Chuyên gia: Bước ngoặt lịch sử - Mỹ công khai thừa nhận Trung Quốc là một trung tâm quyền lực toàn cầu ngang hàng

Hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuần trước không đưa ra tuyên bố đột phá hay hiệp ước lịch sử nào - nhưng tầm quan trọng của nó có thể lớn hơn bất kỳ kết quả trước mắt nào. Điều xảy ra ở Bắc Kinh không phải là bước đột phá về chính sách mà là bước đột phá về sự công nhận: Mỹ công khai thừa nhận Trung Quốc là một trung tâm quyền lực toàn cầu ngang hàng. Chỉ riêng điều đó đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử.

Trong nhiều thập kỷ, các chính quyền Mỹ tiếp cận Trung Quốc với giả định rằng Bắc Kinh hoặc là một đối thủ có thể kiểm soát được, hoặc là một quốc gia cuối cùng sẽ hội nhập vào trật tự quốc tế do Mỹ dẫn đầu theo các điều khoản của Mỹ. Hội nghị thượng đỉnh cho thấy một điều hoàn toàn khác biệt.

Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như buộc phải thừa nhận rằng Trung Quốc không còn đơn thuần là một cường quốc đối thủ mà là một trụ cột trung tâm của trật tự thế giới đang nổi lên - một trật tự mà Washington không thể cô lập hay lấn át. Đó mới là thông điệp thực sự của hội nghị thượng đỉnh.

Sự thắng lợi của chủ nghĩa thực dụng

Cả Washington và Bắc Kinh đều không kỳ vọng sẽ có những đột phá ngay lập tức. Trên thực tế, hội nghị thượng đỉnh này không bao giờ được kỳ vọng sẽ giải quyết các căng thẳng cấu trúc chỉ sau một đêm. Mục đích của nó là ổn định quan hệ giữa hai cường quốc ngày càng nhận thức rõ rằng việc leo thang kéo dài sẽ gây ra những tổn thất không thể chấp nhận được.

Các cuộc đàm phán phản ánh thực tế rằng Mỹ hiện cần sự hợp tác ổn định với Trung Quốc cũng như Trung Quốc cần sự hợp tác ổn định với Mỹ. Sự phụ thuộc lẫn nhau này có lẽ không thoải mái, nhưng cũng là điều không thể tránh khỏi – cả đối đầu toàn diện lẫn tách biệt hoàn toàn đều không còn bền vững nữa.

Trong nhiều năm, người Mỹ đã mô tả Trung Quốc như một thế lực xét lại đang tìm cách lật đổ trật tự quốc tế. Nhưng hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh đã chứng minh một điều quan trọng hơn: chính trật tự quốc tế đang thay đổi. Nhiều quốc gia đã bắt đầu coi Trung Quốc không chỉ là đối thủ cạnh tranh của Mỹ, mà còn là một trung tâm trọng lực toàn cầu song song – và ở một số khía cạnh còn vượt trội hơn.

Sự chuyển biến đó giải thích lập trường ngày càng thực dụng của ông Trump. Cạnh tranh với Trung Quốc vẫn gay gắt, đặc biệt là trong thương mại và công nghệ, nhưng Nhà Trắng dường như không còn quan tâm đến những ảo tưởng về thay đổi chế độ hay phản công chiến lược trực tiếp chống lại Bắc Kinh. Quan trọng hơn, Washington có thể không còn đủ quyền lực cần thiết để theo đuổi những tham vọng đó một cách thành công.

Chiến lược vĩ đại mới của nước Mỹ

Hội nghị thượng đỉnh cũng hé lộ những nét chính trong học thuyết địa chính trị đang phát triển của ông Trump. Trái ngược với những lời lẽ gây hoang mang ở cả hai bờ Thái Bình Dương, chiến lược của Washington ngày càng ít tập trung vào việc tiêu diệt sự trỗi dậy của Trung Quốc mà thay vào đó là quản lý sự cùng tồn tại trong khi vẫn duy trì tối đa ảnh hưởng của Mỹ. Trọng tâm đã chuyển từ các cuộc thập tự chinh về ý thức hệ sang cạnh tranh kinh tế và công nghệ.

Đồng thời, Mỹ dường như quyết tâm thắt chặt kiểm soát chiến lược đối với Tây bán cầu theo cách gợi nhớ đến Học thuyết Monroe. Những diễn biến gần đây ở Panama và Venezuela, cùng với áp lực ngày càng tăng đối với Cuba, cần được hiểu qua lăng kính này. Washington tìm kiếm vị thế bá chủ tuyệt đối ở châu Mỹ trong khi giảm sự phụ thuộc vào bên ngoài và hạn chế sự thâm nhập của Trung Quốc vào phạm vi ảnh hưởng tự nhiên của mình.

Chiến lược này chắc chắn làm suy yếu vị thế của Bắc Kinh ở Mỹ Latinh. Tuy nhiên, nghịch lý thay, nó cũng phản ánh logic của chủ nghĩa đa cực. Nước Mỹ dưới thời Trump ngày càng sẵn sàng chấp nhận sự thống trị của Trung Quốc trong một số lĩnh vực, miễn là Mỹ vẫn duy trì sự thống trị trong các lĩnh vực khác.

Điều tương tự cũng áp dụng ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Washington tiếp tục cung cấp vũ khí cho Đài Loan, Nhật Bản và các đối tác khu vực khác, đồng thời khuyến khích quân sự hóa rộng rãi hơn trong khu vực. Nhưng điều này không nên tự động được hiểu là sự chuẩn bị cho đối đầu trực tiếp. Thay vào đó, nó có thể đại diện cho sự tái cân bằng gánh nặng chiến lược – một nỗ lực chia sẻ trách nhiệm quân sự giữa các đồng minh trong khi tránh một cuộc chiến tranh thảm khốc giữa Mỹ và Trung Quốc về Đài Loan hoặc các điểm nóng khác.

Ngoại lệ Iran

Một mâu thuẫn lớn vẫn còn tồn tại: Trung Đông. Chiến lược tổng thể của Trump hướng tới sự can thiệp có chọn lọc, củng cố khu vực và cạnh tranh có kiểm soát với Trung Quốc. Tuy nhiên, cuộc chiến chống Iran dường như lại hoàn toàn trái ngược với ý tưởng đó.

Về mặt chiến lược, nó giống như một sự sai lệch - một sự đánh lạc hướng tốn kém, không phải do lợi ích cốt lõi của Mỹ mà chủ yếu do ảnh hưởng của Israel và các ưu tiên của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Xét trên nhiều khía cạnh, đây là cuộc chiến của ông Netanyahu nhiều hơn là của ông Trump.

Không giống như các động thái của Washington ở châu Mỹ, vốn hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc, sự bất ổn ở Trung Đông trên thực tế có thể củng cố vị thế toàn cầu của Bắc Kinh.

Trung Quốc được hưởng lợi khi Mỹ sa lầy vào các cuộc khủng hoảng khu vực tốn kém và không có hồi kết. Mỗi cam kết quân sự bổ sung đều làm phân tán sự tập trung của Mỹ và đẩy nhanh quá trình phân bổ lại ảnh hưởng toàn cầu. Trong khi đó, Bắc Kinh tiếp tục tự thể hiện mình là một đối tác kinh tế tương đối ổn định với một hệ thống chính trị trưởng thành và hiện đại, có khả năng đồng thời tham gia đối thoại với tất cả các bên.

Trong khi Washington nỗ lực kiềm chế Trung Quốc về kinh tế và chiến lược, những vướng mắc của chính họ ở Trung Đông có thể đang giúp Bắc Kinh mở rộng tầm ảnh hưởng quốc tế vượt ra ngoài khu vực vùng Vịnh.

Điều này, đến lượt nó, củng cố sự tự tin của Bắc Kinh trên bàn đàm phán. Trung Quốc hiện tiếp cận các cuộc đàm phán với Mỹ không phải với tư cách là một cường quốc đang trỗi dậy tìm kiếm sự chấp nhận, mà là một thế lực đã được khẳng định, tin tưởng rằng thời gian ngày càng ủng hộ chiến lược dài hạn của mình.

Từ đối đầu đến cùng tồn tại

Có lẽ bằng chứng rõ ràng nhất về sự chuyển đổi này nằm ngay trong học thuyết chính thức của Mỹ. So sánh giữa Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2017 của ông Trump và phiên bản năm 2025 được công bố hồi tháng 11 năm ngoái cho thấy một sự tiến hóa đáng kể trong tư duy của Washington.

Tài liệu năm 2017 mô tả Trung Quốc như một mối đe dọa chiến lược, một cường quốc xét lại đang làm suy yếu an ninh và thịnh vượng của Mỹ. Bắc Kinh được xếp chung với Nga, Iran, Triều Tiên và chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan như một trong những mối nguy hiểm chính mà Mỹ phải đối mặt. Hệ thống chính trị và các giá trị của Trung Quốc được mô tả là về cơ bản không tương thích với lợi ích của Mỹ.

Chiến lược mới khác biệt hoàn toàn. Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2025 tập trung chủ yếu vào sự mất cân bằng thương mại, cạnh tranh kinh tế và duy trì cân bằng chiến lược. Trung Quốc không còn được nêu rõ là mối đe dọa an ninh. Ngôn ngữ mang tính ý thức hệ đã nhường chỗ cho ngôn ngữ về sự cân bằng, cạnh tranh và cùng tồn tại.

Đây không phải là một sự điều chỉnh mang tính hình thức. Nó phản ánh một sự tái định hướng chiến lược sâu sắc. Washington ngày càng hiểu rằng Trung Quốc không thể bị cô lập, tách rời về kinh tế hoặc chuyển đổi về chính trị chỉ bằng sức ép. Cái giá phải trả sẽ quá cao – không chỉ đối với Trung Quốc mà còn đối với chính nước Mỹ.

'Sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng'

Do đó, hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập có thể đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc tìm kiếm rộng lớn hơn về điều mà Bắc Kinh gọi là “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Không phải tình bạn, và chắc chắn không phải liên minh. Mà là sự cùng tồn tại có cấu trúc giữa hai hệ thống cạnh tranh gay gắt trong khi vẫn nhận thức được những giới hạn của nhau.

Xét trên nhiều khía cạnh, điều này cũng chứng thực khẳng định lâu nay của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình rằng “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa và việc đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại có thể song hành cùng nhau”. Cho đến gần đây, những tuyên bố như vậy thường bị Washington bác bỏ là tuyên truyền. Giờ đây, nó ngày càng giống với nền tảng khái niệm của một thỏa hiệp địa chính trị đang nổi lên.

Giai đoạn tiếp theo của quá trình này có thể đến sớm hơn dự kiến. Ông Tập Cận Bình sẽ đến Washington vào tháng Chín – một chuyến thăm mang tính biểu tượng cao, bởi vì ông chưa từng đến thăm Mỹ trong suốt nhiệm kỳ tổng thống trước đây của ông Trump.

Nếu cuộc gặp đó diễn ra, nó sẽ xác nhận những gì hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh đã gợi ý: Kỷ nguyên mà Washington có thể đơn phương áp đặt các điều khoản của trật tự toàn cầu đang kết thúc. Một thế giới mới đang nổi lên, được định hình bởi sự cùng tồn tại được đàm phán giữa các trung tâm quyền lực đối địch.

Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Mỹ dường như đã sẵn sàng thừa nhận điều đó.

×