Châu Âu phản ứng dữ dội với bà von de Leyen về Trung Đông

Trong các cuộc trò chuyện với POLITICO, 9 nhà ngoại giao, quan chức và nghị sĩ EU đến từ các quốc gia châu Âu lớn nhỏ đã chỉ trích điều mà họ mô tả là sự can thiệp ngoại giao quá mức của chủ tịch Ủy ban châu Âu, nhất là sự không hài lòng về cách bà xử lý cuộc khủng hoảng Iran xuất hiện cùng các vấn đề chính sách đối ngoại khác, như việc đẩy nhanh quá trình gia nhập EU của Ukraine.

Trong những ngày đầu khi Mỹ và Israel tấn công Iran, bà von der Leyen đã thể hiện sự ủng hộ đối với việc thay đổi chế độ ở Tehran và đã tiến hành không dưới chục cuộc điện đàm với các nhà lãnh đạo EU và các quốc gia vùng Vịnh. Những người chỉ trích cho rằng bà đã nhiều lần đưa ra những lập trường công khai vượt xa sự đồng thuận giữa các thành viên của khối.

Nathalie Loiseau, một nghị sĩ trung dung người Pháp thuộc Ủy ban Đối ngoại của Nghị viện châu Âu, nói: “Bà ấy không có cơ quan ngoại giao nào, phát biểu mà không có ủy quyền hay thông tin tình báo”, và cho rằng lời nói của bà von Der Leyen chỉ có giá trị như tuyên bố cá nhân.

Các nhà ngoại giao trao đổi với POLITICO cho biết, vai trò điều phối chính sách đối ngoại của khối thuộc về bà Kaja Kallas - quan chức phụ trách đối ngoại EU, dù đó thường là một quá trình chậm chạp và tốn nhiều công sức. Họ nói thêm rằng bà Von der Leyen có nguy cơ tạo ra sự nhầm lẫn trong quan hệ với phần còn lại của thế giới.

“Vấn đề là chủ tịch đưa ra những ý tưởng và bằng cách nào đó cam kết với Liên minh châu Âu mà không tham khảo ý kiến các quốc gia trước đó” - một nhà ngoại giao cấp cao của EU bình luận. “Bà ấy đang nói những điều nằm ngoài phạm vi nhiệm vụ của mình”.

Bà von der Leyen và bà Kallas sẽ chủ trì hội nghị các đại sứ EU tại Brussels hôm nay, nơi cả hai dự kiến sẽ có bài phát biểu quan trọng và dự kiến căng thẳng vẫn tiếp tục.

Tổng thống của châu Âu?

Quá trình bà Von der Leyen trở thành nhân vật quyền lực nhất EU, có tầm vóc ngang hàng với các tổng thống và thủ tướng, đã diễn ra trong gần 7 năm.

Cựu bộ trưởng quốc phòng Đức đã dẫn dắt EU vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng, từ đại dịch Covid đến cuộc chiến Nga - Ukraine và các tranh chấp thương mại với Tổng thống Mỹ Trump.

Trong nhiều trường hợp đó không có vấn đề nổi trội “vì hầu hết các nước EU đều nhất trí ủng hộ Ukraine và vấn đề này gần như được xem là vấn đề nội bộ” - theo lời một nhà ngoại giao một nước EU tầm trung.

Những khó khăn đã nảy sinh trong bối cảnh chính trị phức tạp ở Trung Đông hoặc khi lập trường của Ủy ban châu Âu về việc mở rộng EU bị cho là gây áp lực buộc các chính phủ phải đồng ý trước khi họ sẵn sàng.

Các nhà ngoại giao cho rằng loạt tweet và cuộc trò chuyện của bà von der Leyen với các nhà lãnh đạo vùng Vịnh không chính thức đại diện cho lập trường chính sách đối ngoại của EU.

Dường như ủng hộ việc thay đổi lãnh đạo ở Iran đã gây khó chịu đặc biệt cho các nước EU có xu hướng ủng hộ lập trường chỉ trích mạnh mẽ của Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đối với các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Các nước EU đang chia rẽ về cách ứng phó với cuộc xung đột. Mặc dù đã đạt được sự đồng thuận về một tuyên bố liên quan đến chiến tranh hôm 1/3, nhưng 10 quốc gia đã ủng hộ việc viện dẫn luật pháp quốc tế một cách nổi bật hơn trong một cuộc họp khẩn cấp của các bộ trưởng ngoại giao EU.

Một số quốc gia cho rằng những phát biểu của bà von der Leyen không phản ánh được sự cân bằng tinh tế đó. Một nhà ngoại giao thứ tư nói: “Chúng tôi (châu Âu) được cho là ngọn hải đăng của luật pháp quốc tế. Nhưng giờ đây bà ấy đã đẩy chúng tôi vào thế khó về vấn đề thay đổi chế độ. Đây là lập trường của ai? Không phải của chúng tôi”.

Không hài lòng về vấn đề kết nạp Ukraine

Cách thức mà Ủy ban châu Âu thúc đẩy việc mở rộng EU kết nạp thêm thành viên mới đã khiến một số thủ đô không hài lòng. 

Marta Kos, ủy viên phụ trách vấn đề này, đã đưa ra một loạt giải pháp sáng tạo, bao gồm cả nỗ lực đưa Ukraine gia nhập khối sớm nhất vào năm 2027 .

Một nhà ngoại giao EU đến từ một quốc gia lớn trong EU cho biết: “Tất cả chúng ta đều muốn Ukraine gắn bó chặt chẽ với EU, nhưng việc mở rộng cần phải được các quốc gia thành viên chấp nhận. Đó là cả một quá trình - chúng tôi đang nhắc nhở họ về điều đó”.

“Ủy ban đã không xem xét kỹ tình hình trong vấn đề này,” một nhà ngoại giao đến từ một quốc gia EU có quy mô trung bình cho biết.

Các nhà ngoại giao đã nói với Ủy ban Châu Âu rằng họ muốn duy trì cách tiếp cận dựa trên năng lực đối với việc mở rộng EU và không ủng hộ ý tưởng của Ủy ban cho phép các quốc gia như Ukraine gia nhập trong khi nước này vẫn đang trong quá trình nỗ lực đáp ứng các tiêu chí gia nhập.

Một quan chức EU cho rằng có thể xem xét cách thức cập nhật các thủ tục trong bối cảnh những thay đổi địa chính trị. "Thế giới đã thay đổi đáng kể" kể từ khi những quy định đó được ban hành - vị quan chức này cho biết.

Cuộc khủng hoảng Iran, nỗ lực đưa Ukraine gia nhập khối EU và những thách thức rộng lớn hơn do nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump tại Nhà Trắng gây ra càng làm gia tăng cảm giác bất an ở một số thủ đô.

Một nhà ngoại giao từ một quốc gia lớn cho biết: “Cần phải có một cuộc thảo luận về thẩm quyền của EU trong chính sách đối ngoại. Giữa Đại diện cấp cao Kallas, Ủy ban và Chủ tịch Hội đồng, có nguy cơ xảy ra sự bất đồng quan điểm. Sẽ có thời điểm để thảo luận vấn đề này một cách sâu rộng”.

×