Chuyên gia "chỉ điểm" 3 con đường lây truyền virus Nipah: Người dân không quá hoảng sợ nhưng cũng không được chủ quan

Virus Nipah: Không hoang mang nhưng cần tuân thủ quy trình phòng bệnh

Sáng nay (30/1), Báo điện tử Dân Việt đã tổ chức Toạ đàm “Virus Nipah: Cảnh báo nguy cơ và giải pháp ứng phó y tế”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam và nhiều nước tại Châu Á gia tăng cảnh giác trước virus Nipah.

Tại Toạ đàm, TS.BS Vũ Ngọc Long - Trưởng phòng Phòng Kiểm soát bệnh truyền nhiễm (Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế) cho biết, Nipah không phải là virus mới. Dịch bệnh do virus này gây ra lưu hành chủ yếu tại một số khu vực của châu Á. Ổ dịch lớn đầu tiên được ghi nhận tại Malaysia giai đoạn 1998-1999, có liên quan trực tiếp đến hoạt động chăn nuôi lợn. Từ năm 2001 đến nay, Bangladesh gần như ghi nhận ca bệnh hàng năm, trong khi Ấn Độ xuất hiện các đợt dịch nhỏ theo từng thời điểm.

Theo ông Long, nhiều nghiên cứu cho thấy nguồn lây ban đầu thường xuất phát từ động vật, đặc biệt là dơi ăn quả. Người có thể nhiễm virus khi ăn hoặc uống thực phẩm bị nhiễm nước bọt hay nước tiểu của dơi, điển hình là nhựa cây chà là tươi - thực phẩm phổ biến tại một số quốc gia Nam Á.

“Virus Nipah lây truyền theo 3 đường chính. Thứ nhất và quan trọng nhất là từ dơi ăn quả sang người, khi thực phẩm hoặc đồ uống nhiễm dịch tiết của dơi. Thứ hai là qua động vật trung gian, đặc biệt là lợn, khi con người tiếp xúc gần với lợn bệnh hoặc với mô, dịch tiết trong quá trình chăn nuôi, vận chuyển hay giết mổ. Thứ ba là lây từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết như nước bọt, đờm hoặc dịch mũi họng nhưng rất khó khăn, phải tiếp xúc trực tiếp, đủ dài chứ không phải dễ dàng như một số bệnh khác chúng ta gần đây hay biết là cúm, Covid-19…”, ông Long nhấn mạnh.

Ông Long cho hay, vừa qua các nước tại Châu Á, đặc biệt, khu vực Đông Nam Á quan ngại bởi ổ dịch do virus Nipah tại Ấn Độ trong thời gian cuối tháng 12/2025 với 2 trường hợp tại bệnh viện. Có một số quan ngại liệu virus Nipah có dễ dàng lây truyền từ người sang người hay không, khiến một số quốc gia như Thái Lan, Singapore, Việt Nam tăng cường hệ thống giám sát ngay từ hệ thống cửa khẩu, các cơ sở y tế, cộng đồng để chủ động ngăn ngừa việc xâm nhập của virus Nipah.

Tuy nhiên, ông Long nhấn mạnh, thông qua kênh hệ thống giám sát, Bộ Y tế đã kịp thời liên hệ với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) để có thông tin chính thống, ghi nhận 2 trường hợp tại Ấn Độ. Chính phủ Ấn Độ tuyên bố đã kiểm soát thành công ổ dịch. Toàn bộ 196 người tiếp xúc gần đã được truy vết và có kết quả xét nghiệm âm tính. WHO đánh giá nguy cơ lây lan ở cấp độ quốc gia và toàn cầu hiện được đánh giá ở mức thấp.

“Ngay khi ghi nhận ca mắc virus Nipah tại Ấn Độ, Bộ Y tế đã đánh giá nguy cơ xâm nhập là có thể thông qua giao lưu thương mại và đi lại, dù chưa có đường bay trực tiếp, do đây là bệnh truyền nhiễm nhóm A nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao (40−75%) và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Hiện nay chúng ta chuẩn bị đón Tết Bính Ngọ, mùa lễ hội, việc giao lưu đi lại của người dân lớn. Điều này không loại trừ khả năng trường hợp có người bệnh từ vùng xuất hiện ca bệnh.

Bộ Y tế đã chỉ đạo các Sở Y tế, đề nghị các địa phương tăng cường toàn bộ hệ thống giám sát ngay tại cửa khẩu, sàng lọc kỹ khách nhập cảnh từ vùng dịch, đặc biệt chú ý dấu hiệu nghi ngờ”, ông Long nêu rõ.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng ra văn bản yêu cầu các cơ sở y tế chuẩn bị sẵn sàng phương án cách ly, thu dung và điều trị. Khuyến cáo người dân hạn chế đến vùng có dịch, thực hiện "ăn chín, uống sôi", tránh tiếp xúc với dơi và động vật nghi nhiễm.

“Mặc dù nguy cơ xâm nhập thấp, nhưng sự lưu hành của dơi ăn quả tại Việt Nam và sự giao thương quốc tế đòi hỏi sự cảnh giác cao độ, chúng ta không hoang mang nhưng cần tuân thủ quy trình phòng bệnh”, ông Long chia sẻ.

Virus Nipah chủ yếu lây qua dịch tiết

Tiếp lời ông Long, PGS.TS Trần Đắc Phu – Nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (nay là Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế) cho hay, virus Nipah được xếp mức độ truyền nhiễm, bệnh truyền nhiễm nhóm A, thế nhưng chúng ta cũng phải hiểu chính xác, bởi khi đặt vấn đề bệnh nguy hiểm hay không sẽ căn cứ vào biến đổi của virus, đường lây, mức độ yếu tố xã hội như đi lại, tự nhiên…

Theo ông Phu, virus Nipah là bệnh truyền nhiễm lây truyền từ động vật sang người, nguồn bệnh phải khẳng định chủ yếu từ dơi, lưu hành trên chính con dơi, khi lây tiếp xúc qua dịch tiết chứ không phải lây qua đường hô hấp như Covid-19 nên vừa qua người dân rất hoảng sợ.

“Tôi khẳng định virus Nipah không lây qua đường hô hấp mà lây qua đường dịch tiết. Khi chúng ta tiếp xúc với dịch tiết thì chúng ta mới có thể bị lây. Dơi ăn quả, chúng ta tiếp xúc với quả mà quả do virus từ con dơi ra chứ không phải bản thân quả tự có. Chúng ta đã biết, năm 1998, dịch xảy ra tại Malaysia, chính tên Nipah là nơi phát hiện ra virus này và lấy tên đó. Người tiếp xúc với lợn bị ốm, chết, bị lây. Tuy nhiên, con lợn đó cũng là mắt xích trung gian lây lan virus từ dơi vào lợn. Từ đó đến nay không có bất kỳ ổ dịch do virus Nipah lây từ đàn lợn”, ông Phu phân tích.

Ngoài ra, theo ông Phu, có chứng minh từ dơi lây sang người bệnh và người bệnh lây sang người do tiếp xúc với dịch tiết của người bị bệnh. Cụ thể, vừa qua có một số điều dưỡng của Ấn Độ bị lây, chính vì vậy cũng có lo ngại nhất định.

“Tuy nhiên, tôi khẳng định, nếu chúng ra thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh thì dịch bệnh sẽ không bùng phát mạnh. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là tỷ lệ tử vong rất cao, lên tới 75%. Mặc dù có những biểu hiện tương tự các bệnh truyền nhiễm khác như sốt, mệt mỏi…, nhưng bệnh còn đặc trưng bởi các triệu chứng nghiêm trọng như suy hô hấp và viêm não cấp”, ông Phu khuyến cáo.

Đánh giá nguy cơ virus Nipah xâm nhập Việt Nam, ông Phu cho rằng, cần đặc biệt lưu ý hai yếu tố. Thứ nhất là nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, thông qua người đi về từ các vùng đang có dịch, không chỉ riêng Ấn Độ mà cả những quốc gia từng ghi nhận virus Nipah lưu hành.

Thứ hai, Việt Nam nằm trong khu vực châu Á, nơi có sự phân bố của các loài dơi ăn quả. Dù từ trước đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng vẫn cần giám sát nguy cơ virus lưu hành trong quần thể động vật, đặc biệt là dơi. Dơi có thể bay từ vùng này sang vùng khác, mang theo mầm bệnh. Ngoài ra, chúng có thể lây truyền sang đàn heo, tăng nguy cơ lây truyền sang người.

“Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nên công tác giám sát trên động vật và trên người đều rất quan trọng. Người dân không nên chủ quan nhưng cũng không lo lắng quá. Mọi người hiểu đúng nguy cơ để thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh cho cá nhân, gia đình và cộng”, ông Phu nhấn mạnh.

Để chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp sau:

Thứ nhất, hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.

Thứ 2, tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Thứ 3, đảm bảo vệ sinh thực phẩm: thực hiện "ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).

Thứ 4, không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.

Thứ 5, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

×