Chu Oánh: Thiếu phụ 17 tuổi giàu nhất Thiểm Tây, con nuôi Từ Hi thái hậu, hiến bạc cho triều đình, nhưng kết cục xót xa

Từ cô gái nuôi họ Chu đến canh bạc "định mệnh" tại Ngô gia

Chu Oánh sinh khoảng năm 1868 tại thị trấn Lục Kiều, huyện Tam Nguyên, tỉnh Thiềm Tây Trung Quốc. Gia tộc họ Chu vốn có gốc gác kinh thương hiển hách từ thời Càn Long với người ông Chu Môi Thôn – thương gia buôn muối nổi tiếng đến mức lò gốm Cảnh Đức Trấn phải sản xuất riêng gốm sứ khắc chữ "Môi Thôn tự chế", được người dân xưng tụng là "Chu Tử Thiếu Gia, Thần Tài Sống". Họ từng bỏ ra 24 năm để xây dựng dinh thự rộng lớn tới 17 dãy sân. Tuy nhiên, sau biến cố cuộc nổi dậy của người Hồi và việc phân chia tài sản vào năm 1857, gia cảnh họ Chu rơi vào cảnh sa sút, hoàn toàn biến mất khỏi sách địa chí địa phương.

Chu Oánh sinh ra trong giai đoạn kiệt quệ ấy và được xác định là con nuôi của họ Chu. Với bản tính thông minh, có trí nhớ siêu phàm từ nhỏ, bà được nhận nuôi với hy vọng vực dậy gia sản. Năm 16 tuổi, theo sự sắp xếp của anh chị nuôi, Chu Oánh lên xe hoa về làm dâu Ngô gia – một tộc thương gia muối danh giá ở Bến An Ngô, huyện Kính Dương. Thực chất, đây là cuộc hôn nhân "xung hỷ" đầy cay đắng nhằm cứu chữa cho thiếu gia Ngô Sính đang lâm bệnh nặng.

Cuốn Kính Dương huyện chí ghi lại vỏn vẹn sáu chữ: "Thành hôn chi tịch, phu bệnh trầm, du thập nhật vong. Vô tử" (Đêm thành hôn, chồng bệnh nặng, qua 10 ngày thì mất. Không có con). Chồng qua đời, không lâu sau cha chồng là Ngô Uất Văn – người từng bỏ tiền mua chức Quan Huyện Ninh Vũ, Thái Thú Hồ Bắc và phụ trách quân lương cho Tả Tông Đường cũng đột ngột tử nạn trong một chuyến đi buôn.

Đứng trước nguy cơ bốn nhánh họ hàng xâu xé tài sản Đông viện, thiếu phụ 17 tuổi Chu Oánh đã thể hiện bản lĩnh kiên cường. Bà nhanh chóng xây dựng liên minh vững chắc với đội ngũ bảo vệ để ổn định an ninh, kiểm soát phòng kế toán giữ dòng tiền và thông qua quản gia nắm chặt nhân sự. Sau đó, bà thực hiện nước cờ khôn khéo: nhượng toàn bộ bất động sản tại Thiềm Tây cho các nhánh họ hàng để đổi lấy quyền quản lý các thương hiệu ngoài tỉnh – nơi nắm giữ dòng tiền cốt lõi của Ngô gia.

Thiếu phụ tay trắng dựng đế chế 108 thương hiệu khắp Trung Hoa

Để ngăn chặn các chưởng quầy ngoại tỉnh lộng quyền hay làm giả sổ sách, hằng năm Chu Oánh cho triệu tập họ về phủ chính dự tiệc. Bà ngồi sau bức mành lắng nghe báo cáo và đưa ra những quyết định sắc bén. Khi phát hiện chưởng quầy tiệm muối Dương Châu hay Cục Hàng hóa Dược liệu Thành Đô có ý đồ chiếm đoạt tài sản, bà lập tức trực tiếp lên đường kiểm tra và sa thải dứt khoát.

Tài năng của Chu Oánh còn nằm ở nghệ thuật thu phục nhân tài. Nhận thấy tầm quan trọng của trí tuệ, bà thành lập riêng một đội ngũ cố vấn kinh doanh. Khi chiêu mộ Đặng Kiếm Đường – một trùm trà ở Kỳ Sơn vừa phá sản, bà không tiếc tiền mua nhà, cưới vợ cho ông và dựng sân lớn ở Kính Dương. Sự trung thành của Đặng Kiếm Đường đã giúp Ngô gia thu về 4 triệu lượng bạc lợi nhuận từ ngành trà chỉ trong hai năm.

Nhận thấy sự phát triển của máy móc cuối thế kỷ 19, Chu Oánh đưa công nghệ dệt hiện đại vào sản xuất. Nhờ chiến lược bao tiêu thu mua bông sợi của nông dân Quan Trung với giá cao hơn thị trường vào những năm bội thu để tích trữ, bà hoàn toàn chủ động nguồn nguyên liệu. Chỉ trong vòng 7 năm, sản lượng dệt bông của Ngô gia vọt từ 3.000 đán lên 110.000 đán, đưa dệt may thành trụ cột kinh doanh mới bên cạnh muối, trà, tơ lụa và dược liệu.

Ở thời kỳ đỉnh cao, Ngô gia sở hữu 7 tổng hiệu và 108 chi nhánh thương xóm trên toàn quốc. Dân gian thời đó truyền tụng: "Gia nhân nhà họ Ngô đi khắp các châu huyện, không ăn cơm nhà khác, không ở quán trọ ngoài, ăn ở đâu cũng là tiệm của nhà mình". Năm 1885, khi Văn miếu Kính Dương bị hỏa hoạn, bà bỏ ra 40.000 lượng bạc hỗ trợ xây lại trong 3 năm, qua đó được triều đình ban tặng phẩm trật "Nhị phẩm Cáo mệnh Phu nhân".

Hiến bạc gánh nợ quốc nạn và danh xưng "Mẫu tử" với Từ Hi

Năm 1900, Liên quân Tám nước đánh vào Bắc Kinh, Từ Hi Thái hậu cùng Vua Quang Tự phải tháo chạy về phía Tây. Khi đến Tây An, ngân khố địa phương cạn kiệt, chính quyền phải lập cục cứu trợ kêu gọi quyên góp. Trong khi nhiều thương gia lẩn tránh, Chu Oánh đã lập tức sai con nuôi là Ngô Niên Tây mang 100.000 lượng bạc đến quyên góp, đồng thời lập vô số bếp ăn từ thiện cứu tế người tị nạn.

Quá đỗi vui mừng, Từ Hi Thái hậu đã ban tặng bức hoành phi "Hộ quốc Phu nhân", phong Chu Oánh làm "Nhất phẩm Cáo mệnh Phu nhân" và nhận bà làm con nuôi (nghĩa nữ). Trong dịp mừng thọ Từ Hi tại Tây An, Chu Oánh còn tiến tặng một bức bình phong quý cùng vô số vàng bạc. Sau Hiệp ước Tân Sửu 1901 với khoản bồi thường khổng lồ 450 triệu lượng bạc, bà lại tiếp tục xuất tiền túi đồng hành cùng quốc gia vượt qua biến cố.

Tuy nhiên, việc liên tục quyên góp hàng vạn lượng bạc cho triều đình lại thổi bùng mâu thuẫn giữa bà và các nhánh họ hàng Ngô gia, vốn luôn cho rằng bà đang phung phí tài sản tổ tiên. Lao lực vì áp lực gia tộc và công việc điều hành đế chế thương mại rộng lớn, sức khỏe của bà nhanh chóng suy kiệt.

Năm 1908, Chu Oánh qua đời ở tuổi 40. Suốt 22 năm làm mụ góa, bà đã đưa Ngô gia từ bờ vực phá sản trở thành đại tài phiệt lừng lẫy, nhận về vô số danh hiệu cao quý nhất mà một phụ nữ phong kiến có thể đạt được.

Thế nhưng, ngay khi bà trút hơi thở cuối cùng, hội đồng tộc trưởng Ngô gia đã họp lại và đưa ra phán quyết tàn nhẫn: Chu Oánh không sinh được con trai nối dõi cho Ngô Sính, theo gia quy tuyệt đối không được an táng trong lăng mộ tổ tiên. Khu lăng viên Ngô thị rộng 50 mẫu xanh tươi bóng bách hoàn toàn khép lại với người phụ nữ có công lao lớn nhất.

Thân xác bà bị đưa ra chôn cất đơn sơ tại một vùng đất trống phía ngoài lăng viên. Trải qua bao chiến tranh và biến thiên lịch sử, ngôi mộ không người chăm sóc ấy dần bị xâm lấn và biến mất hoàn toàn. Mọi tiền tài bà làm trả lại cho Ngô gia, danh vọng cống hiến cho triều đình, nhưng bản thân lại chết không chốn dung thân. Niềm an ủi duy nhất là người dân quê nhà vì ghi nhớ công ơn mở kho cứu tế, đào giếng dựng trường của bà đã tự tay lập một ngôi miếu nhỏ, quanh năm khói hương tôn thờ bà như một "Sống Bồ Tát" giữa nhân gian.

×