Chàng trai Ê Đê kể câu chuyện cà phê Tây Nguyên trên đất Mỹ

Giữa lòng nước Mỹ rộng lớn, nơi tiêu thụ lượng cà phê lớn nhất thế giới và có nền kinh doanh cà phê phát triển với thương hiệu Starbucks được xem là biểu tượng của văn hóa Mỹ, nơi mọi ngóc ngách đều tràn ngập mùi thơm đặc trưng của cà phê, có một chàng trai Ê Đê sinh ra và lớn lên trong nắng, gió Tây Nguyên đã rong ruổi suốt 3 tháng qua các bang của Mỹ chỉ để giới thiệu hương vị đậm đặc, nguyên chất của những hạt cà phê Việt Nam.

Và thật bất ngờ, ngay ở nơi văn hóa cà phê luôn hướng đến sự thuận tiện và thoải mái, các đối tác khó tính nhất không chỉ bị chinh phục bởi hương vị đặc trưng của cà phê Việt mà còn bị cuốn vào câu chuyện về hành trình làm ra những hạt cà phê Việt của những con người trên cao nguyên.

Y Pốt Niê, Nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2022 đến từ buôn làng Đắk Lắk đã bắt đầu con đường đưa cà phê sang Mỹ từ câu chuyện của chàng bác sĩ quyết tâm trở về buôn làng nâng tầm hạt cà phê bà và mẹ vất vả vun trồng, chăm xới, từ chuyện những mẻ cà phê rang hỏng đến hương vị của hôm nay. Việc chốt được 3 đơn hàng đưa 10 tấn cà phê sang xứ sở cờ hoa không chỉ là một cột mốc kinh doanh của chàng trai Tây Nguyên mà còn là minh chứng cho một giấc mơ lớn: Mang văn hóa và linh hồn của đại ngàn Tây Nguyên vươn ra thế giới.

Bắt đầu từ những dòng chát từ 3 năm trước, Y Pốt Niê cũng không ngờ có ngày mình được mời sang Mỹ để anh có cơ hội được kể câu chuyện về những hạt cà phê được tạo nên bởi màu đất đỏ bazan, bởi nắng gió đại ngàn. Hành trình đưa cà phê sang Mỹ của Nông dân Việt Nam xuất sắc ở Đắk Lắk có lẽ bắt đầu từ những mẻ cà phê cháy dở anh rang hơn 15 năm trước.

Mở đầu câu chuyện bằng một dấu mốc rực rỡ vừa qua, cảm giác của Y Pốt Niê như thế nào khi những sản phẩm cà phê mang thương hiệu "Ê Đê Càfe" chính thức đặt chân đến nước Mỹ?

- Phải nói rằng hành trình đưa cà phê sang Mỹ của tôi đó một câu chuyện rất dài, nó bắt đầu từ 3 năm trước. Thật sự cho đến tận bây giờ, khi mọi việc đã hoàn tất và tôi đã trở về Việt Nam, đôi lúc ngồi ngẫm lại, tôi vẫn có cảm giác giống như mình đang đi giữa một giấc mơ. Chuyến đi Mỹ kéo dài gần 3 tháng vừa qua đã cho tôi những trải nghiệm vô cùng lớn lao.

Điều làm tôi xúc động nhất không phải là sự hùng vĩ, choáng ngợp tôi cảm nhận được khi đi qua những vùng đất của Mỹ mà là khoảnh khắc những khách hàng lớn tại Mỹ trực tiếp cầm trên tay sản phẩm của mình, nếm thử và nở nụ cười công nhận, bởi như bạn biết, cà phê có vị trí đặc biệt quan trọng trong văn hóa của người Mỹ, lịch sử phát triển cà phê tại Mỹ bắt đầu từ thế kỷ XVII và từ đó nó ngày càng trở thành một phần quan trọng của cuộc sống hàng ngày. 

Trong chuyến đi này, tôi đã chốt và xuất khẩu thành công các đơn hàng rất quan trọng. Cụ thể, chúng tôi đã đưa được một lô hàng lớn gần 10 tấn (nửa container) cà phê nhân xanh sang tiêu thụ tại bang Florida. 

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chốt thành công các đơn hàng cà phê hạt rang tại thành phố Greensboro thuộc tiểu bang North Carolina để khách dùng thử và thăm dò thị trường, nếu triển vọng họ sẽ nhập tiếp với khối lượng lớn hơn và một đơn hàng lớn 5 tấn cà phê hạt rang tại San Antonio.  

Nhưng điều tôi cảm thấy hạnh phúc hơn là, câu chuyện làm ra những hạt cà phê của người dân ở buôn làng của tôi đã truyền cảm hứng cho những khách hàng Mỹ, họ không chỉ thích hương vị của cà phê mà còn thích cả câu chuyện đằng sau những hạt cà phê đó. Nhìn những container hàng lăn bánh, nghĩ về hành trình từ hạt cà phê nhỏ bé trên rẫy ở buôn K’La, tỉnh Đắk Lắk nay đã hiện diện ở trời Tây cách nửa vòng trái đất, trong lòng tôi trào dâng một niềm tự hào khó tả. “À, thì ra mình đã bán không chỉ những hạt cà phê mà còn kể câu chuyện của những con người ở buôn làng Tây Nguyên ra với bạn bè thế giới”, tôi đã nghĩ như vậy khi đặt bút ký những đơn hàng đầu tiên ngay trên đất Mỹ.

Nước Mỹ vốn là thị trường vô cùng khắt khe với rất nhiều thương hiệu cà phê lâu đời. Làm thế nào mà một cái tên non trẻ, xuất thân từ một buôn làng đồng bào thiểu số tại Tây Nguyên như "Ê Đê Càfe" lại có thể thuyết phục được họ ký kết những đơn hàng lớn đến vậy?

- Khách hàng đã biết đến tôi qua các chương trình của báo chí và truyền hình từ khoảng 3 năm trước. Họ đã chủ động liên hệ qua email, nhắn tin qua WhatsApp với tôi. Tôi đã trò chuyện, chăm sóc qua lại với khách hàng bên Mỹ suốt 3 năm trời. 

Sau quãng thời gian dài đó, họ chính thức gửi giấy mời kinh doanh sang Mỹ để gặp trực tiếp. Tôi làm hồ sơ, đi phỏng vấn ở đại sứ quán và lấy được visa rất nhanh. Khi gặp mặt trực tiếp tại Mỹ, họ bảo rằng: "Henry à! (Henry là tên tiếng Anh của Y Pốt khi giao tiếp với các khách hàng nước ngoài - PV). Chúng tôi không nghĩ ngoài đời bạn lại khác trên hình một trời một vực, chúng tôi thích phong cách của bạn, thích văn hóa của bạn". 

Trong các buổi gặp gỡ, tôi kể cho họ nghe câu chuyện về quê hương Việt Nam, về 54 dân tộc anh em đoàn kết, sự trung thực, đa dạng văn hóa và giàu bản sắc. Tôi kể cho họ nghe về vùng đất đỏ bazan Đắk Lắk, nơi cây cà phê được nuôi dưỡng bằng nắng gió đại ngàn và cả mồ hôi của đồng bào tôi. Tôi hát cho họ nghe bản nhạc viết về sự hùng vĩ, phóng khoáng của cao nguyên và những con người nơi đây.

Tôi cũng kể cho họ nghe về quyết định bỏ ngành y và mong muốn của bà ngoại muốn tôi làm một điều gì đó để phát triển cây cà phê cho buôn làng. Họ đã theo dõi tôi suốt 3 năm, cộng với câu chuyện chân thành ấy nên họ hoàn toàn tin tưởng và quyết định chốt đơn hàng. Khi nghe tôi chia sẻ bằng tất cả sự chân thành và trái tim nhiệt huyết, họ đã thốt lên: "Henry à, chúng tôi tìm kiếm sự chân thật và mới mẻ này bấy lâu nay". 

Người Mỹ họ không thích sự lặp lại và nhàm chán. Câu chuyện văn hóa mang đậm tinh thần bản địa ấy đã tạo ra một dấu ấn độc đáo trong lòng khách hàng. Tôi nhận ra người Mỹ không mua cà phê chỉ vì cái vỏ bọc hào nhoáng hay giá cả, họ mua cà phê vì chất lượng và đặc biệt họ cực kỳ say mê câu chuyện văn hóa phía sau những hạt cà phê đó.

Và đó chính là chìa khóa mở cánh cửa lớn đưa chúng tôi bước vào thị trường Mỹ.

Sau những buổi giao lưu và tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng cũng như đối tác tại Mỹ, hương vị cà phê của "Ê Đê Càfe" đã để lại ấn tượng đầu tiên ra sao với họ?

- Phản hồi đầu tiên của họ chỉ gói gọn trong một từ: Wow! 

Phần lớn người Mỹ đã quen với các dòng cà phê thương mại pha loãng hoặc các chuỗi lớn như Starbucks. Nhưng khi thấy câu chuyện ấn tượng của Ê Đê Càfe", họ nếm thử thấy vị đậm đặc, thơm ngon và nguyên chất thì rất thích. Họ vô cùng ngạc nhiên và hỏi: Tại sao bây giờ tôi mới được thưởng thức thứ cà phê đậm vị như thế này?

Tôi có giải thích văn hóa uống cà phê mỗi nước khác nhau. Ở Việt Nam, phong cách uống cà phê rất đậm đặc, nhiều người thích cảm giác nhìn những giọt cà phê tí tách nhỏ giọt như dòng thời gian đang chậm lại giữa vòng quay hối hả của cuộc sống. 

Khi tôi pha cho khách hàng Mỹ những ly cà phê theo phong cách Việt Nam, họ thực sự bất ngờ vì hương vị đậm đà và đắng nhẹ nhưng hậu vị lại có vị ngọt. Chính chất lượng cà phê nguyên chất 100% cùng tiêu chí hái quả chín đã tạo nên sự khác biệt ấy của “Ê Đê Càfe”.

Từ một chuyến đi mang tầm vóc quốc tế như vậy, tư duy và cách nhìn nhận của Y Pốt Niê về con đường kinh doanh của anh đã thay đổi như thế nào?

- Chuyến đi ấy đã thay đổi “mindset” - tư duy của tôi rất nhiều. Mỹ là một đất nước cực kỳ rộng lớn, tôi thậm chí còn bị lạc ngay tại sân bay vì nó quá mênh mông. Để di chuyển từ bang này sang bang khác gặp khách hàng, có những chặng bay, tôi mất cả hơn 10 tiếng đồng hồ, còn chặng bay ngắn nhất cũng bay mất 5 tiếng.

Khi bước vào các siêu thị và trung tâm thương mại hay quán cà phê của của họ, tôi thấy khác hoàn toàn Việt Nam. Đầu tiên là bao bì sản phẩm của họ rất đơn giản, tinh tế, không phức tạp, màu mè hay quá nhiều thông tin như ở Việt Nam. Thứ hai là vị cà phê họ uống rất nhẹ nhàng, quan trọng nhất là cà phê chất lượng, tốt, an toàn là họ mua, không bao giờ nói giá cao hay thấp.  

Họ khuyên tôi rằng: “Bạn là người Việt Nam, lại là người dân tộc Ê Đê, hãy lấy câu chuyện văn hóa dân tộc gắn liền với quốc gia để đi ra thế giới. Người nước ngoài rất coi trọng câu chuyện thương hiệu và sự chân thật”. 

Điều đó thúc đẩy tôi sắp tới phải mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng sản phẩm hơn nữa và luôn gắn liền sản phẩm với câu chuyện văn hóa bản địa. Qua Mỹ, tôi thấy họ rất quan tâm đến câu chuyện sản phẩm và văn hóa. Xây dựng một câu chuyện hay, họ rất ấn tượng. Đó là sự vinh dự và tự hào của một người trẻ, tôi đến Mỹ và chia sẻ thật lòng về hành trình lập nghiệp của mình.

Trở về sau chuyến đi Mỹ, tôi càng xác định rõ ràng hơn một nguyên tắc sống còn: Đã là sản phẩm gắn liền với dân tộc mình, buôn làng mình thì chất lượng phải luôn đặt lên hàng đầu, bao bì, câu chuyện thương hiệu phải luôn đi liền với bản sắc văn hóa. Người nước ngoài họ trân trọng nguồn gốc của bạn, thế nên bạn càng giữ gìn bản sắc, bạn càng có chỗ đứng vững chắc trên trường quốc tế.

Ít ai biết, trước khi trở thành Nông dân Việt Nam xuất sắc với thương hiệu cà phê của riêng mình, Y Pốt Niê đã là một bác sĩ, đã có công việc ổn định. Nhưng có lẽ khát vọng đưa hạt cà phê của Tây Nguyên vươn xa hơn đã kéo anh trở về buôn làng…

Quay trở lại thời điểm xuất phát, câu chuyện rẽ hướng cuộc đời của Y Pốt Niê vẫn luôn khiến nhiều người tò mò. Tốt nghiệp ngành y, có một công việc ổn định tại bệnh viện, điều gì đã thôi thúc một chàng bác sĩ trẻ quyết định bỏ lại tất cả để trở về với rẫy cà phê?

- Tôi đã có thời gian làm việc tại các bệnh viện ở Buôn Ma Thuột được khoảng 4 năm: 1 năm làm ở Bệnh viện Y học cổ truyền và 2-3 năm làm tại chi nhánh Bệnh viện 175 khoa vật lý trị liệu. Nhưng ngay từ nhỏ, tôi đã lớn lên bên rẫy cà phê của gia đình ở buôn K’La, xã Dray Sáp, huyện Krông Ana, Đắk Lắk (thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, xã Dray Sáp sáp nhập với xã Ea Bông, Ea Na để thành lập một xã mới có tên là xã Ea Na - PV).

Hình ảnh bố mẹ, bà ngoại cặm cụi rang xay cà phê, những buổi đi mót cà phê đã in sâu vào tuổi thơ tôi. Khi lớn lên đi làm, tôi thấy cà phê của bà con đồng bào làm ra rất vất vả nhưng giá bán lại quá thấp. 

Ban đầu, tôi chỉ nghĩ làm sao để làm giàu cho bản thân và gia đình. Tại sao người ta bán cà phê có 5.000 - 10.000 đồng mà mình lại phải bán được giá cao hơn, làm sao để nâng tầm giá trị hạt cà phê. Đam mê cứ thế lớn dần và thôi thúc tôi dừng công việc ở bệnh viện. Tôi chính thức làm cà phê từ ngày 15/5/2019.

Khởi nghiệp từ con số không chắc chắn là một thử thách khắc nghiệt. Những ngày tháng đầu tiên ấy đã thử thách ý chí của anh ra sao?

- Khó khăn lớn nhất lúc đầu là tài chính và sự phản đối từ gia đình. Gia đình không muốn tôi bỏ ngành y. 

Đối với đồng bào Ê Đê chúng tôi, nghề bác sĩ và giáo viên là những nghề rất tự hào. Bố mẹ tôi có 8 người con, tôi là con trai thứ 5. Bố mẹ đã dành hết tất cả để cho tôi theo học ngành y. Công việc bác sĩ rất đáng quý và ổn định. Khi nghe tôi thông báo đã nghỉ hẳn việc ở bệnh viện và quyết định khởi nghiệp với cà phê, bố mẹ tôi giận vô cùng, không nói chuyện trong suốt 2 tháng.

Về tài chính, trong người tôi lúc đó chỉ có vỏn vẹn 5 triệu đồng, rồi cũng tiêu sạch và phải đi vay mượn bạn bè thêm 15 - 20 triệu đồng để làm vốn.

Không có máy móc, tôi tự tay rang cà phê bằng chiếc chảo trên bếp lửa. Kết quả là gì bạn biết không? Tôi đã làm cháy xém liên tục gần 20 mẻ cà phê đầu tiên, mỗi mẻ 2kg bị hỏng. Sau những lần như thế bà ngoại lại kiên trì hướng dẫn tôi làm lại từ đầu. 

Nhưng chính sau 20 lần rang hỏng ấy, tôi đã đúc rút ra công thức hoàn hảo. Rang tay mình điều chỉnh ngọn lửa liu riu cho từng mẻ rang tay kéo dài suốt 45 phút sẽ giữ trọn vị thơm ngon và có hương khói bàng bạc tự nhiên. Còn rang máy thì chỉ 15 phút cho mẻ 30kg. Cả hai đều ngon nhưng rang tay có giá trị văn hóa và câu chuyện hơn. 

Từ những mẻ cà phê rang chảo thủ công ấy, sự phát triển của doanh nghiệp "Ê Đê Càfe" đã trải qua những cột mốc nào, thưa anh?

- Thực tế, công ty đăng ký giấy phép từ năm 2019 nhưng sau đó vướng đại dịch Covid-19 kéo dài đến hết năm 2021 nên mọi hoạt động gần như phải dừng lại. Phải đến đầu năm 2022, chúng tôi mới chính thức bước vào hoạt động mạnh mẽ.

Tính đến nay sau 4 năm, công ty đã phát triển tới 15 dòng sản phẩm đa dạng. Bên cạnh cà phê bột nguyên bản, cà phê rang khói, chúng tôi còn có các dòng cà phê hòa tan sáng tạo rất được ưa chuộng như cà phê sầu riêng và cà phê khoai môn. 

Về nguồn nguyên liệu, ngoài rẫy nhà, chúng tôi đang liên kết chặt chẽ với bà con nông dân trong buôn làng để mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn lên tới 1.000 ha, sản xuất theo đúng quy trình tiêu chuẩn khắt khe do công ty đề ra.

Trong quá trình vận hành doanh nghiệp, bài toán khó nhất mà Y Pốt Niê từng phải đối mặt là gì?

- Khó khăn lớn nhất không nằm ở kỹ thuật sản xuất hay tìm thị trường, mà nằm ở con người.

Khi doanh nghiệp bắt đầu mở rộng, tôi đã vấp phải không ít bài toán đau đầu về nhân sự. Có những nhân sự cấp cao, nhân viên kinh doanh hay kế toán vào làm việc nhưng lại thiếu sự trung thực và không cảm được giá trị cốt lõi của công ty. Họ đến chỉ vì lợi ích trước mắt, vì đồng lương chứ không thực sự vì tâm huyết chung. Cách xử lý của tôi là luôn nhẹ nhàng trò chuyện, phân tích, nếu thấy không phù hợp thì cho họ dừng lại. 

May mắn là 100% bà con nông dân đồng bào trong chuỗi liên kết của chúng tôi đều là người đồng bào, rất chân chất, đồng cam cộng khổ cùng doanh nghiệp.

Với Y Pốt Niê, được trở thành Nông dân Việt Nam xuất sắc vào năm 2022, một danh hiệu do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn và trao tặng mãi là một dấu ấn đặc biệt trong đời, bởi danh hiệu đó chính là viên gạch đầu tiên giúp anh mở ra cánh cửa đưa cà phê ra thế giới…

Nhắc đến danh hiệu "Nông dân Việt Nam xuất sắc" mà Y Pốt Niê từng vinh dự đón nhận, cảm xúc của bạn trong khoảnh khắc đó như thế nào?

- Đó là khoảnh khắc vỡ oà và xúc động đến rơi nước mắt. Khi đứng trên sân khấu lớn và được trao chứng nhận danh hiệu Nông dân Việt Nam xuất sắc của Hội Nông dân Việt Nam, cầm tấm kỷ niệm chương trên tay, nước mắt tôi cứ tự nhiên trào ra. 

Trong đầu tôi lúc đó liên tục hồi tưởng lại hình ảnh của một cậu thanh niên người đồng bào sinh ra ở vùng núi cao hẻo lánh, chưa bao giờ dám mơ một ngày lại có cơ hội diện kiến những đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, lại được xã hội tôn vinh một cách trân trọng đến thế.

Qua đây, tôi luôn mang một lòng biết ơn sâu sắc đối với Hội Nông dân Việt Nam các cấp – từ xã cho đến tỉnh Đắk Lắk và Trung ương Hội. Hội Nông dân chính là mái nhà, là điểm tựa lớn đã hỗ trợ, đồng hành sát cánh và tiếp thêm sức mạnh cho tôi từ những ngày đầu khởi nghiệp tay trắng. 

Tôi luôn tự hào mình là một người Nông dân Việt Nam, và tôi sẽ mãi gắn bó, đồng hành cùng tổ chức Hội để tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp, truyền cảm hứng cho bà con nông dân vươn lên làm giàu chính đáng.

Nhìn về chặng đường tương lai trước mắt, cụ thể là hướng tới năm 2027 và những năm tiếp theo, "Ê Đê Càfe" đang ấp ủ những chiến lược và định hướng lớn nào để tiếp tục khẳng định vị thế?

- Chiến lược của chúng tôi trong thời gian tới rất tập trung và rõ ràng: Chuyển dịch trọng tâm mạnh mẽ sang thị trường bán lẻ cao cấp và đẩy mạnh xuất khẩu quốc tế.

Qua thực tế kinh doanh, tôi nhận ra mô hình phân phối qua các đại lý trung gian hay bán sỉ đại trà không mang lại lợi nhuận tối ưu cho một doanh nghiệp nông sản sạch. Do đó, chúng tôi sẽ cắt giảm bớt các tầng nấc trung gian, tập trung trực tiếp vào tay người tiêu dùng cuối cùng thông qua các kênh bán lẻ chuyên nghiệp. Đặc biệt, tới đây chúng tôi cũng sẽ mở rộng đường biên xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, châu Á và châu Âu.

Tôi chưa bao giờ có ý định từ bỏ hay hối hận về con đường mình đã chọn. Tôi là người rất kỹ tính và kỷ luật với bản thân. Tôi làm gì, nói gì cũng phải thực hiện đúng lời nói. 

Mục tiêu lớn nhất của tôi không chỉ là làm giàu cho cá nhân và gia đình, mà còn muốn truyền cảm hứng cho các bạn trẻ, đặc biệt là là các bạn thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số sẽ nhìn vào đó mà noi theo.

Tôi muốn nhắn nhủ với các bạn trẻ rằng: Cho dù các bạn có học thức cao đến đâu, nếu không thấu hiểu giá trị của đất mẹ và không dám dấn thân, chúng ta rất khó thành công lớn. Hãy cứ đam mê, cứ dám nghĩ dám làm, giữ trọn chữ tín và đặt cái tâm vào từng sản phẩm. Khi chúng ta chân thành với đất, đất nhất định sẽ không phụ lòng người!

Cảm ơn Y Pốt Niê về cuộc trò chuyện. Chúc cho "Ê Đê Càfe" sẽ ngày càng cất cánh bay xa, mang hương vị đại ngàn chinh phục trọn vẹn bản đồ thế giới!

×