Cầu vượt biển nào dài nhất Đông Nam Á, đầu tư hơn 1,1 tỷ USD, giúp một quốc gia xóa bỏ thế cô lập trong nhiều thập kỷ?

Giữa vùng biển xanh và những cánh rừng ngập mặn nguyên sinh của đảo Borneo, một công trình giao thông khổng lồ đang âm thầm làm thay đổi diện mạo của Brunei Darussalam. Đó là cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien (SOAS), còn được biết đến với tên gọi cầu Temburong – cây cầu dài nhất Đông Nam Á hiện nay.

Không chỉ đơn thuần là một tuyến đường vượt biển, cây cầu dài 30 km này còn mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với Brunei. Trong nhiều thập kỷ, khu vực Temburong bị tách biệt khỏi phần lãnh thổ chính của đất nước bởi bang Sarawak của Malaysia. Việc đi lại giữa hai vùng lãnh thổ từng là bài toán nan giải đối với người dân và chính quyền.

Sự ra đời của cầu Temburong vào năm 2020 đã chấm dứt tình trạng đó, mở ra một chương mới cho phát triển kinh tế, du lịch và kết nối quốc gia của một trong những quốc gia nhỏ nhưng giàu có nhất Đông Nam Á.

Cây cầu Temburong giúp vùng đất bị cô lập thành khu vực kết nối trực tiếp với thủ đô

Brunei có diện tích khoảng 5.765 km² và dân số hơn 450.000 người. Tuy nhiên, quốc gia này lại có đặc điểm địa lý khá đặc biệt khi bị chia thành hai phần tách biệt bởi huyện Limbang thuộc bang Sarawak của Malaysia.

Trong đó, quận Temburong nằm ở phía đông, chiếm gần 20% diện tích cả nước nhưng chỉ có khoảng hơn 10.000 cư dân sinh sống. Khu vực này được xem là "lá phổi xanh" của Brunei với những cánh rừng nhiệt đới nguyên sinh rộng lớn, song lại bị cô lập với trung tâm kinh tế - chính trị của đất nước trong suốt nhiều thế hệ.

Trước khi cầu Temburong được xây dựng, người dân muốn đi từ thủ đô Bandar Seri Begawan đến Temburong có hai lựa chọn. Phương án thứ nhất là đi bằng tàu cao tốc hoặc taxi nước qua vịnh Brunei, mất khoảng 45 phút trong điều kiện thời tiết thuận lợi.

Phương án thứ hai là đi đường bộ vòng qua lãnh thổ Malaysia. Hành trình này kéo dài gần 2 giờ đồng hồ và phải đi qua tới 4 trạm kiểm soát xuất nhập cảnh giữa Brunei và Malaysia. Vào giờ cao điểm hoặc dịp lễ, tình trạng ùn tắc thường xuyên xảy ra khiến thời gian di chuyển còn kéo dài hơn nữa. Chính vì vậy, việc xây dựng một tuyến kết nối trực tiếp giữa hai vùng lãnh thổ luôn được xem là ưu tiên chiến lược của Brunei.

Năm 2014, Quốc vương Hassanal Bolkiah chính thức khởi động dự án cầu Temburong với mục tiêu tạo ra tuyến giao thông nội địa hoàn toàn không phụ thuộc vào lãnh thổ nước ngoài. Sau gần 6 năm thi công, công trình được hoàn thành và đưa vào sử dụng ngày 17/3/2020.

Nhờ cây cầu mới, thời gian di chuyển từ Bandar Seri Begawan đến Temburong giảm xuống còn chưa tới 30 phút, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các thủ tục xuất nhập cảnh phức tạp từng tồn tại trước đây.

Cầu vượt biển 30 km dài nhất Đông Nam Á có tổng mức đầu tư hơn 1,1 tỷ USD

Theo các tài liệu kỹ thuật quốc tế, cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien có tổng chiều dài khoảng 30 km, trở thành cây cầu dài nhất Đông Nam Á kể từ khi khánh thành năm 2020. Tuyến cầu nối thủ đô Bandar Seri Begawan với quận Temburong ở phía đông đất nước.

Điểm đặc biệt của dự án là địa hình xây dựng vô cùng phức tạp. Tuyến đường phải băng qua vịnh Brunei rộng lớn, các khu vực đầm lầy ven biển, hệ sinh thái rừng ngập mặn và vùng rừng nhiệt đới được bảo tồn nghiêm ngặt. Trong tổng chiều dài công trình có:

- Khoảng 14 – 14,5 km là cầu vượt biển bắc qua vịnh Brunei.

- Gần 12 km là cầu cạn đi xuyên qua khu vực rừng ngập nước ở Temburong.

- Phần còn lại là đường dẫn, nút giao và các hạng mục phụ trợ.

Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 1,6 tỷ đô la Brunei, tương đương hơn 1,1 tỷ USD theo tỷ giá thời điểm khởi công. Đây là một trong những dự án hạ tầng đắt đỏ nhất trong lịch sử Brunei. Để hoàn thành công trình, các kỹ sư đã phải giải quyết nhiều thách thức kỹ thuật phức tạp.

Theo các nghiên cứu kỹ thuật được công bố bởi Hiệp hội Cầu và Kết cấu Quốc tế (IABSE), cây cầu bao gồm nhiều đoạn cầu dây văng kết hợp với hệ thống cầu hộp bê tông dự ứng lực. Một số thiết bị thi công chuyên dụng được thiết kế riêng nhằm lắp đặt đồng thời các dầm bê tông nặng tới 870 tấn trên mặt biển.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, việc bảo vệ môi trường cũng được đặt lên hàng đầu. Các nhà thiết kế phải bảo đảm hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái rừng ngập mặn, khu vực sinh sản của nhiều loài thủy sinh và chim hoang dã trong vịnh Brunei. Không chỉ có quy mô lớn, cầu SOAS còn mang nhiều biểu tượng văn hóa của Brunei. Trên các tháp cầu xuất hiện hình ảnh ngôi sao và trăng lưỡi liềm – biểu tượng gắn liền với Hồi giáo, quốc giáo của đất nước này.

Đòn bẩy kinh tế giúp Temburong chuyển mình

Giới chuyên gia nhận định giá trị lớn nhất của cầu dài nhất Đông Nam Á này không nằm ở chiều dài hay quy mô đầu tư, mà ở những thay đổi kinh tế - xã hội mà công trình mang lại. Trong nhiều năm, Temburong được xem là khu vực phát triển chậm hơn phần còn lại của Brunei do hạn chế về kết nối giao thông. Việc vận chuyển hàng hóa, nguyên vật liệu và dịch vụ công đều gặp nhiều khó khăn.

Sau khi cầu đi vào hoạt động, khoảng cách địa lý giữa Temburong và thủ đô gần như được xóa bỏ. Người dân có thể tiếp cận các cơ sở y tế, giáo dục và dịch vụ hành chính nhanh chóng hơn nhiều so với trước đây.

Khả năng lưu thông hàng hóa cũng được cải thiện đáng kể. Các doanh nghiệp tại Temburong giờ đây có thể vận chuyển sản phẩm trực tiếp đến các trung tâm tiêu dùng lớn của Brunei mà không phải phụ thuộc vào vận tải đường thủy hay đi vòng qua Malaysia. Điều này giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương.

Bên cạnh đó, cây cầu còn là một mắt xích quan trọng trong Hành lang Kinh tế Tây Borneo thuộc khuôn khổ hợp tác tiểu vùng BIMP-EAGA (Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines). Dự án được kỳ vọng sẽ thúc đẩy giao thương, đầu tư và liên kết kinh tế khu vực trong dài hạn.

Nhiều dự án phát triển đô thị, trung tâm thương mại, hạ tầng công cộng và dịch vụ tại Temburong cũng được triển khai sau khi cây cầu hoàn thành. Chính quyền Brunei coi đây là động lực then chốt để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các quận trong cả nước.

Biểu tượng cho tham vọng hiện đại hóa của Brunei

Nếu như dầu mỏ và khí đốt từng là biểu tượng cho sự thịnh vượng của Brunei trong thế kỷ XX, thì cầu Temburong đang được xem là biểu tượng của tầm nhìn phát triển trong thế kỷ XXI.

Ngày 14/7/2020, Quốc vương Hassanal Bolkiah chính thức đặt tên cây cầu theo tên cố Quốc vương Sultan Haji Omar Ali Saifuddien III – người được xem là "kiến trúc sư trưởng" của quá trình hiện đại hóa Brunei trong giai đoạn giữa thế kỷ XX. Việc đặt tên này không chỉ nhằm tri ân vị quân vương có công lớn với đất nước mà còn gửi gắm thông điệp về sự tiếp nối giữa các thế hệ lãnh đạo trong công cuộc xây dựng quốc gia.

Hiện nay, cầu Temburong không chỉ phục vụ nhu cầu giao thông mà còn trở thành một điểm tham quan nổi tiếng của Brunei. Từ trên cầu, du khách có thể ngắm nhìn toàn cảnh vịnh Brunei, những khu rừng ngập mặn rộng lớn và các vùng bảo tồn thiên nhiên của Temburong.

Nếu như dầu mỏ và khí đốt từng là biểu tượng cho sự thịnh vượng của Brunei trong thế kỷ XX, thì cầu Temburong đang được xem là biểu tượng của tầm nhìn phát triển trong thế kỷ XXI.

Đối với ngành du lịch, cây cầu mở ra cơ hội khai thác hiệu quả hơn những điểm đến sinh thái nổi tiếng như Công viên Quốc gia Ulu Temburong – nơi được mệnh danh là "viên ngọc xanh của Borneo". Việc tiếp cận thuận lợi hơn giúp lượng khách du lịch đến khu vực này gia tăng và tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng địa phương.

Sau hơn 5 năm vận hành, cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien đã chứng minh vai trò của một công trình hạ tầng chiến lược. Không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển từ hai giờ xuống còn chưa đầy 30 phút, cây cầu còn giúp thống nhất không gian kinh tế, xã hội và hành chính của Brunei.

×