Chuyện 2 vị tướng từng đưa đường và bảo vệ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước sau 30 năm bôn ba

Từ đầu thế kỷ XX, khi đất nước chìm trong ách thuộc địa, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã nung nấu khát vọng ra nước ngoài tìm con đường cứu nước. Sau gần 10 năm bôn ba, Nguyễn Ái Quốc đã tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lê-nin, lựa chọn con đường cách mạng vô sản, trở thành người cộng sản đầu tiên của Việt Nam và một trong những sáng lập viên Đảng Cộng sản Pháp năm 1920. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển quyết định trong tư tưởng của Người, mở ra giai đoạn mới cho cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam gắn với phong trào cách mạng thế giới.

Từ đó, Nguyễn Ái Quốc luôn trăn trở tìm đường về nước để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lê-nin, trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Tuy nhiên, do bị thực dân theo dõi, kiểm soát gắt gao, nhiều lần Người chưa thể trở về Tổ quốc. Dù hoạt động ở nước ngoài, Người vẫn theo dõi sát sao tình hình trong nước, chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết.

Năm 1938, được Quốc tế Cộng sản giao nhiệm vụ sang Trung Quốc công tác, Nguyễn Ái Quốc coi đây là cơ hội thuận lợi để tìm đường về nước. Tại đây, Người liên lạc với các tổ chức của Đảng, chỉ đạo chuẩn bị lực lượng, nghiên cứu phương án trở về Tổ quốc. Cuối năm 1940, Người từ Côn Minh sang Quế Lâm, rồi đến Tĩnh Tây, áp sát biên giới Việt - Trung.

Ngày 28/1/1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc tại Pác Bó, Cao Bằng.

Sự kiện cách đây tròn 85 năm này có ý nghĩa lịch sử trọng đại, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của phong trào cách mạng, tạo tiền đề trực tiếp cho việc củng cố tổ chức Đảng, xây dựng căn cứ địa cách mạng và tiến tới giành độc lập dân tộc.

Người chiến sĩ dẫn đường đưa Bác Hồ về Pác Bó

Năm 1941, đồng chí Lê Quảng Ba (1915-1988), tên thật Đàm Văn Mông, dân tộc Tày, sinh ra tại Sóc Hà, Hà Quảng, Cao Bằng đã bảo vệ và dẫn đường đưa lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước. Ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vượt mốc 108 trên tuyến biên giới Việt - Trung (thuộc xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng), chính thức trở về Tổ quốc để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Trong hồi ký, đồng chí kể lại: Cuối năm Canh Thìn (1940), đồng chí nhận nhiệm vụ đưa đoàn của Bác từ Nậm Quang (Tịnh Tây, Trung Quốc) về Cao Bằng. Con đường đi là những lối mòn nhỏ, uốn lượn giữa núi rừng biên cương hiểm trở. Khi vượt qua một con dốc ngắn rồi đổ xuống sườn núi đầy đá tai mèo, đồng chí nhận ra cây mậy rẫy (cây si) mọc sum suê, không xa mốc đá 108.

"Đứng cạnh Bác trên cái mốc biên giới đã quen biết ấy, nghĩ tới quê hương thân thiết ruột rà, tôi cảm thấy mình vô cùng gần gũi Bác, như đứa con ở bên cha, như người chiến sĩ đứng sau lá cờ của người tổng chỉ huy, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn nhất", Thiếu tướng Lê Quảng Ba xúc động viết trong hồi ký.

Ban đầu, đồng chí dự định đưa Bác về ở tạm nhà ông Lý Quốc Súng (Máy Lì), người dân tộc Nùng, là một cơ sở cách mạng tin cậy. Tuy nhiên, vì không muốn làm phiền gia đình khi đoàn đông người, Bác đề nghị tìm nơi khác. Cuối cùng, ông Máy Lì dẫn đoàn đến một hang núi "ăn thông" sang bên kia biên giới. Người dân nơi đây gọi là hang Cốc Bó (tức hang Đầu Nguồn). Sau khi xem xét địa hình, Bác quyết định ở và làm việc tại đây. Với vai trò người dẫn đường và tổ chức bảo vệ, đồng chí Lê Quảng Ba đã sắp xếp nơi ăn ở, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho Bác và Trung ương, góp phần tạo nền tảng cho phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ tại Pác Bó - Cao Bằng.

Trong hồi ký "Bác Hồ về nước", đồng chí kể lại buổi gặp gỡ đầy xúc động, khi Bác giao nhiệm vụ tổ chức đưa 43 cán bộ, học viên Việt Nam đang được huấn luyện ở Trung Quốc trở về nước an toàn, không để sót một ai.

Thực hiện chỉ đạo của Bác, đồng chí Lê Quảng Ba đưa 41 người về trước, dừng chân tại Nặm Quang và Ngàm Tẩy để tuyên truyền, vận động quần chúng. Gần một tháng sau, Bác về tới Nặm Quang. Tại đây, lớp huấn luyện chính trị đầu tiên của Việt Minh được tổ chức, do Bác trực tiếp chỉ đạo chương trình; các đồng chí Phùng Chí Kiên, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp biên soạn nội dung và giảng dạy. Lớp học kết thúc vào cuối tháng 1/1941, tuy ngắn ngày nhưng đã đào tạo những hạt nhân nòng cốt của phong trào cách mạng Cao Bằng.

Tháng 11/1941, theo chỉ đạo của Bác Hồ, Đội du kích Pác Bó - đội vũ trang đầu tiên ở căn cứ này được thành lập tại Pài Co Nhản, gồm 12 chiến sĩ do đồng chí Lê Quảng Ba làm Đội trưởng. Đội vừa bảo vệ cơ quan, bảo vệ cán bộ, vừa làm công tác giao liên, vũ trang tuyên truyền, huấn luyện lực lượng tự vệ. Những khẩu lệnh và động tác quân sự đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam cũng được hình thành từ đây, do chính đồng chí Lê Quảng Ba trực tiếp huấn luyện.

Sau này, trải qua quá trình hoạt động và chiến đấu, đồng chí Lê Quảng Ba được thụ phong quân hàm Thiếu tướng năm 1958, là tướng lĩnh người Tày đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Năm 1960, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng, đồng chí Lê Quảng Ba được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.Trong quá trình công tác, đồng chí từng giữ các chức vụ lãnh đạo quan trọng như Tư lệnh Quân khu 1, Trưởng ban Dân tộc Trung ương, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Chính phủ…

Đồng chí qua đời năm 1988, hưởng thọ 73 tuổi.

Người trực tiếp bảo vệ Bác Hồ

Đồng chí Phùng Thế Tài tên thật là Phùng Văn Thụ, sinh năm 1920 tại xã Văn Nhân, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây cũ (nay thuộc Hà Nội). Xuất thân trong gia đình nghèo, từ nhỏ ông đã lưu lạc sang Vân Nam (Trung Quốc) kiếm sống. Năm 13 tuổi, làm giúp việc cho một nhà giàu ở Chỉ Thôn, vì bênh vực kẻ yếu, ông đánh lại con chủ rồi bỏ lên Côn Minh.

Tại đây, thanh niên Phùng Thế Tài gặp đồng chí Vũ Anh (bí danh Trịnh Đông Hải), cán bộ Đảng Cộng sản Đông Dương. Nhận thấy năng lực và chí hướng của ông, năm 1939, tổ chức kết nạp Phùng Thế Tài vào Đảng và cử đi học Trường sĩ quan Hoàng Phố. Ông tốt nghiệp với quân hàm Trung úy.

Từ năm 1940, Phùng Thế Tài được giao nhiệm vụ bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người hoạt động tại Côn Minh với bí danh Trần. Trong hồi ức, ông kể những ngày đầu làm cận vệ không có vũ khí, chỉ lặng lẽ theo sát Bác, quan sát từ xa, bảo đảm an toàn tuyệt đối. Chính quãng thời gian gần gũi ấy đã giúp ông trưởng thành vượt bậc về nhận thức cách mạng.

Ngày 28/1/1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Tổ quốc tại cột mốc 108, Cao Bằng.

Thời gian sau đó, đồng chí Phùng Thế Tài tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng: Học nghiệp vụ tình báo, vận chuyển vũ khí, bảo vệ Bác tại Pác Bó trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Trước sự chăm lo đặc biệt của anh em dành cho mình, Bác Hồ kiên quyết từ chối, nhắc nhở: "Các chú chịu được, Bác cũng chịu được. Cách mạng còn khó khăn thì càng phải đồng cam cộng khổ".

Năm 1944-1945, đồng chí Phùng Thế Tài tham gia bảo vệ Bác trong những chuyến công tác đặc biệt sang Trung Quốc, thiết lập quan hệ quốc tế, tiếp xúc với phía Mỹ và các lực lượng liên quan. Trước âm mưu can thiệp của Tưởng Giới Thạch khi cục diện chiến tranh thay đổi, Bác kịp thời chỉ đạo rút về nước an toàn.

Trở lại Pác Bó, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cộng sự tiếp tục lãnh đạo cách mạng, tiến tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, giành độc lập cho dân tộc. Trong suốt chặng đường ấy, đồng chí Phùng Thế Tài luôn là người cận vệ trung thành, gắn bó với Bác Hồ từ những ngày đầu gian khó nhất.

Trải qua quá trình hoạt động và chiến đấu, đồng chí Phùng Thế Tài được phong quân hàm Thiếu tướng (năm 1974), Trung tướng (năm 1980), Thượng tướng (năm 1986). Đồng chí từng giữ các chức vụ lãnh đạo trong quân đội, như Tư lệnh Bộ Tư lệnh Phòng không; Tư lệnh Bộ Tư lệnh Phòng không – Không quân; Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đồng chí từ trần năm 2014, hưởng thọ 95 tuổi.

×