Chủ tịch VFA: Doanh nghiệp khó thu mua lúa trực tiếp từ nông dân do vướng các quy định về thanh toán, chứng từ

Một số ngành hàng chính giảm giá trị, phản ánh giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng

Tại Hội nghị Hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026 diễn ra tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt gần 42,6 tỷ USD, tăng khoảng 7% so với cùng kỳ năm 2025 và đạt 57,6 % kế hoạch đề ra của năm 2026. Có được kết quả này là nhờ sự tăng trưởng của 6 nhóm hàng chính: Rau quả, thuỷ sản, hạt tiêu, gỗ và sản phẩm gỗ, sản phẩm chăn nuôi, sắn và sản phẩm từ sắn.

Tuy nhiên, cũng có một số ngành hàng xuất khẩu sản lượng nhiều nhưng giá trị kim ngạch thu về giảm, do giá bán giảm. Đơn cử, xuất khẩu cà phê khối lượng tăng 9,7% nhưng giá trị chỉ đạt 4,78 tỷ USD, giảm 14,4% do giá xuất khẩu bình quân giảm 22%.

Xuất khẩu gạo khối lượng tăng 9,7% nhưng giá trị đạt 2,38 tỷ USD, giảm 2,5% (giá xuất khẩu bình quân giảm 11,3%) do nguồn cung gạo toàn cầu dư thừa và cạnh tranh giá gay gắt từ Ấn Độ, Thái Lan.

Lãnh đạo Bộ NN&MT nhận định, từ nay đến cuối năm chúng ta sẽ gặp nhiều thách thức tác động trực tiếp đến xuất khẩu nông lâm thủy sản. Ccác quy định như EUDR, IUU, tiêu chuẩn phát thải, yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng, tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu... đang chuyển từ rào cản kỹ thuật sang điều kiện gia nhập thị trường; biến động giá trên thị trường quốc tế có thể ảnh hưởng đến giá trị xuất khẩu các mặt hàng chủ lực như gỗ, thủy sản, gạo, rau quả, cà phê, cao su, hồ tiêu, điều...

Cơ cấu thị trường và cơ cấu mặt hàng còn tiềm ẩn rủi ro. Một số ngành hàng có lợi thế xuất khẩu nhưng còn phụ thuộc vào một số thị trường lớn, tiềm ẩn rủi ro khi các nước gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch động thực vật, tiêu chuẩn phát thải các-bon và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Giá trị xuất khẩu tăng trưởng thấp hơn khối lượng ở một số mặt hàng chủ lực (gạo, cà phê, cao su, chè), phản ánh giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng, trong khi chi phí logistics, bảo hiểm và rủi ro thị trường gia tăng dưới tác động của bất ổn địa chính trị, đặc biệt là diễn biến tại khu vực Trung Đông.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, Philippines vẫn là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong 7 tháng đầu năm, nước này đã mua khoảng 2,5 triệu tấn gạo. Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhiều chính sách quản lý nhập khẩu của Philippines đã gây không ít khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam, dù nhu cầu tiêu thụ tại thị trường này vẫn ở mức cao.

Theo kế hoạch, Philippines vẫn đang trên đà nhập khẩu hơn 6 triệu tấn gạo trong năm 2026, có khả năng lập mức kỷ lục mới, khi sản lượng thu hoạch trong nước suy giảm. Song Bộ Nông nghiệp Philippines đã tạm thời đình chỉ nhập khẩu gạo 5% tấm từ tháng 7/2026, thay vào đó là khuyến khích nhập khẩu gạo 25% tấm hoặc phẩm cấp thấp hơn, nhằm giảm cạnh tranh trực tiếp với gạo chất lượng cao sản xuất trong nước.

Chủ tịch VFA đề nghị Bộ NN&MT chủ động làm việc với phía Philippines, đồng thời thúc đẩy cơ chế đối thoại giữa hiệp hội lương thực hai nước nhằm kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, hướng tới mối quan hệ hợp tác lâu dài thay vì xử lý từng vụ việc riêng lẻ.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng kiến nghị tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang các nước châu Phi; tìm tòi những thị trường tiềm năng khác để giảm bớt rủi ro, tránh phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

"Việt Nam đã có nhiều giống gạo chất lượng cao như ST25, Jasmine…, nhưng đến nay vẫn chưa xây dựng được thương hiệu gạo quốc gia đủ mạnh. Nếu xây dựng thành công thương hiệu gạo quốc gia, giá trị hạt gạo Việt Nam sẽ có cơ hội tăng mạnh, nâng cao hiệu quả xuất khẩu và thu nhập cho người sản xuất", ông Nam nói.

Trước những trăn trở đó, Hiệp hội đề nghị Bộ NN&MT sớm triển khai Đề án xây dựng thương hiệu gạo quốc gia, lấy các giống gạo chất lượng cao làm nền tảng, qua đó nâng giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường thế giới thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng giá.

Doanh nghiệp khó thu mua lúa trực tiếp từ nông dân do vướng các quy định về thanh toán, chứng từ

Về phát triển sản xuất và điều hành thị trường, sắp tới bước vào cao điểm thu hoạch vụ Hè Thu và Thu Đông, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề nghị Bộ NN&MT tiếp tục có giải pháp điều hành linh hoạt để giữ mặt bằng giá lúa ổn định, tạo điều kiện cho doanh nghiệp thu mua và bảo đảm lợi nhuận hợp lý cho người nông dân, tránh tình trạng được mùa nhưng mất giá. Tiếp tục thực hiện có hiệu quả các chính sách khuyến khích, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa, gạo; nâng cao năng lực của các HTX, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về các cơ chế, chính sách liên quan đến sản xuất, tiêu thụ lúa, gạo.

Đồng thời, tăng cường cung cấp sớm thông tin về cơ cấu giống, diện tích và tiến độ gieo sạ theo từng vùng sản xuất ngay sau khi xuống giống, giúp doanh nghiệp chủ động dự báo nguồn cung, xây dựng kế hoạch thu mua, xúc tiến thương mại và phát triển thị trường.

Chia sẻ thêm tại hội thảo, ông Đỗ Hà Nam cho biết, hiện nay ngành lúa gạo và doanh nghiệp nông sản cũng đang gặp một số khó khăn liên quan đến cơ chế, chính sách của các bộ, ngành khác. Trong đó, về tín dụng, đại diện VFA đề nghị Bộ NN&MT phối hợp với Ngân hàng Nhà nước tiếp tục có chính sách tín dụng phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người nông dân tiếp cận vốn phục vụ thu mua, dự trữ và sản xuất.

Hiện nay doanh nghiệp rất khó thu mua trực tiếp của người nông dân do còn vướng các quy định về thanh toán và chứng từ, nên phần lớn phải mua qua thương lái. Điều này vừa làm tăng chi phí, vừa hạn chế việc hình thành các chuỗi liên kết trực tiếp giữa doanh nghiệp với người trồng lúa. Theo đó, Bộ NN&MT cần phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế phù hợp hơn với thực tiễn của ngành lúa gạo.

Đặc biệt, ông Nam tiết lộ: Cho đến nay, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản vẫn chưa được hoàn thuế từ năm ngoái. Tình hình này gây ảnh hưởng lớn đến dòng tiền, năng lực thu mua và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, ông Nam kiến nghị Bộ Tài chính đẩy nhanh việc giải quyết hoàn thuế, để doanh nghiệp có vốn xoay vòng phục vụ xuất khẩu.

Phản hồi các kiến nghị của Hiệp hội VFA, Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Bộ ghi nhận và tiếp thu những nội dung thuộc thẩm quyền của Bộ. Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan sớm xử lý các vấn đề vướng mắc, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến xuất khẩu gạo tại thị trường Philippines.

Về triển vọng xuất khẩu, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, mục tiêu khoảng 8 triệu tấn gạo trong cả năm 2026 vẫn khả thi. Thứ trưởng kỳ vọng thị trường 6 tháng cuối năm sẽ ổn định hơn, giá xuất khẩu tiếp tục duy trì ở mức cao, qua đó nâng cao hiệu quả cho cả doanh nghiệp và người trồng lúa.

×