Chồng của liệt sĩ Lê Thị Riêng là ai? Lễ cưới giản dị và lời hẹn dở dang của vợ chồng bà giữa chiến khu Đ

Chồng liệt sĩ Lê Thị Riêng là ai?

Theo các tư liệu về cuộc đời liệt sĩ Lê Thị Riêng, chồng bà Lê Thị Riêng là ông Lê Văn Ba, còn gọi là Lê Trọng Tam, sinh năm 1926, quê gốc ở Long Xuyên. Ông xuất thân trong một gia đình nhà giáo.

Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra, ông Lê Văn Ba tham gia phong trào giành chính quyền tại Rạch Giá. Sau đó, ông được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban hành chính tỉnh Rạch Giá.

Năm 1951, ông tham gia Đoàn đại biểu quân, dân, chính miền Nam ra Việt Bắc. Sau thời gian công tác ở miền Bắc, ông Ba trở lại miền Nam, tiếp tục tham gia kháng chiến.

Trong thời gian hoạt động tại chiến khu Đ (căn cứ địa cách mạng ở miền Đông Nam Bộ), ông gặp Lê Thị Riêng. Khi ấy, bà đã có nhiều năm tham gia phong trào phụ nữ và đảm nhiệm các nhiệm vụ trong Hội Phụ nữ Cứu quốc tại Nam Bộ.

Bà Lê Thị Riêng sinh năm 1925 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu trước đây, nay thuộc tỉnh Cà Mau. Bà mồ côi mẹ từ nhỏ, phải sớm lao động để tự nuôi sống bản thân.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bà tham gia phong trào phụ nữ cứu quốc. Trong hai cuộc kháng chiến, Lê Thị Riêng lần lượt đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong công tác phụ vận tại Rạch Giá, miền Đông Nam Bộ và Sài Gòn – Gia Định.

Tình cảm giữa Lê Văn Ba và Lê Thị Riêng hình thành trong quá trình hai người cùng hoạt động cách mạng. Do điều kiện chiến tranh, việc đi lại và liên lạc đều gặp nhiều khó khăn.

Lễ cưới giản dị và lời hẹn "dở dang" của vợ chồng bà Lê Thị Riêng giữa chiến khu

Ngày 4/2/1954, lễ cưới của Lê Văn Ba và Lê Thị Riêng được tổ chức tại chiến khu Đ. Buổi lễ có sự hiện diện của các đồng chí lãnh đạo trong phân khu cùng những người bạn, đồng đội thân thiết của hai người.

Vợ chồng bà có hai người con trai là Lê Minh Chánh và Lê Chí Công. Giữa năm 1960, để bảo đảm an toàn cho các con và thuận lợi cho việc tiếp tục hoạt động cách mạng, vợ chồng bà Lê Thị Riêng và ông Lê Trọng Tam quyết định gửi hai con nhỏ ra miền Bắc. Không lâu sau đó, hai người lại chia tay để nhận nhiệm vụ tại những địa bàn khác nhau, đồng thời hẹn sáu tháng sau sẽ trở lại gặp nhau tại địa điểm cũ ở chiến khu miền Đông.

Sau một đợt đi công tác dài ngày, bà Lê Thị Riêng trở lại địa điểm đã hẹn. Để tới nơi, bà phải đi bộ qua nhiều khu vực có đồn bốt, vượt đường sình lầy và di chuyển trong đêm để tránh bị phát hiện. Bà mang theo một bộ quần áo mới mua cho chồng. Bà cũng chuẩn bị một chiếc màn, vật dụng mà từ ngày kết hôn hai người chưa có điều kiện sắm.

Khi đến đơn vị, bà được thông báo: “Anh ấy đi công tác chưa về”. Lê Thị Riêng tiếp tục chờ tin chồng. Tuy nhiên, đồng chí Lê Văn Ba đã hy sinh trong một chuyến công tác. Các tư liệu hiện có cho biết ông hy sinh vào cuối năm 1960.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ cuốn sổ tay của liệt sĩ Lê Thị Riêng. Cuốn sổ có bìa màu tím, kích thước nhỏ, gồm 95 tờ. Trong đó, một số trang được bà dùng để ghi lại những kỷ niệm về chồng, con và quá trình hoạt động cách mạng.

Nổi bật nhất là bài viết Một kỷ niệm đau xót, được Bà ghi lại đúng 2 năm sau ngày chồng hy sinh. Những dòng chữ mộc mạc nhưng đầy day dứt đã tái hiện nỗi đau của người vợ, người mẹ phải xa con, mất chồng giữa khói lửa chiến tranh:

“Ngày 28.10.1960 vợ chồng tôi chia tay nhau giữa khu quen thuộc ở miền Đông và cũng là ngày chúng tôi vĩnh biệt nhau mãi mãi…

Chúng tôi đã nhiều lần hợp tan như thế nhưng chuyến đi này tôi cảm thấy quyến luyến vì mới xa con lại phải xa chồng…

Sáu tháng sau khi đi công tác trở về… tôi nuôi hy vọng đầu tiên là được gặp chồng. Đến nơi tôi được biết anh đi công tác chưa về… Mãi đến ngày 29.4.1961 được các đồng chí cấp ủy mời đến, câu nói đầu tiên của các anh mà tôi bắt buộc phải nghe, mãi đến nay mỗi khi nhớ đến tôi đều thấm sợ.

“Xin báo cho chị một tin buồn, anh ấy đã hy sinh”.

Thôi hết rồi!... Không thể có một sự thật tàn nhẫn như thế đến với tôi, với con người đã chịu nhiều cô đơn từ thuở bé….

Khi ngồi viết những dòng này, tôi vẫn chưa tìm đến được nấm đất thân yêu, nơi chồng tôi đã gửi xác.

Bảy năm trời chung sống, từ 3.5.1954 đến 4-12-1960, bao nhiêu tình sâu nghĩa nặng của vợ chồng tôi đã kết thúc trên đời, còn lại hai con đang sống xa mẹ. Chúng là nguồn hạnh phúc, là sức chiến đấu giúp tôi hăng hái đi lên không bao giờ quỵ bước.

Tôi sẽ chiến đấu cho hạnh phúc không tan, cho con sớm gần mẹ, cho người người không còn tang tóc chia ly.

Ngày 4.12.1962”.

Biến đau thương thành động lực hoạt động cách mạng

Những dòng viết trong cuốn sổ tay cho thấy bà Lê Thị Riêng đã biến nỗi đau riêng thành động lực tiếp tục chiến đấu. Trong bài thơ “Ước mơ” viết dịp Tết năm 1963, bà bày tỏ nỗi nhớ hai con ở miền Bắc và mong ngày đoàn tụ để được ôm các con “siết mãi không bao giờ buông ra nữa”.

Năm 1965, bà Lê Thị Riêng được phân công làm Trưởng ban Phụ vận Khu ủy Sài Gòn – Gia Định. Bà tham gia xây dựng cơ sở phụ nữ trong nội thành, tổ chức phong trào đấu tranh và đào tạo cán bộ phụ vận. Bà cũng có đóng góp vào sự ra đời và hoạt động của Báo Phụ Nữ Giải Phóng. Lê Thị Riêng tham gia viết xã luận, biên soạn tài liệu và tổng kết kinh nghiệm vận động phụ nữ miền Nam.

Ngày 9/5/1967, trong một chuyến công tác tại khu vực Đa Kao, bà bị chỉ điểm và bắt giữ. Trong thời gian bị giam, bà phải trải qua nhiều hình thức tra tấn nhưng không khai báo về tổ chức và cơ sở cách mạng.

Chiều mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968, lực lượng chính quyền Sài Gòn đã đưa ba cán bộ cách mạng gồm chị Lê Thị Riêng – Phó Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam, ông Trần Văn Kiểu (Chín K) – lãnh đạo Công đoàn Sài Gòn, và nữ biệt động Phùng Ngọc Anh từ trại giam tại Tổng nha Cảnh sát đi thủ tiêu trên đường Hồng Bàng. Trong vụ việc này, chị Lê Thị Riêng và ông Trần Văn Kiểu hy sinh, còn nữ biệt động Phùng Ngọc Anh may mắn sống sót.

Bà Phùng Ngọc Anh sống sót và giữ lại chiếc kẹp tóc của nữ liệt sĩ. Chiếc kẹp tóc sau đó được chuyển qua nhiều người trước khi được trao cho cơ quan bảo tàng. Hiện vật này hiện được lưu giữ cùng cuốn sổ tay tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Ngày 10/4/2001, Chủ tịch nước kỳ quyết định truy tặng liệt sĩ Lê Thị Riêng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

×