Chiến sự Trung Đông tuần thứ 6: Các quốc gia đối phó với thiếu hụt năng lượng thế nào?

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã chính thức bước sang tuần thứ 6, đẩy khu vực này vào một vòng xoáy bất ổn đầy căng thẳng và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Trong hơn một tháng qua, bên cạnh những lo ngại về khủng hỏang nhân đạo, tác động rõ nét nhất của chiến sự đã hiển hiện trực tiếp lên thị trường năng lượng toàn cầu.

Nỗi lo ngại về sự đứt gãy chuỗi cung ứng tại "rốn dầu" của thế giới đã khiến giá dầu liên tục chao đảo, với nhiều phiên giao dịch ghi nhận mức giá vượt ngưỡng 110 USD/thùng. Thậm chí, giới phân tích còn đưa ra những kịch bản chấn động khi dự báo giá dầu có thể bị đẩy lên mức 200 USD/thùng nếu xung đột tiếp tục lan rộng.

Thực tế này không chỉ gây áp lực nặng nề lên đà phục hồi kinh tế mà còn đặt các quốc gia vào tình thế báo động về an ninh năng lượng trong giai đoạn đầy biến động này.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định đây là “sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu” và khuyến nghị nhiều giải pháp nhằm giảm tiêu thụ năng lượng. Tuy nhiên, mỗi quốc gia lại có cách tiếp cận khác nhau tùy thuộc vào hạ tầng, điều kiện kinh tế và hệ thống vận tải.

Theo IEA, vận tải đường bộ chiếm khoảng 45% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu, khiến lĩnh vực này trở thành trọng tâm trong các chính sách tiết kiệm năng lượng.

Hàn Quốc hứng chịu "cú sốc" năng lượng

Là một trong những nền kinh tế phụ thuộc nặng nề nhất vào năng lượng nhập khẩu, Hàn Quốc hiện đang đứng ở "tuyến đầu" chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc khủng hoảng dầu khí toàn cầu.

Với 70–80% nhu cầu dầu thô và nguồn cung LNG dài hạn từ Qatar đang đối mặt với rủi ro gián đoạn tại Trung Đông, Chính phủ Seoul đã buộc phải kích hoạt hàng loạt biện pháp hành chính mạnh tay để bảo vệ nền kinh tế.

Về mặt điều tiết thị trường, Seoul không chỉ áp dụng trần giá nhiên liệu và thắt chặt kiểm soát lạm phát mà còn chủ động tháo gỡ khó khăn cho ngành hóa dầu trước nguy cơ thiếu hụt naphtha – nguồn nguyên liệu đầu vào thiết yếu. Đáng chú ý, để giảm bớt gánh nặng cho các nhà nhập khẩu, Chính phủ đã triển khai chính sách miễn thuế đối với các chi phí vận chuyển phát sinh khi hàng hóa phải chuyển hướng lộ trình để tránh khu vực eo biển Hormuz đầy biến động.

Trong kịch bản xấu nhất mà chính quyền nước này đưa ra, nếu giá dầu thô vượt ngưỡng 120 USD/thùng, Hàn Quốc có thể tái áp dụng hệ thống hạn chế phương tiện trên toàn khu vực tư nhân – một biện pháp kỷ luật sắt từng được thực hiện trong cuộc khủng hoảng năng lượng đầu thập niên 1990.

Sự quyết liệt này đồng nhất với bước chuyển mình sang chiến lược năng lượng "thực dụng" hơn: tạm dừng lộ trình loại bỏ các nhà máy nhiệt điện than để đảm bảo nguồn điện nền ổn định, sẵn sàng ứng phó với khả năng đứt gãy nguồn cung khí tự nhiên.

Ở cấp độ doanh nghiệp, các "ông lớn" như Korea Electric Power Corporation (KEPCO) và SK Energy cũng đang ráo riết củng cố hàng rào an ninh năng lượng bằng cách tăng cường dự trữ quốc gia, đồng thời đẩy mạnh tìm kiếm các nguồn cung thay thế từ Mỹ và Đông Nam Á nhằm giảm thiểu sự lệ thuộc truyền thống vào Trung Đông.

Nhật Bản: Kích hoạt đa tầng phòng vệ và dự trữ chiến lược

Tương tự như nước láng giềng Hàn Quốc, Nhật Bản đang đối mặt với bài toán an ninh năng lượng nan giải khi tỷ trọng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông thường xuyên duy trì ở mức trên 90%. Để đối phó với những rủi ro địa chính trị ngày càng leo thang, Tokyo đã chủ động triển khai đồng thời nhiều lớp phòng vệ chiến lược nhằm bảo vệ nền kinh tế.

Trụ cột đầu tiên trong hệ thống ứng phó của Nhật Bản chính là việc vận hành kho dự trữ dầu chiến lược quốc gia. Đây là một trong những hệ thống dự trữ lớn nhất thế giới, với khả năng đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong hàng trăm ngày, đóng vai trò là "vùng đệm" then chốt khi nguồn cung bị gián đoạn. Song song đó, Chính phủ đang phối hợp chặt chẽ với các tập đoàn năng lượng lớn, điển hình như ENEOS Holdings, để điều phối nguồn lực và ưu tiên cung ứng cho các lĩnh vực hạ tầng thiết yếu.

Về chiến lược dài hạn, Nhật Bản đang đẩy mạnh nỗ lực đa dạng hóa bản đồ nhập khẩu bằng cách gia tăng sản lượng mua từ Mỹ và Tây Phi, đồng thời mở rộng các hợp đồng LNG dài hạn với Australia và Đông Nam Á. Để thích ứng với sự thay đổi này, các nhà máy lọc dầu nội địa đã linh hoạt chuyển đổi cấu hình kỹ thuật, nâng cao năng lực xử lý nhiều loại dầu thô khác nhau thay vì chỉ phụ thuộc vào các dòng dầu đặc thù từ Trung Đông.

Đáng chú ý, Tokyo còn nâng tầm an ninh năng lượng lên quy mô quốc tế thông qua việc thắt chặt hợp tác với các đối tác trong khối G7. Sự phối hợp đa phương này nhằm xây dựng một cơ chế bảo trợ chuỗi cung ứng bền vững, đảm bảo dòng chảy năng lượng không bị đứt gãy hoàn toàn ngay cả trong những kịch bản địa chính trị tồi tệ nhất.

Ấn Độ: Chiến lược xoay trục và tham vọng tự chủ năng lượng

Trong bối cảnh khủng hoảng, Ấn Độ nổi lên như một trường hợp đặc biệt với chiến lược "hai mặt" đầy linh hoạt. Một mặt, New Delhi phải đối mặt với áp lực lạm phát đáng kể từ đà tăng của giá dầu thế giới; mặt khác, quốc gia này đã tận dụng triệt để các cơ hội địa chính trị để thu mua dầu thô với giá chiết khấu hấp dẫn từ Nga trong suốt thời gian dài.

Tuy nhiên, trước những biến động khó lường của dòng chảy năng lượng toàn cầu, chiến lược của Ấn Độ đang dần chuyển sang trạng thái thận trọng và bền vững hơn. Các tập đoàn năng lượng hàng đầu như Reliance Industries và Indian Oil Corporation đã chủ động đẩy mạnh hoạt động tích trữ, đồng thời mở rộng danh mục nguồn cung sang các thị trường tiềm năng như Mỹ, Brazil và khu vực châu Phi để giảm bớt sự lệ thuộc vào các nguồn cung truyền thống.

Về phía Chính phủ, New Delhi không chỉ nỗ lực mở rộng hệ thống dự trữ dầu chiến lược quốc gia mà còn thực hiện một bước đi táo bạo trong quản lý tài chính: thúc đẩy thanh toán bằng đồng nội tệ (Rupee) hoặc thiết lập các cơ chế hoán đổi ngoại tệ. Đây là giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro tỷ giá và bảo vệ nền kinh tế trước sự biến động dữ dội của giá năng lượng quốc tế.

Về tầm nhìn dài hạn, Ấn Độ đang dồn lực đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và hydro xanh. New Delhi coi đây không chỉ là cam kết về khí hậu, mà còn là giải pháp chiến lược để thoát ly khỏi sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, hướng tới mục tiêu tự chủ năng lượng trong tương lai.

Đức: Tái cấu trúc hệ thống và bảo vệ nền tảng công nghiệp

Tại châu Âu, Đức tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm trong nỗ lực thích ứng và tự cường trước những cú sốc năng lượng mới. Sau khi đã hóa giải thành công sự lệ thuộc vào khí đốt từ Nga, Berlin hiện đang phải đối mặt với một thách thức mới: rủi ro lan rộng từ những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông.

Để ứng phó, Chính phủ Đức đã đẩy nhanh tiến độ mở rộng hạ tầng các cảng tiếp nhận LNG, đồng thời chiến lược hóa nguồn cung thông qua các hợp đồng dài hạn với Mỹ và Qatar. Trong nỗ lực này, các tập đoàn năng lượng đầu tàu như Uniper và RWE cũng đang ráo riết tái cấu trúc danh mục đầu tư, ưu tiên tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo và xây dựng các phương án dự phòng nhiên liệu linh hoạt.

Song song với việc tìm kiếm nguồn cung, Đức đặc biệt chú trọng đến các biện pháp nội tại bằng cách tăng cường mức dự trữ dầu và khí đốt quốc gia, đồng thời triển khai sâu rộng các chương trình tiết kiệm năng lượng tập trung vào khu vực công nghiệp – xương sống của nền kinh tế và cũng là nơi tiêu thụ năng lượng lớn nhất. Những nỗ lực này nhằm mục tiêu then chốt là giảm thiểu tác động tiêu cực của giá năng lượng leo thang đến chi phí sản xuất và kiểm soát lạm phát.

Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu của Đức là thắt chặt tiêu thụ, tối ưu hóa dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, về tầm nhìn dài hạn, cuộc khủng hoảng hiện nay đang đóng vai trò là "chất xúc tác" mạnh mẽ, thúc đẩy nước Đức đẩy nhanh lộ trình chuyển dịch sang năng lượng sạch và xây dựng một chuỗi cung ứng bền bỉ, linh hoạt hơn trước mọi biến động toàn cầu.

Nhiều quốc gia "tung" gói hỗ trợ năng lượng

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng lan rộng, hàng loạt quốc gia đã chủ động tung ra các gói cứu trợ tài khóa nhằm giảm bớt áp lực cho nền kinh tế. Tại châu Âu, Séc và Romania đã quyết định cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với dầu diesel, đồng thời áp dụng các biện pháp kiểm soát giá và lợi nhuận trong khâu phân phối để bảo vệ người tiêu dùng.

Tại Bắc Phi, Chính phủ Maroc cũng triển khai gói trợ giá quy mô lớn trị giá khoảng 180 triệu USD mỗi tháng nhằm duy trì sự ổn định của giá điện, khí đốt sinh hoạt và hỗ trợ trực tiếp cho các doanh nghiệp vận tải. Những động thái này phản ánh nỗ lực phối hợp giữa các công cụ tài khóa, điều hành giá và tiết kiệm năng lượng để bảo đảm an sinh xã hội trước những biến động khó lường từ thị trường quốc tế.

Tại châu Phi, Ai Cập yêu cầu các trung tâm thương mại và nhà hàng đóng cửa sớm, còn các cơ quan chính phủ phải kết thúc hoạt động trước 18 giờ. Tương tự, Bangladesh và Thái Lan giới hạn nhiệt độ điều hòa trong các tòa nhà công ở mức 25-26°C nhằm tiết kiệm điện.

Kenya đã kiểm soát chặt chẽ nhiên liệu và cấm xuất khẩu, trong khi Zambia cảnh báo xử phạt hành vi tích trữ xăng dầu. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lớn của khu vực vào nguồn cung dầu từ Trung Đông.

Ông Anibor Kragha, Thư ký điều hành của Hiệp hội các nhà lọc dầu và phân phối châu Phi, nhận định khi trả lời phỏng vấn của Financial Times: “Ai nấy đều phải tự lo cho mình. Ngay cả các nhà xuất khẩu cũng đang cân nhắc ưu tiên nhu cầu nội địa trước. Vấn đề không chỉ nằm ở lọc dầu mà còn liên quan đến kho chứa, cơ sở hạ tầng phân phối, đường ống dẫn dầu và cảng biển. Điều này cho thấy mức độ dễ tổn thương của châu Phi”.

×