Chưa hết ám ảnh vì khảm lá, loại cây giúp nông dân Tây Ninh đổi đời nay lại gánh thêm nhiều bệnh nguy hiểm cùng lúc

Khoai mì Tây Ninh cùng lúc hứng nhiều dịch bệnh, nông dân lo mất mùa

Tại xã Tân Châu (sáp nhập từ thị trấn Tân Châu, xã Thạnh Đông, xã Suối Dây và một phần xã Tân Phú của huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh trước đây), vùng trồng khoai mì lớn của Tây Ninh, nhiều ruộng khoai mì đang xuất hiện cây còi cọc, lá xoăn, thân dị dạng hoặc củ bị thối nhũn.

Nông dân cho biết chưa vụ nào cây khoai mì phải đối mặt nhiều dịch hại như hiện nay. Ngoài bệnh khảm lá bùng phát từ năm 2017, nay cây khoai mì tiếp tục xuất hiện thêm bệnh chổi rồng, thối cổ rễ, thối củ, xì mủ thân, nhện đỏ và rệp sáp.

Ông Nguyễn Hồng Cẩm, nông dân trồng 20ha khoai mì tại xã Tân Châu cho biết, nhiều ruộng đang xanh tốt nhưng chỉ vài ngày sau đã vàng lá, khô thân.

“Khi nhổ lên thì củ mềm nhũn, bốc mùi chua do thối rễ. Năng suất và hàm lượng tinh bột đều giảm mạnh”, ông Cẩm nói.

Theo ghi nhận tại nhiều vùng trồng khoai mì Tây Ninh, tỷ lệ nhiễm bệnh dao động từ 10-40% tùy khu vực. Những vùng đất thấp hoặc gặp mưa kéo dài thường xuất hiện bệnh thối củ rất nhanh.

Điều đáng lo là nhiều loại bệnh cùng xuất hiện trên một cây khoai mì khiến khả năng phục hồi rất thấp. Không ít diện tích bên ngoài còn xanh nhưng bộ rễ bên trong đã hư hỏng nặng.

Ông Nguyễn Đình Xuân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh cho biết, sau giai đoạn khủng hoảng bệnh khảm lá, các giống mới như HN1, HN3, HN5 từng được kỳ vọng giúp phục hồi vùng nguyên liệu khoai mì. Tuy nhiên, các giống này lại phát sinh thêm điểm yếu mới.

Trong đó, giống HN1 kháng khảm lá khá tốt nhưng dễ bị thối cổ rễ nếu gặp úng nước. Các giống HN3 và HN5 bắt đầu xuất hiện bệnh chổi rồng và xì mủ thân ở một số khu vực.

Nếu bệnh khảm lá thường làm giảm khoảng 20-30% năng suất thì các bệnh như thối củ hay chổi rồng nguy hiểm hơn nhiều vì diễn biến âm thầm, đến lúc phát hiện thì gần như không cứu được.

Lãnh đạo ngành nông nghiệp Tây Ninh cho rằng, dịch hại bùng phát do nhiều nguyên nhân như nông dân tự để giống kéo dài, lạm dụng phân bón hóa học, thời tiết cực đoan và hệ thống thoát nước không còn phù hợp.

Hiện địa phương đang khuyến khích nông dân áp dụng các mô hình canh tác bền vững như lên luống cao chống ngập, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp để cải tạo đất và tiết kiệm chi phí sản xuất.

Khoai mì Tây Ninh tăng xuất khẩu nhưng doanh nghiệp thêm áp lực

Trong khi vùng nguyên liệu liên tục phát sinh dịch bệnh, các doanh nghiệp chế biến tinh bột mì cũng đang chịu nhiều sức ép từ thị trường và chính sách.

Theo ông Nghiêm Minh Tiến - Chủ tịch Hiệp hội Sắn Việt Nam, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu hơn 3,9 triệu tấn khoai mì và sản phẩm từ mì, đạt kim ngạch hơn 1,26 tỷ USD, đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu mì.

Riêng 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu khoai mì ước đạt khoảng 1,8-1,9 triệu tấn, kim ngạch khoảng 600-630 triệu USD, tăng 20-25% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, ngành khoai mì vẫn đang đối mặt nhiều khó khăn khi Trung Quốc chiếm hơn 94% lượng xuất khẩu nhưng liên tục siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm soát chất lượng.

Ngoài ra, nguồn nguyên liệu trong nước cũng thiếu hụt cục bộ do dịch bệnh kéo dài và diện tích trồng khoai mì giảm dần.

Tại cửa khẩu Chàng Riệt (xã Tân Lập, Tây Ninh), hoạt động nhập khẩu khoai mì từ Campuchia đã nhộn nhịp trở lại sau khi Chính phủ cho tạm dừng triển khai Nghị định 46 về an toàn thực phẩm.

Mỗi ngày có hàng trăm xe tải chở khoai mì tươi và khoai mì lát khô nhập khẩu vào Tây Ninh để cung cấp cho các nhà máy chế biến tinh bột mì.

Đại diện Công ty TNHH Cường Đình Quyết cho biết, khoai mì tươi là mặt hàng phải đưa vào chế biến rất nhanh nên việc ách tắc hàng hóa sẽ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

“Nếu hàng bị ùn ứ kéo dài thì chất lượng tinh bột giảm mạnh. Chúng tôi mong quy định mới sát thực tế hơn để việc nhập khẩu nông sản được thông suốt”, đại diện doanh nghiệp nói.

Ông Lê Hữu Hùng - Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất tinh bột mì tỉnh Tây Ninh cho rằng, các quy định liên quan ngành khoai mì cần xuất phát từ thực tế sản xuất và có sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng.

Ông Nghiêm Minh Tiến cũng kiến nghị Chính phủ sớm sửa đổi Nghị định 46/2026/NĐ-CP theo hướng phù hợp hơn với đặc thù ngành khoai mì, tránh tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp chế biến và xuất nhập khẩu khoai mì.

Theo ông Tiến, quy trình kiểm tra cần được đơn giản hóa để đảm bảo lưu thông hàng hóa nhanh vì củ khoai mì tươi phải đưa vào chế biến trong vòng 24-48 giờ sau thu hoạch. Đồng thời, các quy định mới cần có lộ trình áp dụng rõ ràng để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh sản xuất, giảm áp lực chi phí và logistics.

“Hiệp hội Sắn Việt Nam cũng đề xuất hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu khoai mì bền vững, cấp mã số vùng trồng, tăng cường truy xuất nguồn gốc và giảm thuế VAT đối với khoai mì và các sản phẩm từ khoai mì từ 10% xuống còn 5% nhằm giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và nông dân”, ông Tiến nói.

×