Chiến tranh, tiền bạc và một kỳ World Cup giữa "nước Mỹ của ông Donald Trump"

World Cup 2026 đi vào lịch sử theo nhiều cách khác nhau. Đây là kỳ World Cup đầu tiên được đồng đăng cai bởi ba quốc gia – Mỹ, Canada và Mexico – đồng thời cũng là giải đấu đầu tiên áp dụng thể thức mở rộng với 48 đội tuyển, 104 trận đấu kéo dài suốt 39 ngày.

Thế nhưng, ngay từ trước khi trái bóng đầu tiên lăn, giải đấu này đã trở thành một trong những kỳ World Cup mang đậm màu sắc chính trị nhất trong lịch sử.

Một trong những nước chủ nhà là Mỹ hiện đang trực tiếp tham gia xung đột quân sự với Iran – một đội tuyển góp mặt tại giải. Trong khi World Cup vẫn được tổ chức trên đất Mỹ giữa lúc nước này có chiến tranh với Iran, thì Nga vẫn tiếp tục bị loại khỏi các giải đấu quốc tế vì cuộc chiến với Ukraine.

Khi giải đấu bước vào giai đoạn quyết định, FIFA lại đối mặt với làn sóng chỉ trích mới sau khi hủy án treo giò dành cho tiền đạo Folarin Balogun của ĐT Mỹ, sau sự can thiệp của Tổng thống Donald Trump. Quyết định này làm dấy lên tranh cãi rằng cơ quan điều hành bóng đá thế giới ngày càng dễ bị tác động bởi các thế lực chính trị.

Dù là xung đột địa chính trị, sự can thiệp của tổng thống hay quá trình thương mại hóa ngày càng mạnh mẽ, World Cup 2026 liên tục cho thấy giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh không còn đơn thuần tồn tại song song với chính trị, mà ngày càng gắn chặt với nó.

FIFA vẫn quảng bá World Cup như một lễ hội đoàn kết, có khả năng vượt qua mọi ranh giới và khác biệt về ý thức hệ. Nhưng những gì diễn ra tại giải lần này lại cho thấy điều ngược lại. Thay vì đứng ngoài chính trị, bóng đá dường như đang phản chiếu chính thế giới đầy biến động ấy.

Bóng đá chưa bao giờ tách rời chính trị

Thực tế, bóng đá chưa bao giờ hoàn toàn đứng ngoài chính trị. Đặc biệt, World Cup từ lâu đã trở thành sân khấu để các quốc gia thể hiện quyền lực, tuyên truyền và phô diễn hệ tư tưởng.

World Cup 1934 tại Italia là ví dụ rõ ràng đầu tiên.

Giải đấu được tổ chức dưới chế độ phát xít của Benito Mussolini và ngay từ quá trình giành quyền đăng cai đã mang đậm yếu tố chính trị. Theo nhiều tài liệu, Liên đoàn bóng đá Italy đã vận động quyết liệt thay mặt chính quyền, cam kết rằng nhà nước sẽ bù toàn bộ thiệt hại tài chính nếu giải đấu thua lỗ. Chính lời hứa đó, hơn cả yếu tố chuyên môn, đã giúp Italia vượt qua Thụy Điển để giành quyền tổ chức.

Trong nhiều thập kỷ sau đó, luôn tồn tại những lời đồn rằng chính quyền Mussolini đã gây sức ép với các trọng tài nhằm tạo lợi thế cho đội chủ nhà. Dù điều này chưa bao giờ được chứng minh hoàn toàn, biểu tượng chính trị thì rất rõ ràng.

Chức vô địch của Italia trở thành thắng lợi tuyên truyền cho chủ nghĩa phát xít.

Bốn năm sau, Italia tiếp tục bảo vệ thành công chức vô địch tại Pháp. Người ta kể rằng Mussolini đã gửi đến các cầu thủ bức điện nổi tiếng: "Chiến thắng hoặc chết."

Trước mỗi trận đấu, các cầu thủ Italia mặc áo đen và thực hiện nghi thức chào kiểu phát xít, biến bóng đá thành một sân khấu chính trị thực sự.

Hơn bốn thập kỷ sau, World Cup 1978 tại Argentina cũng diễn ra trong bầu không khí tương tự.

Khi đó, đất nước Nam Mỹ nằm dưới chế độ độc tài quân sự của Jorge Rafael Videla. Trong lúc hàng nghìn người đối lập bị bắt giữ, tra tấn và "biến mất", World Cup vẫn được tổ chức như một ngày hội rực rỡ.

Chức vô địch của Argentina đến nay vẫn gây tranh cãi, đặc biệt là chiến thắng 6-0 đầy khó hiểu trước Peru để giành vé vào chung kết. Nhiều câu chuyện cho rằng chính Videla đã xuất hiện trong phòng thay đồ của Peru trước trận đấu.

Dù là trùng hợp hay sức ép chính trị, World Cup năm ấy mãi mãi gắn liền với chế độ độc tài đã tổ chức nó.

Từ tuyên truyền đến "sportswashing"

Các kỳ World Cup hiện đại ngày càng bị xem là công cụ sportswashing – tức sử dụng thể thao để cải thiện hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.

World Cup 2018 tại Nga và World Cup 2022 tại Qatar đều vấp phải nhiều chỉ trích liên quan đến nhân quyền, quyền tự do ngôn luận và điều kiện lao động.

Tuy nhiên, FIFA gần như không muốn đối đầu với các vấn đề đó miễn là giải đấu vẫn mang lại thành công thương mại.

Ở những giai đoạn trước, FIFA có thể viện lý do rằng họ khó cưỡng lại sức ép từ các cường quốc.

Nhưng ngày nay, điều đó không còn thuyết phục.

FIFA là tổ chức thể thao giàu có và quyền lực bậc nhất thế giới. Thế nhưng họ vẫn liên tục xây dựng mối quan hệ gần gũi với các nhà lãnh đạo chính trị, các chính phủ độc đoán và những lợi ích thương mại khổng lồ mỗi khi có cơ hội.

Và giờ đây, mối quan hệ phức tạp giữa bóng đá, tiền bạc và quyền lực ấy đã đến Bắc Mỹ.

World Cup trên "đất nước của ông Donald Trump"

Lịch sử lãnh đạo FIFA chưa bao giờ hoàn toàn sạch sẽ về mặt đạo đức, nhưng mối quan hệ ngày càng công khai giữa Chủ tịch Gianni Infantino với các nhân vật quyền lực đang khiến nhiều người trong giới bóng đá lo ngại.

Tại một sự kiện liên quan đến World Cup hồi tháng 12 năm ngoái, Infantino đã trao cho Tổng thống Mỹ Donald Trump một giải thưởng hoàn toàn mới mang tên "FIFA Peace Prize" (Giải thưởng Hòa bình FIFA).

Điều đáng nói là gần như không ai biết giải thưởng này tồn tại trước đó, kể cả một số thành viên Hội đồng FIFA.

Không có quy trình đề cử.

Không có tiêu chí công khai.

Chỉ có những lời giải thích mơ hồ rằng giải thưởng nhằm tôn vinh việc "đoàn kết mọi người trên toàn thế giới".

Thông điệp biểu tượng là điều không thể bỏ qua.

Khi Mỹ, Canada và Mexico cùng khởi động chiến dịch tranh quyền đăng cai World Cup 2026 vào năm 2017, khẩu hiệu của họ là:

"United As One" (Đoàn kết như một).

Gần một thập kỷ sau, bầu không khí chính trị giữa ba nước lại hoàn toàn khác.

Donald Trump nhiều lần khiến hai đồng chủ nhà láng giềng nổi giận khi đùa rằng Canada nên trở thành "bang thứ 51 của Mỹ", đồng thời đe dọa sẽ đơn phương đưa quân vào Mexico để chống các băng đảng ma túy.

Thế nhưng FIFA dường như hoàn toàn thoải mái hoạt động trong môi trường ấy.

Infantino đã tổ chức World Cup tại Nga, Qatar, còn Saudi Arabia sẽ đăng cai World Cup 2034.

Càng ngày, FIFA càng tạo cảm giác rằng họ không cố giữ chính trị tránh xa bóng đá, mà ngược lại, luôn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với những người nắm quyền lực.

Cảm nhận đó càng mạnh hơn sau vụ Balogun.

Việc FIFA hủy án treo giò của tiền đạo Mỹ chỉ sau khi Trump công khai lên tiếng khiến nhiều người đặt câu hỏi về tính độc lập của tổ chức này.

Dù FIFA có lý do gì đi nữa, hình ảnh mà họ tạo ra vẫn rất khó chấp nhận.

Ở một kỳ World Cup vốn đã đầy biểu tượng chính trị, vụ việc càng củng cố cảm giác rằng tổ chức quyền lực nhất của bóng đá thế giới sẵn sàng thích nghi với quyền lực chính trị thay vì giữ khoảng cách cần thiết.

World Cup ngày càng xa người hâm mộ

Nếu địa chính trị là cái bóng thứ nhất của World Cup 2026 thì thương mại hóa cực đoan chính là cái bóng thứ hai.

FIFA dự kiến thu về khoảng 3 tỷ USD chỉ từ bán vé và các gói dịch vụ cao cấp trong suốt giải đấu – cao gấp hơn ba lần World Cup trước.

Một phần đến từ việc giải có nhiều trận đấu hơn.

Nhưng điều gây tranh cãi nằm ở mô hình kinh doanh kiểu Mỹ mà FIFA áp dụng.

Lần đầu tiên trong lịch sử World Cup, hệ thống dynamic pricing (giá vé linh hoạt theo nhu cầu) được sử dụng rộng rãi.

Giá vé có thể thay đổi liên tục giống như vé máy bay hoặc vé hòa nhạc.

Bên cạnh đó, FIFA cũng triển khai nền tảng bán lại vé chính thức, cho phép người hâm mộ tự đặt giá bán và FIFA sẽ thu phí từ mỗi giao dịch.

Hệ quả đã xuất hiện rất rõ.

Chi phí khách sạn và đi lại quanh các thành phố đăng cai tăng vọt.

Trong nỗ lực biến World Cup thành một sản phẩm giải trí cao cấp dành cho thị trường Mỹ, FIFA đang đối mặt nguy cơ đẩy chính những người hâm mộ truyền thống ra khỏi sân vận động.

Đặc biệt tại Mỹ – nơi tổ chức 78 trong tổng số 104 trận đấu – nhiều người lo ngại khán đài sẽ chủ yếu là khách VIP, doanh nghiệp, khách du lịch và giới giàu có, thay vì những cổ động viên thực sự của bóng đá.

Một kỳ World Cup phản chiếu thế giới

World Cup 2026 diễn ra trong bối cảnh thế giới đầy căng thẳng chính trị, bất ổn kinh tế và những chia rẽ ngày càng sâu sắc.

Theo nhiều khía cạnh, giải đấu giống như một tấm gương phản chiếu thế giới hơn là nơi giúp con người tạm quên thực tại.

Chiến tranh đã gõ cửa World Cup.

Chính trị tiếp tục chi phối câu chuyện của giải đấu.

Vụ Balogun làm dấy lên thêm nhiều nghi vấn về tính độc lập của FIFA.

Trong khi đó, lợi ích thương mại đang khiến ngày càng nhiều người hâm mộ bình thường không còn đủ khả năng tiếp cận ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Thế nhưng, nghịch lý của World Cup cũng nằm ở chính điều đó.

Bất chấp tất cả những tranh cãi, giải đấu vẫn có khả năng kết nối hàng tỷ con người quanh cùng một sự kiện thể thao.

Trong hơn một tháng, những bàn thắng, những cảm xúc và những khoảnh khắc kịch tính vẫn có thể vượt qua biên giới quốc gia.

Có lẽ đó chính là lý do World Cup vẫn luôn cuốn hút.

Không phải vì nó đứng trên thế giới, mà bởi nó phản chiếu thế giới với tất cả những mâu thuẫn của mình.

Bóng đá có thể hứa hẹn về sự đoàn kết, nhưng cứ mỗi bốn năm một lần, World Cup lại đồng thời phản ánh những xung đột chính trị, bất bình đẳng và các cuộc đấu tranh quyền lực của chính thời đại mà nó đang diễn ra.

×