Cây thuốc quý mọc dại khắp các vùng quê Việt Nam, tốt chẳng kém gì thuốc bổ đắt tiền, hỗ trợ điều trị được nhiều bệnh

Mã đề còn được gọi là mã tiền xá, chúng mọc hoang dại ở rất nhiều nơi trên khắp các vùng miền ở Việt Nam. Đây là một vị thuốc phổ biến trong đông y.

Mã đề thân thảo, lá hình thìa, cao tầm 10 - 15 cm, màu xanh đậm. Mã đề được sử dụng cả thân, rễ, lá để làm thuốc. Loại cây này có tính lạnh, vị hơi ngọt, được dùng nhiều trong những bài thuốc dân gian chữa đái rắt, lợi tiểu và nhiều tác dụng khác. Cây mã đề có thể dùng tươi hoặc phơi khô thêm vào các bài thuốc đông y trị bệnh.

Trong mã đề có nhiều thành phần hóa học đa dạng. Trong đó có chứa vitamin A, giàu Canxi, Glucozit, vitamin C và K. Trong hạt mã đề còn có chứa chất nhầy, axit plantenolic. Các thành phần này đều có những lợi ích nhất định đối với sức khỏe và hỗ trợ điều trị bệnh.

Mã đề sống lâu năm thân ngắn lá mọc thành cụm ở gốc, cuống dài, phiến lá hình thìa hay hình trứng, có gân dọc theo sống lá và đồng quy ở ngọn và gốc lá. Hoa mọc thành bông, có cán dài, xuất phát từ kẽ lá. Hoa đều, lưỡng tính, với 4 đài, xếp chéo, hơi đính nhau ở gốc, tràng màu nâu tồn tại, gồm 4 thùy nằm xen kẽ ở giữa các lá đài. Nhị 4 chỉ nhị mảnh, dài, 2 lá noãn chứa nhiều tiểu noãn. Quả chứa nhiều hạt màu nâu đen bóng.

Để làm thuốc dùng hạt của cây mã đề, phơi hoặc sấy khô, tên thuốc là xa tiền tử.

Dùng toàn cây, bỏ rễ phơi hoặc sấy khô, tên thuốc là mã đề thảo. Lá mã đề dùng tươi hoặc phơi hay sấy khô, tên thuốc là mã đề.

Tác dụng của cây mã đề

Trong dân gian từ lâu cây mã đề đã được biết đến là một loại thuốc nam có nhiều công dụng. Y học hiện đại cũng nghiên cứu và chiết xuất các thành phần trong mã đề để làm thuốc trị bệnh.

Các thành phần trong cây mã đề được biết đến là có rất nhiều tác dụng hữu ích cho chức năng lợi tiểu, lợi mật, chống viêm, tiêu đờm, chống ho, giảm kiết lỵ,… Trong dân gian, mã đề được dùng làm bài thuốc chữa các bệnh về đường tiểu, nhất là viêm đường tiết niệu. Làm thuốc chữa ho, viêm phế quản, trừ đờm viêm thận, viêm bàng quang, sỏi tiết niệu, viêm gan mật, viêm loét dạ dày tá tràng,… Có thể thấy, đây là vị thuốc có rất nhiều tác dụng về điều trị bệnh thường gặp.

Hỗ trợ chữa ho, tiêu đờm

Mã đề lớn chứa các chất hóa học có thể giúp giảm đau và sưng, giảm chất nhầy và làm thông thoáng đường thở. Nó cũng có thể giúp tiêu diệt vi khuẩn và nấm.  Trong dân gian, mã đề được dùng làm bài thuốc chữa ho, tiêu đờm…

Hỗ trợ điều trị sỏi thận và viêm đường tiết niệu

Lợi ích nổi bật nhất của mã đề chính là khả năng lợi tiểu và kháng khuẩn mạnh mẽ. Các hoạt chất trong mã đề giúp tăng lưu lượng nước tiểu, từ đó hỗ trợ đào thải các tinh thể khoáng chất (tiền thân của sỏi) ra khỏi thận và bàng quang.

Đối với những người bị viêm đường tiết niệu, nước sắc mã đề giúp làm dịu cảm giác đau rát, giảm sưng viêm và ngăn chặn vi khuẩn phát triển, giúp hệ bài tiết hoạt động trơn tru hơn.

Cải thiện hệ tiêu hóa

Chiết xuất từ ​​lá mã đề có tác dụng làm giảm nhu động của tá tràng, giảm viêm loét dạ dày và chống tiêu chảy. Đặc biệt, hạt mã đề còn chứa psyllium - một loại chất xơ có tác dụng nhuận tràng tự nhiên, thúc đẩy nhu động ruột hoạt động hiệu quả. Điều này không chỉ giúp điều trị táo bón mà còn hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm các triệu chứng của hội chứng ruột kích thích (IBS) và giúp cơ thể hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.

Thanh nhiệt, giải độc gan và trị mụn nhọt

Lá cây mã đề chứa nhiều vitamin A, C, K và rất giàu canxi. Còn thân cây mã đề chứa lượng lớn aucubin - loại glucozit có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là tác dụng phong nhiệt và giải độc gan, thận. Với cây mã đề, bạn có thể phơi khô rồi sắc lấy nước uống. Sử dụng đúng cách mã đề có thể mang lại hiệu quả.

Kháng viêm, cầm máu

Lá mã đề tươi khi giã nát có đặc tính kháng khuẩn và cầm máu rất tốt. Trong trường hợp bị côn trùng cắn, trầy xước nhẹ hoặc bỏng, việc đắp lá mã đề lên vùng da bị tổn thương có thể giúp giảm sưng tấy ngay lập tức và kích thích quá trình tái tạo tế bào. Các nghiên cứu hiện đại cũng chỉ ra rằng chiết xuất từ mã đề có khả năng làm tăng tốc độ chữa lành vết thương nhờ vào các hợp chất chống oxy hóa mạnh mẽ.

Mã đề khá lành tính và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Tuy nhiên, việc sử dụng mã đề cũng không nên tùy tiện và lạm dụng. Khi dùng mã đề làm thuốc hay uống trà, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế, tránh dùng mã đề như trà giải khát hàng ngày.

Những điều cần lưu ý khi sử dụng mã đề

Mã đề khá lành tính và an toàn với người dùng. Cùng với đó, đây là loại cỏ thuốc nam có nhiều lợi ích trong hỗ trợ điều trị bệnh, nhất là tác dụng lợi tiểu, mát gan, lợi mật. Tuy nhiên, việc sử dụng mã đề cũng không nên tùy tiện và lạm dụng. Khi dùng mã đề làm thuốc hay uống trà, cần lưu ý như sau:

Tránh dùng mã đề như trà giải khát hàng ngày

Nhiều người cho rằng mã đề có tính mát gan, lợi mật, có thể dùng phơi khô làm trà uống thay nước hàng ngày để bảo vệ gan. Tuy nhiên, việc sử dụng mã đề quá thường xuyên không tốt thậm chí là gây hại. 

Tránh dùng mã đề buổi tối

Tác dụng chính của mã đề là lợi tiểu. Do vậy, tránh dùng mã đề vào buổi tối, nhất là việc sắc nước uống. Mã đề có thể khiến tiểu đêm nhiều lần, ảnh hưởng đến giấc ngủ. Chính vì thế, đây cũng là loại thuốc tránh sử dụng đối với những người suy thận, yếu thận.

Thận trọng khi dùng mã đề cho phụ nữ mang thai

Mã đề không được khuyên dùng với phụ nữ mang thai giai đoạn đầu. Các thành phần trong mã đề không có lợi cho cả mẹ và bé, có thể gây sảy thai.

Mã đề có nhiều tác dụng nhưng với điều kiện là phải được sử dụng đúng cách, đúng liều lượng, kết hợp đúng bài thuốc. Việc sử dụng mã đề làm thuốc chữa bệnh tốt nhất nên tham khảo ý kiến của chuyên gia và bác sĩ.

Các vấn đề về sức khỏe nên cần được xác định nguyên nhân và giải pháp điều trị bởi cơ sở y tế uy tín.

×