Cắt sầu riêng non, tưởng bở ngọt lừ hóa ra là 'canh bạc' đắng chát treo trên cây tỷ đô ở miền Tây Nam bộ

Những ngày cuối tháng 3/2026, khi cái nắng đổ lửa bao trùm các vườn cây miền Tây Nam bộ. Thay vì niềm vui thu hoạch, những tín hiệu đỏ từ các kho bãi đang khiến cả chuỗi cung ứng rơi vào thế khó khi nhiều nơi ngừng hoạt động hoặc siết chặt tiêu chuẩn đầu vào để từ chối sầu riêng non.

Một thực tế buồn đang diễn ra: Vì nôn nóng, nhiều vườn sầu riêng chưa đủ độ chín đã bị "ép" xuống dao, đẩy cả thương lái lẫn nhà vườn vào cảnh lỗ chồng lỗ.

Cắt sầu riêng non - căn bệnh kinh niên

Anh Nguyễn Hoàng Phong, nông dân trồng sầu riêng xã Tân Phong (Đồng Tháp) bộc bạch: "Nhìn trái sầu còn xanh, cơm còn chưa lên màu mà thợ gõ cứ phán "đạt rồi" để cắt cho đủ chuyến xe, tui đứt từng đoạn ruột. Mình biết cắt vậy là hại tiếng tăm vườn mình, nhưng không cho cắt thì họ dọa bỏ cọc hoặc trừ tiền, nông dân thấp cổ bé họng biết kêu ai?".

Anh Nguyễn Tân, một thương lái thu mua trái cây nhiều kinh nghiệm ở miền Tây Nam bộ, là một minh chứng điển hình cho những góc khuất của nghề đi "gõ" sầu riêng.

Anh Tân bộc bạch, thực trạng cắt sầu non vốn là căn bệnh kinh niên, nhưng hiện nay nó đang trở nên trầm trọng hơn do áp lực tâm lý. Theo anh, khi giá hàng đẩy cao, vì ham lợi nhuận và sợ giá rớt, nhiều lái buôn đã bất chấp, cắt ép đại trà.

Thay vì cắt làm nhiều đợt để đảm bảo trái đủ già, họ lại chọn cách đè đầu cắt hết một lần, khiến tỉ lệ hàng non tăng vọt.

Đáng ngại hơn, đội ngũ kiểm tra độ già sầu riêng hiện nay chủ yếu làm việc bằng cảm tính chứ chưa có máy móc hay quy trình giám sát bài bản.

Đồng quan điểm về sự thiếu bền vững này, ông Võ Tấn Lợi – Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, cũng bày tỏ sự trăn trở về đạo đức làm nghề của một bộ phận trung gian.

Ông Lợi chia sẻ, dù hiệp hội liên tục tuyên truyền các hợp tác xã không được để lái cắt hàng thiếu tuổi, nhưng thực tế "không biết đường đâu mà lần" vì thiếu chế tài đủ mạnh. Ông xót xa khi chứng kiến cảnh một số thương lái vì lợi ích trước mắt mà sẵn sàng chi tiền cho những thợ gõ hàng thiếu lương tâm để tuồn hàng non vào kho.

"Đối với tôi, đây là một sự đánh đổi nguy hiểm vì thị trường sẽ sớm đào thải những cách làm chộp giật này", ông Lợi nói thêm.

Cắt sầu riêng non - sai lầm chiến lược

Việc cắt sầu riêng khi cơm yếu, chưa đạt chuẩn không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là một sai lầm chiến lược.

Dưới góc độ doanh nghiệp xuất khẩu, anh Nguyễn Hoàng Cung – Chủ tịch HĐQT Công ty Đại Thuận Thiên, đơn vị chuyên xuất khẩu sầu riêng ví tình trạng này như một hiệu ứng domino nguy hiểm.

Anh Cung nhấn mạnh rằng, chỉ cần một vài quả "cơm yếu" (sầu non) lọt sang thị trường quốc tế, giá trị của cả lô hàng sẽ sụt giảm ngay lập tức, làm xói mòn lòng tin của đối tác ngoại. "Chúng ta đang tự đánh mất lợi thế cạnh tranh của mình ngay tại cửa khẩu", anh Cung trăn trở.

Tại thị trường nội địa, cái giá phải trả là những con số thực tế đầy đau xót: Sầu Thái lỗi chỉ còn khoảng 80.000 - 100.000 đồng/kg, còn Ri6 lỗi chỉ còn 45.000 - 65.000 đồng/kg. Để không phải nhận những "mức giá đắng" này, theo anh Cung cần những thay đổi từ gốc rễ.

Định nghĩa lại tiêu chuẩn "vàng bột". Trái sầu riêng đạt chuẩn phải đạt độ ngọt và độ khô đặc trưng, một giá trị tự nhiên không thể làm giả bằng kỹ thuật chín ép. Cần sớm có những quy định pháp lý và chế tài nghiêm khắc như Thái Lan, nơi có thể truy tố hành vi buôn bán sầu riêng non để bảo vệ những người làm ăn chân chính.

Đồng thời, siết chặt quản lý từ đầu vào. Theo kiến nghị của anh Nguyễn Tân và ông Võ Tấn Lợi, cần đào tạo đội ngũ thợ "gõ" chuyên nghiệp và tăng cường sự can thiệp của cơ quan quản lý để kiểm soát chất lượng ngay tại vườn.

Bên cạnh đó là việc số hóa và truy xuất nguồn gốc. Như anh Nguyễn Hoàng Cung đề xuất, việc minh bạch hóa thông tin từ mã số vùng trồng đến ngày thu hoạch sẽ là tấm khiên bảo vệ uy tín sầu riêng Việt.

×