điệp này, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đề cao việc hiện đại hóa mạng lưới quan trắc từ thông tin vệ tinh, phao biển đến các trạm khí tượng thủy văn vùng sâu, vùng xa, coi đây là nguồn dữ liệu quan trọng cho kỷ nguyên chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm tối ưu hóa các quyết định ứng phó thiên tai.

Hưởng ứng sự kiện quan trọng này cùng với Ngày Nước thế giới 22 tháng 3 năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức phát động và trân trọng đề nghị các bộ, ban, ngành, đoàn thể Trung ương; UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các đại sứ quán và tổ chức quốc tế tại Việt Nam quan tâm, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các hoạt động thiết thực, hiệu quả và phù hợp với chủ đề Ngày Nước thế giới và Ngày Khí tượng thế giới năm 2026.

Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị cần tập trung triển khai hiệu quả Đề án “Hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn đến năm 2025 và thời kỳ 2026 - 2030”, gắn với thực hiện Quy hoạch mạng lưới trạm KTTV quốc gia giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050.

Bộ yêu cầu cần tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng máy móc, thiết bị quan trắc; nghiên cứu phương án quản lý, giám sát các công trình phải quan trắc khí tượng thủy văn theo quy định; xây dựng hệ thống quản lý, giám sát tập trung toàn bộ mạng lưới trạm KTTV quốc gia và nghiên cứu ứng dụng số hóa sổ quan trắc, chuyển đổi số trong công tác quan trắc nâng cao hiệu quả dự báo và phòng, chống thiên tai.

Bộ cũng yêu cầu cơ quan khí tượng - thủy văn tiếp tục theo dõi, dự báo và cảnh báo kịp thời các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, nâng cao chất lượng dự báo mưa - lũ - bão; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và vận hành hiệu quả các hệ thống cảnh báo sớm phục vụ phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị đẩy mạnh truyền thông về vai trò của tài nguyên nước, thời tiết và khí hậu, khuyến khích lối sống xanh, tiết kiệm năng lượng.

Các địa phương cần tập trung thực hiện các nhiệm vụ bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia, hoàn thiện chiến lược, quy hoạch quản lý tài nguyên nước, triển khai các chương trình phục hồi các dòng sông cạn kiệt, ô nhiễm nghiêm trọng...

×