Chiến sự Trung Đông leo thang, eo biển Hormuz tê liệt: Quốc gia châu Á chịu áp lực lớn nhất

Theo các báo cáo từ truyền thông Iran, chỉ vài ngày sau khi chiến sự Trung Đông nổ ra, Phó Tư lệnh Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohammad Akbarzadeh khẳng định, Iran đã giành quyền kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz.

Hãng thông tấn Fars dẫn lời ông nói: "Hiện tại, eo biển Hormuz đang nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran".

Ông Akbarzade cũng nhấn mạnh rằng, việc di chuyển của các tàu chở dầu, tàu thương mại và tàu đánh cá qua vùng biển này hiện đã trở nên bất khả thi.

Thông báo này đánh dấu tuyên bố mạnh nhất của Iran cho đến nay sau các cuộc không kích và phản công trong khu vực, đồng thời làm gia tăng lo ngại về an ninh tuyến vận tải dầu khí chiến lược.

Nằm giữa Oman và Iran, eo biển Hormuz đóng vai trò là huyết mạch quan trọng cho thương mại dầu mỏ toàn cầu. Theo công ty tư vấn năng lượng Kpler, khoảng trên 14 triệu thùng dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển này vào năm 2025, chiếm khoảng 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài có thể dẫn đến giá dầu tăng mạnh hơn nữa, với một số nhà phân tích dự đoán giá dầu sẽ vượt mốc 100 USD/thùng. Cập nhật sáng 4/3, theo bảng giá dầu thô giao dịch trên trang Trading Economics, giá dầu WTI giao ngay bán ra tăng vọt lên mức 75,1 USD/thùng, tăng 3,9 USD/thùng, tương đương mức tăng 5,51% theo ngày.

Giá dầu thô Brent ngọt nhẹ giao dịch gần 82,2 USD/thùng, tăng 4,45 USD/thùng, tương đương mức tăng 5,73% so với phiên liền trước.

Theo chuyên gia, nếu gián đoạn dòng dầu qua eo biển Hormuz chỉ kéo dài vài ngày, thị trường toàn cầu sẽ tự hấp thụ cú sốc này nhờ nguồn cung dồi dào và các nước tiêu thụ lớn mở kho dự trữ.

Tuy nhiên, trường hợp xung đột kéo dài khiến eo biển này bị phong tỏa lâu hơn, tác động có thể rõ nét. Phân tích mới đây của JP Morgan lưu ý, kinh tế thế giới hiện vẫn phụ thuộc vào dầu khí Trung Đông, dù tỷ trọng đã giảm dần những năm qua.

Theo các nhà phân tích của Nomura, việc giá dầu tăng cao khiến các quốc gia châu Á như Thái Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc và Philippines dễ bị tổn thương nhất do phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu. Trong khi đó, Malaysia sẽ là nước hưởng lợi tương đối vì là nước xuất khẩu năng lượng.

Khu vực Nam Á "nín thở" chờ tín hiệu từ Trung Đông

Các chuyên gia phân tích cảnh báo rằng Nam Á sẽ là khu vực chịu tổn thương nặng nề nhất trước những biến động tại Trung Đông, đặc biệt là sự gián đoạn nguồn cung khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Dữ liệu từ Kpler cho thấy một sự phụ thuộc đáng báo động: Qatar và UAE hiện đang cung ứng tới 99% lượng LNG nhập khẩu của Pakistan, 72% của Bangladesh và 53% của Ấn Độ. Mối liên kết chặt chẽ này khiến an ninh năng lượng của toàn khu vực trở nên mong manh trước bất kỳ xung đột nào tại vùng Vịnh.

Riêng tại Bangladesh, cuộc khủng hoảng năng lượng đã hiện hữu khi quốc gia này đang thiếu hụt trầm trọng hơn 1.300 triệu feet khối khí đốt mỗi ngày. Theo ông Go Katayama, nhà phân tích tại Kpler, cả Pakistan và Bangladesh đều rơi vào thế khó do năng lực lưu trữ hạn chế và thiếu sự linh hoạt trong thu mua.

Thay vì có thể xoay xở trên thị trường giao ngay khi nguồn cung bị gián đoạn, các quốc gia này nhiều khả năng sẽ buộc phải cắt giảm nhu cầu điện năng một cách đột ngột để thích ứng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống.

Trong khi đó, Ấn Độ phải đối mặt với "rủi ro tổng hợp" lớn nhất khu vực. Việc hơn một nửa lượng LNG và khoảng 60% lượng dầu nhập khẩu đến từ Trung Đông khiến quốc gia này cực kỳ nhạy cảm với các biến động tại eo biển Hormuz.

Ông Go Katayama, nhà phân tích của Kpler chỉ ra rằng, do một phần lớn hợp đồng LNG được định giá theo dầu Brent, việc giá dầu thô tăng vọt sẽ kéo theo giá khí đốt tăng theo. Hệ quả là Ấn Độ sẽ phải hứng chịu một "cú sốc kép" về cả nguồn cung vật chất lẫn áp lực tài chính, gây căng thẳng nghiêm trọng lên tài khoản vãng lai và chi phí nhập khẩu năng lượng quốc gia.

Trung Quốc không dễ bị "tổn thương"

Mặc dù là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, Trung Quốc lại thể hiện khả năng chống chịu đáng kể trước nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz nhờ vào nguồn dự trữ dồi dào và các phương án cung ứng thay thế.

Theo ước tính từ ngân hàng UBP, khoảng 40% lượng dầu nhập khẩu của nước này đi qua eo biển Hormuz và 30% lượng LNG đến từ Qatar và UAE. Đặc biệt, Trung Quốc hiện đang thu mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Tuy nhiên, ông Go Katayama nhận định rằng, dù chịu ảnh hưởng trên quy mô lớn, Bắc Kinh vẫn nắm giữ sự linh hoạt cần thiết để điều tiết thị trường nội địa.

Tính đến cuối tháng 2, lượng dự trữ LNG của Trung Quốc đạt khoảng 7,6 triệu tấn, một con số đủ để đáp ứng các nhu cầu cấp bách trong ngắn hạn. Thêm vào đó, việc Ả Rập Xê Út chủ động tăng cường vận chuyển dầu thô và sự hiện diện của các kho dự trữ chiến lược (SPR) khổng lồ đã tạo ra một "tấm đệm" giảm sốc quan trọng cho quốc gia này.

Dù vậy, Rystad Energy cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, Trung Quốc sẽ buộc phải cạnh tranh gay gắt với các nguồn cung từ Đại Tây Dương. Điều này không chỉ làm thắt chặt nguồn cung tại lưu vực Thái Bình Dương mà còn châm ngòi cho một cuộc đua về giá trên toàn châu Á, ngay cả khi nước này tránh được kịch bản thiếu hụt vật chất hoàn toàn.

Nhìn chung, theo phân tích của UBP, dù Trung Quốc là nước nhập khẩu năng lượng ròng trọng yếu, họ không hẳn là mắt xích dễ bị tổn thương nhất trong khu vực. Sự kết hợp giữa năng lực tài chính, hạ tầng lưu trữ và khả năng tiếp cận đa dạng nguồn cung đã giúp Trung Quốc duy trì vị thế chủ động hơn hẳn so với các nước láng giềng Nam Á trước những cú sốc từ Trung Đông.

Nhật Bản và Hàn Quốc: Thách thức từ chi phí và áp lực vĩ mô

Đối với các nền kinh tế phát triển tại Đông Bắc Á như Nhật Bản và Hàn Quốc, sự phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông là một điểm yếu chiến lược khó khỏa lấp. Theo dữ liệu từ UBP, khu vực này cung ứng tới 75% lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản và khoảng 70% của Hàn Quốc.

Mặc dù mức độ phụ thuộc vào LNG từ vùng Vịnh thấp hơn đáng kể so với các nước Nam Á — với tỷ lệ nhập khẩu từ Qatar và UAE lần lượt là 14% đối với Hàn Quốc và 6% đối với Nhật Bản — nhưng rủi ro về giá lại là một bài toán hóc búa. Bà Shier Lee Lim, chiến lược gia tại Convera, nhận định rằng các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ròng như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) cực kỳ nhạy cảm với các cú sốc cung ứng, nơi mà biên độ dao động giá có thể gây ra những hệ lụy dây chuyền lên toàn bộ hệ thống kinh tế.

Bên cạnh áp lực về giá, khả năng tự chủ ngắn hạn của hai quốc gia này cũng đối mặt với giới hạn về hạ tầng lưu trữ. Theo Kpler, Hàn Quốc hiện nắm giữ khoảng 3,5 triệu tấn LNG và Nhật Bản khoảng 4,4 triệu tấn, mức dự trữ chỉ đủ duy trì nhu cầu ổn định trong khoảng từ hai đến bốn tuần.

Đặc biệt, Hàn Quốc được các nhà phân tích tại Nomura xếp vào nhóm quốc gia dễ bị tổn thương nhất về cán cân vãng lai, khi giá trị nhập khẩu dầu ròng chiếm tới 2,7% GDP. Một sự gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz không chỉ đe dọa làm cạn kiệt nguồn dự trữ trong thời gian ngắn mà còn tạo ra áp lực lạm phát và thâm hụt ngân sách nghiêm trọng, trực tiếp thử thách sức chống chịu của các đầu tàu kinh tế này.

Đông Nam Á: Áp lực lạm phát và gánh nặng chi phí nhập khẩu

Tại khu vực Đông Nam Á, các chuyên gia dự báo tác động đầu tiên từ cuộc khủng hoảng năng lượng sẽ là sự bùng nổ của lạm phát chi phí thay vì tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật chất ngay lập tức. Những quốc gia phụ thuộc vào thị trường giao ngay (spot market) để thu mua LNG sẽ phải đối mặt với một cuộc chạy đua khốc liệt về giá, khi các nhà nhập khẩu châu Á buộc phải cạnh tranh trực tiếp với châu Âu để giành giật nguồn cung thay thế từ khu vực Đại Tây Dương. Sự khan hiếm nguồn cung cùng với giá cước vận chuyển tăng cao sẽ tạo ra áp lực cực lớn lên chi tiêu công và chi phí đầu vào của các ngành sản xuất trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Thái Lan hiện lên như quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất khu vực theo khuôn khổ phân tích của Nomura. Với mức nhập khẩu dầu ròng lớn nhất châu Á — chiếm tới 4,7% GDP — nền kinh tế xứ Chùa Vàng cực kỳ nhạy cảm với các biến động giá dầu thế giới.

Các phân tích định lượng cho thấy, cứ mỗi lần giá dầu tăng 10%, thâm hụt cán cân vãng lai của Thái Lan sẽ bị trầm trọng thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm GDP. Tác động từ bên ngoài này mang tính tức thời và trực diện, không chỉ đe dọa sự ổn định của đồng Baht mà còn làm xói mòn sức mua nội địa, đặt chính phủ vào tình thế khó khăn trong việc điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ.

ECB dự báo "nóng" về lạm phát

Phân tích của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy, tác động của giá dầu tăng cao ảnh hưởng lớn hơn đến lạm phát so với tăng trưởng. Mức tăng 14% của giá dầu và khí đốt có thể làm giảm tăng trưởng chỉ 0,1%, nhưng lại đẩy lạm phát tăng tới 0,5%. Trong bối cảnh tăng trưởng khu vực đồng euro và Vương quốc Anh năm nay dự kiến chỉ đạt lần lượt khoảng 1,2% và 1%, bất kỳ áp lực lạm phát bổ sung nào cũng làm phức tạp thêm bài toán chính sách.

Thị trường tài chính đã phản ứng ngay lập tức: Kỳ vọng về việc Ngân hàng Anh cắt giảm lãi suất trong thời gian tới suy giảm đáng kể, trong khi ECB nhiều khả năng duy trì lãi suất ổn định trong phần còn lại của năm.

Trong kịch bản xung đột chỉ diễn ra ngắn hạn, tác động đến tăng trưởng và lạm phát có thể ở mức hạn chế so với cú sốc năm 2022 do xung đột Nga - Ukraine. Đồng euro mạnh cũng phần nào giảm thiểu tác động vì năng lượng thường được định giá bằng USD.

Tuy nhiên, nếu tình hình xung đột tại Trung Đông kéo dài và lan rộng, nguy cơ lạm phát tái bùng phát sẽ xuất hiện vào thời điểm chính trị nhạy cảm, khi các chính phủ phải cân bằng giữa sức ép chi tiêu hộ gia đình, năng lực cạnh tranh công nghiệp và nhu cầu tăng chi quốc phòng.

Khủng hoảng lần này phơi bày nhược điểm mang tính cấu trúc của châu Âu. Dù đã giảm phụ thuộc vào nhiên liệu của Nga và đa dạng hóa nguồn cung, EU vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong lúc chờ đợi các kịch bản mới từ ECB và diễn biến tiếp theo tại Trung Đông, thị trường và giới hoạch định chính sách châu Âu đang bước vào giai đoạn thử thách.

×