Chính quyền 3 cấp sau một năm vận hành: Bộ máy gọn hơn, phục vụ tốt hơn

Sáng nay (1/7), Bộ Chính trị tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp.

Trước đó, tại cuộc cuộc làm việc ngày 18/6 với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đánh giá phải toàn diện, khách quan, thực chất; không chỉ tập trung vào kết quả sắp xếp tổ chức bộ máy mà phải làm rõ chất lượng vận hành sau sắp xếp, hiệu quả hoạt động và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước được tinh gọn mạnh mẽ

Thực tiễn cho thấy, sau đúng một năm triển khai mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp, Việt Nam đã đi qua giai đoạn chuyển đổi được đánh giá là chưa từng có tiền lệ kể từ thời kỳ đổi mới. Không chỉ là cuộc sắp xếp hành chính quy mô lớn, đây còn là bước thử nghiệm quan trọng đối với một phương thức quản trị mới, trong đó hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp trở thành thước đo trung tâm.

Điểm nổi bật đầu tiên là quy mô tinh gọn bộ máy. Từ 63 tỉnh, thành phố, cả nước được sắp xếp còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; 696 đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động; số đơn vị hành chính cấp xã được tổ chức lại còn 3.321 đơn vị.

Ở Trung ương, cơ cấu Chính phủ được thu gọn từ 22 xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ; số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5. Hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập cũng tiếp tục được cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, giảm hơn 5.400 đơn vị so với năm 2021.

Tuy nhiên, giá trị của cuộc cải cách không nằm ở số lượng đầu mối được cắt giảm, mà ở việc bộ máy mới có vận hành hiệu quả hơn hay không. Sau một năm, khoảng cách từ Trung ương đến cơ sở đã được rút ngắn đáng kể, giảm các tầng nấc trung gian, giúp việc chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trở nên nhanh hơn, trực tiếp hơn.

Một trong những thay đổi căn bản là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Hàng trăm văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành để xác lập lại chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Đến nay, khoảng 1.453 nhiệm vụ đã được phân cấp từ Trung ương cho địa phương, chiếm hơn 71% tổng số nhiệm vụ được chuyển giao. Riêng cấp xã đang thực hiện ít nhất 938 nhiệm vụ được phân định, phân cấp từ cấp huyện và Trung ương, đồng thời tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp tỉnh.

Điều đó cho thấy cấp xã không còn chỉ là cấp hành chính cơ sở như trước đây mà đang trở thành cấp chính quyền trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp. Cùng với quyền hạn lớn hơn là trách nhiệm lớn hơn đối với người đứng đầu, từ quản lý đất đai, xây dựng, đầu tư công đến an sinh xã hội, môi trường và chuyển đổi số.

Nếu phân cấp là động lực của mô hình mới thì cải cách hành chính và chuyển đổi số chính là công cụ giúp mô hình vận hành hiệu quả. Từ tháng 4/2026 đến nay, hơn 3.400 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp giảm hơn 50% thời gian và chi phí tuân thủ, tiết kiệm khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm cho xã hội.

Cổng Dịch vụ công quốc gia hiện công khai 5.816 thủ tục hành chính, kết nối với 151 hệ thống dữ liệu và liên thông với toàn bộ hệ thống giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh. Tại địa phương, hơn 42,5 triệu hồ sơ đã được tiếp nhận từ khi mô hình mới đi vào hoạt động, trong đó gần 92% hồ sơ được thực hiện trực tuyến; tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt trên 95%; tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt gần 95%. Hơn 16,5 triệu hồ sơ đã được tái sử dụng dữ liệu số hóa, giúp giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân.

Nhiều mô hình sáng tạo cũng xuất hiện trong quá trình vận hành chính quyền số. Hà Nội triển khai các mô hình giao ban mô hình giao ban “04 trục” Đảng - HĐND - UBND - MTTQ, “Chi bộ số”, “Đảng bộ số”; TP.HCM xây dựng “Trạm công dân số”, kiosk thông minh và robot hỗ trợ người dân; Đồng Nai tổ chức các tổ lưu động giải quyết thủ tục hành chính ngay tại cơ sở; TPHCM với “Trạm công dân số”, kiosk thông minh, robot hỗ trợ hướng dẫn người dân... Những cách làm này cho thấy nền hành chính đang từng bước chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Quan trọng hơn, mô hình chính quyền 3 cấp đang góp phần thay đổi tư duy quản trị. Nếu trước đây bộ máy chủ yếu được đánh giá qua việc tuân thủ quy trình thì nay tiêu chí đặt ra là chất lượng đầu ra và mức độ hài lòng của người dân. Từ tư duy “quản lý” sang tư duy “phục vụ”, từ chú trọng thủ tục sang hướng tới hiệu quả thực chất, đây được xem là chuyển biến mang ý nghĩa lâu dài nhất của cuộc cải cách.

Đánh giá toàn diện, tháo gỡ điểm nghẽn

Dù vậy, quá trình vận hành vẫn bộc lộ những thách thức cần tiếp tục tháo gỡ. Ở một số địa phương, năng lực cán bộ cấp xã chưa đồng đều; nguồn nhân lực chuyên sâu về đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ số còn thiếu. Hệ thống thể chế chưa hoàn toàn đồng bộ; việc phân cấp ở một số lĩnh vực chưa gắn đầy đủ với nguồn lực thực hiện; hạ tầng công nghệ và dữ liệu dùng chung còn chưa thống nhất.

Tuy nhiên, những khó khăn này chủ yếu là vấn đề của giai đoạn chuyển đổi. Trọng tâm trong thời gian tới được xác định là chuyển từ “kiện toàn tổ chức” sang “nâng cao chất lượng vận hành”; tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ theo vị trí việc làm, đẩy mạnh chuyển đổi số và lấy kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả của bộ máy.

Một năm chưa phải là khoảng thời gian dài để đánh giá toàn diện một cuộc cải cách mang tính lịch sử. Nhưng những kết quả bước đầu cho thấy mô hình chính quyền 3 cấp không chỉ tạo ra một bộ máy tinh gọn hơn mà đang đặt nền móng cho một nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu lực và phục vụ tốt hơn. Quan trọng hơn, đó là bước chuyển từ cải cách tổ chức sang đổi mới quản trị quốc gia, hướng tới mục tiêu xây dựng chính quyền gần dân, sát dân và vì dân trong giai đoạn phát triển mới.

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp sẽ là dịp đánh giá toàn diện những kết quả đạt được, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, từ đó đề ra giải pháp tiếp tục hoàn thiện mô hình trong thời gian tới.

Theo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, việc đánh giá phải đi vào thực chất, không chỉ xem xét kết quả sắp xếp bộ máy mà tập trung làm rõ chất lượng vận hành của mô hình mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu rà soát toàn diện hệ thống thể chế, hiệu quả phân cấp, phân quyền; đánh giá năng lực thực thi của chính quyền cấp xã, sự phù hợp giữa nhiệm vụ được giao với nguồn lực, nhân sự và ngân sách. Đồng thời, cần xem xét hiệu quả hoạt động của cơ quan tư pháp, đơn vị sự nghiệp công lập, hạ tầng số và chuyển đổi số tại cơ sở, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu khả năng tiếp tục sắp xếp một số xã, phường; xem xét mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt để tạo động lực phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu nhận diện sớm các nguy cơ như bộ máy mới chỉ dừng ở tinh gọn đầu mối nhưng chưa nâng cao chất lượng phục vụ, chênh lệch dịch vụ công giữa các vùng, áp lực quá tải đối với cán bộ cơ sở, bất cập trong ranh giới hành chính mới và nguy cơ người dân gặp khó khăn hơn khi tiếp cận dịch vụ công.

×