Chiến hữu làm phản ngay khi Lưu Bang khởi binh, sau này bị đối xử ra sao?

Vừa khởi binh, Lưu Bang chút nữa mất mạng dưới tay chiến hữu thân cận

Cuối đời Tần, khi thiên hạ rơi vào cảnh đại loạn, Lưu Bang vẫn chỉ là một thủ lĩnh nhỏ mới dựng cờ khởi nghĩa tại đất Bái. Trong tay ông chưa có lãnh thổ rộng lớn, quân đội cũng chưa đủ mạnh để đối đầu trực diện với triều đình nhà Tần. Điều cấp thiết nhất khi ấy là phải đánh chiếm thành trì, xây dựng căn cứ, thu gom lương thực, vũ khí và tuyển thêm binh lính.

Nếu không có một vùng đất đứng chân, đội quân của Lưu Bang chẳng khác nào một đám người lưu vong. Chỉ cần thất bại vài trận hoặc cạn lương thực, lực lượng vừa tập hợp có thể lập tức tan rã.

Mục tiêu đầu tiên của Lưu Bang là Hồ Lăng, một thành trì thuộc quận Tứ Xuyên của nhà Tần. Cuộc tấn công ban đầu không thành công. Nhận thấy tiếp tục cưỡng công chỉ khiến quân sĩ tổn thất, Lưu Bang chủ động rút về Phong Ấp, quê hương của mình, để bảo toàn lực lượng.

Quyết định ấy cho thấy ngay từ những ngày đầu khởi binh, Lưu Bang đã không phải người chỉ biết liều lĩnh. Ông có thể không giỏi cầm quân như Hàn Tín, không tinh thông mưu lược như Trương Lương, nhưng lại đặc biệt nhạy bén trước sự thay đổi của thời cuộc. Khi không thể thắng, ông sẵn sàng lùi; khi thời cơ xuất hiện, ông lại lập tức phản công.

Sau đó, Giám quận Tứ Xuyên tên Bình đem quân vây Phong Ấp. Hai ngày sau, lực lượng của Lưu Bang xuất thành giao chiến và đánh bại quân Tần. Bình phải chạy về Hồ Lăng cố thủ. Quân của Lưu Bang thừa thắng đuổi theo, một lần nữa bao vây thành này. Sử ký và Hán thư đều ghi lại chuỗi sự kiện tiến công Hồ Lăng, giữ Phong Ấp rồi đánh bại quân của Giám quận Bình trong giai đoạn đầu Lưu Bang nổi dậy.

Lần này, Lưu Bang không tiếp tục dùng sức mạnh để phá thành. Ông cử Tiêu Hà và Hạ Hầu Anh vào thành thuyết phục đối phương đầu hàng.

Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Trong thời chiến, sứ giả tiến vào thành địch có thể bị bắt giữ hoặc giết chết bất cứ lúc nào. Nhưng Tiêu Hà không phải một người xa lạ với bộ máy quan lại quận Tứ Xuyên. Trước khi theo Lưu Bang khởi nghĩa, ông từng là quan lại ở huyện Bái, sau đó làm việc liên quan đến chức Tốt sử của quận Tứ Xuyên và được đánh giá đứng đầu trong kỳ khảo hạch. Một Ngự sử nhà Tần từng muốn tiến cử Tiêu Hà về triều đình, nhưng ông tìm cách từ chối.

Đi cùng Tiêu Hà là Hạ Hầu Anh, một người bạn thân thiết lâu năm của Lưu Bang. Ban đầu, Hạ Hầu Anh làm công việc quản lý ngựa và đánh xe cho nha môn huyện Bái. Mỗi khi đưa đón khách đi ngang qua đình Tứ Thủy, nơi Lưu Bang làm đình trưởng, ông thường dừng lại trò chuyện với Lưu Bang rất lâu.

Tình cảm giữa hai người sâu đậm đến mức có lần Lưu Bang đùa nghịch làm Hạ Hầu Anh bị thương. Khi vụ việc bị tố giác, Hạ Hầu Anh vẫn ra sức khai rằng mình không bị Lưu Bang đánh, vì nếu đình trưởng làm người khác bị thương sẽ bị xử nặng. Vụ án bị điều tra lại khiến Hạ Hầu Anh phải chịu giam giữ và đòn roi, nhưng ông vẫn không thay đổi lời khai.

Với kinh nghiệm quan trường của Tiêu Hà và khả năng ứng biến của Hạ Hầu Anh, cuộc chiêu hàng đã thành công. Giám quận Bình đem thành Hồ Lăng đầu hàng Lưu Bang. Sử ký ghi rõ Hạ Hầu Anh cùng Tiêu Hà thuyết phục Bình quy hàng, từ đó Lưu Bang chiếm được thành mà không phải trả giá bằng một cuộc công phá đẫm máu.

Sau khi chiếm Hồ Lăng, Lưu Bang lập tức tiến quân về Tiết Thành, tấn công Thái thú quận Tứ Xuyên tên Tráng. Quân Tần thất bại tại Tiết, Tráng bỏ chạy đến đất Thích rồi bị một viên Tả tư mã dưới quyền Lưu Bang bắt và giết chết. Một số bản chép không nêu rõ tên người lập công, trong khi cách kể phổ biến về sau thường gắn chiến công truy sát này với Tào Vô Thương.

Chỉ trong một thời gian ngắn, Lưu Bang đã liên tiếp đánh bại hai viên quan quân sự quan trọng của nhà Tần tại địa phương. Hàng loạt thành trì quanh Phong, Bái, Hồ Lăng và Tiết rơi vào tay nghĩa quân. Cục diện tưởng như đang rộng mở trước mắt vị đình trưởng xuất thân bình dân.

Bên cạnh Lưu Bang lúc ấy đã xuất hiện nhiều nhân vật về sau trở thành công thần khai quốc nhà Hán như Tiêu Hà, Tào Tham, Chu Bột, Phàn Khoái và Hạ Hầu Anh. Có người giỏi trị dân, có người am hiểu sổ sách, có người dũng mãnh ngoài chiến trận. Tập đoàn chính trị của Lưu Bang tuy còn non trẻ nhưng đã sớm hình thành bộ khung văn võ tương đối hoàn chỉnh.

Lưu Bang quyết định giao Phong Ấp cho Ung Xỉ trấn giữ, còn mình dẫn quân tiếp tục chinh chiến. Đó là một sự ủy thác rất lớn. Phong Ấp không chỉ là căn cứ hậu phương mà còn là quê hương của Lưu Bang, nơi có gia tộc, người quen và những người đầu tiên hưởng ứng ông.

Ung Xỉ cũng không phải người xa lạ. Ông ta là một trong những hào kiệt tại đất Bái, đi theo lực lượng khởi nghĩa từ buổi đầu. Trong mắt nhiều người, Ung Xỉ chính là chiến hữu thân cận được Lưu Bang tin tưởng giao giữ “ngôi nhà” của mình.

Nhưng chính người ấy lại khiến sự nghiệp của Lưu Bang suýt sụp đổ.

Khi đó, Trần Thắng đã dựng cờ chống Tần, tự xưng vương và phái người nước Ngụy là Chu Thị đi thu phục các vùng đất cũ. Chu Thị nhanh chóng chiếm được nhiều thành trì rồi tiến vào khu vực Phong – Bái.

Phong Ấp vốn từng có quan hệ lịch sử với đất Lương thuộc nước Ngụy cũ. Chu Thị sai người đến gặp Ung Xỉ, vừa dụ dỗ vừa đe dọa. Thông điệp rất rõ ràng: nếu Ung Xỉ đầu hàng nước Ngụy, ông ta sẽ được phong hầu và tiếp tục cai quản Phong Ấp; nếu chống cự, thành sẽ bị tàn sát.

Hán thư chép rằng Ung Xỉ vốn không thực lòng muốn phục tùng Lưu Bang. Bởi vậy, khi được phía Ngụy lôi kéo, ông ta lập tức phản bội, đem Phong Ấp dâng cho đối phương.

Tin dữ truyền đến khiến Lưu Bang nổi giận. Ông vội vàng bỏ các vùng vừa chiếm được, dẫn quân quay về đánh Phong Ấp. Nhưng thành trì mà ông từng tin tưởng giao cho Ung Xỉ giờ đây đã quay giáo chống lại chính mình.

Cuộc tấn công thất bại.

Cú đánh này đối với Lưu Bang nghiêm trọng hơn một trận thua thông thường. Ông không chỉ mất căn cứ hậu cần mà còn bị phản bội ngay tại quê hương. Nếu Phong Ấp tiếp tục nằm trong tay Ung Xỉ, những người đang theo Lưu Bang có thể cho rằng ông không đủ sức bảo vệ gia đình, quê quán và thuộc hạ. Các hào trưởng địa phương hoàn toàn có thể quay sang thần phục những thế lực mang danh hậu duệ sáu nước cũ.

Sau thất bại, Lưu Bang lâm bệnh và phải rút về huyện Bái. Sử ký chỉ ghi ngắn gọn rằng ông đánh Phong không hạ được, sau đó bị bệnh rồi quay về Bái, nhưng đằng sau mấy dòng lạnh lùng ấy là thời điểm nguy hiểm bậc nhất trong cuộc đời vị hoàng đế tương lai.

Vào cuối thời Tần, khẩu hiệu khôi phục sáu nước có sức hấp dẫn rất lớn. Sau khi nhà Tần thống nhất thiên hạ, hoàng tộc và tầng lớp quý tộc các nước Hàn, Triệu, Ngụy, Sở, Yên, Tề vẫn còn ảnh hưởng sâu rộng. Khi triều đình trung ương suy yếu, nhiều người lập tức tìm hậu duệ các vương thất cũ để dựng lên làm vua.

Ngụy Cữu là một trường hợp như vậy. Ông vốn thuộc tông thất nước Ngụy, từng được phong Ninh Lăng quân. Sau khi Tần diệt Ngụy, ông mất địa vị và trở thành dân thường. Khi Trần Thắng nổi dậy, Ngụy Cữu đến theo. Chu Thị sau khi chiếm được đất Ngụy đã từ chối tự lập, nhiều lần yêu cầu đón Ngụy Cữu về làm vua, bởi ông cho rằng muốn hiệu triệu dân chúng thì phải dựng hậu duệ chính thống của nước Ngụy.

So với một người mang dòng máu vương thất như Ngụy Cữu, Lưu Bang khi ấy chỉ là một cựu đình trưởng không danh phận cao quý. Ông chưa có tước vương, chưa có chiếu thư chính thống, cũng chưa dựng được một khẩu hiệu chính trị đủ mạnh. Bởi vậy, việc dân chúng Phong Ấp nghiêng về nước Ngụy không hoàn toàn chỉ do Ung Xỉ phản bội, mà còn phản ánh tâm lý tìm về trật tự cũ của một bộ phận dân chúng sau khi nhà Tần sụp đổ.

Tuy nhiên, không thể vì thế mà coi toàn bộ phong trào chống Tần chỉ là cuộc phục quốc của quý tộc sáu nước. Sử kýghi Trần Thắng từng làm thuê cày ruộng, còn đội quân đầu tiên của ông và Ngô Quảng là những lính thú bị điều đến Ngư Dương. Cuộc nổi dậy cuối đời Tần là sự hòa trộn giữa nỗi bất mãn của dân chúng, binh lính, hào trưởng địa phương và tham vọng phục quốc của các vương thất cũ.

Để lấy lại Phong Ấp, Lưu Bang buộc phải đi cầu viện. Ông tìm đến Cảnh Câu, người được Tần Gia và Ninh Quân dựng lên làm Sở vương, xin thêm binh lực. Trên đường, Lưu Bang gặp Trương Lương, một cuộc gặp có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh nhà Hán sau này.

Dù được bổ sung lực lượng, Lưu Bang vẫn nhiều lần không hạ được Phong Ấp. Chỉ đến khi nương nhờ Hạng Lương, được cấp thêm 5.000 quân và 10 viên tướng, ông mới đủ sức đánh chiếm lại quê hương. Ung Xỉ phải bỏ chạy sang nước Ngụy.

Điều đáng kinh ngạc là mối thù ấy chưa kết thúc bằng một cuộc trả thù đẫm máu. Sau này Ung Xỉ lại quay về theo Lưu Bang và lập được chiến công. Dù Lưu Bang thừa nhận Ung Xỉ từng nhiều lần làm mình nhục nhã và bản thân rất muốn giết ông ta, ông vẫn kiềm chế vì Ung Xỉ có công.

Khi nhà Hán vừa thành lập, các tướng lĩnh tranh giành công trạng, lo sợ không được phong thưởng nên tụ tập bàn tán. Theo kế của Trương Lương, Lưu Bang bất ngờ phong chính kẻ mình căm ghét nhất là Ung Xỉ làm Thập Phương hầu. Các công thần thấy đến Ung Xỉ còn được phong hầu thì đều yên tâm rằng mình sẽ không bị bạc đãi.

Người từng khiến Lưu Bang mất quê hương, thua trận, lâm bệnh và gần như mất cả sự nghiệp cuối cùng không những không bị giết mà còn được hưởng tước hầu.

Đó không chỉ là sự trớ trêu của lịch sử, mà còn cho thấy điểm đáng sợ nhất ở Lưu Bang. Ông có thể nổi giận, ghi thù và không bao giờ quên sự phản bội, nhưng khi quyền lực và đại cục đòi hỏi, ông sẵn sàng nuốt hận, dùng chính kẻ thù của mình làm quân cờ ổn định lòng người.

Lần phản bội tại Phong Ấp suýt chôn vùi sự nghiệp của Lưu Bang ngay từ lúc bắt đầu. Nhưng cũng chính trong nghịch cảnh ấy, vị đình trưởng nhỏ bé học được bài học đầu tiên trên con đường trở thành hoàng đế: kẻ nguy hiểm nhất chưa chắc ở phía bên kia chiến tuyến, mà có thể là người đang cầm chìa khóa thành trì do chính mình trao vào tay.

×