Chuyên gia chỉ ra 3 ngộ nhận dễ bị trả giá, trong đó có "đường tắt" thành công của các tỷ phú

Đó là lời khẳng định của Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng và Tiến sĩ Ma Thế Ngàn, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội khi chia sẻ với PV báo Dân Việt về các ngộ nhận tai hại về học hành.

Bỏ đại học là đường tắt đến thành công

Ngộ nhận này thường viện dẫn Bill Gates hay Mark Zuckerberg như những “bằng chứng sống”. Nghe qua có vẻ thuyết phục nhưng thực chất đó là cách nhìn đỉnh núi rồi tưởng rằng ai cũng có thể “đi tắt” để lên tới nơi. Chúng ta quên mất rằng con đường của vài cá nhân xuất chúng này gắn liền với bối cảnh lịch sử, cơ hội hiếm có, mạng lưới đặc thù và năng lực vượt trội, điều không thể nhân bản cho số đông người thường.

Thứ nhất, Bill Gates, Mark Zuckerberg là những cá nhân xuất chúng, năng lực tự học và sức bền vượt chuẩn. Họ không bỏ học vì chán học, càng không bỏ để “thử cho biết” hay trốn kỷ luật. Họ rẽ ngang vì cơ hội hiếm đến đúng lúc và họ chấp nhận đặt cược toàn bộ thời gian, năng lượng để theo đuổi nó.

Thứ hai, hãy nhìn nơi họ “bỏ”: Harvard. Vào được đó đã là một cuộc sàng lọc khắc nghiệt. Nói cách khác, họ không “chối bỏ học hành”; họ chỉ đổi sân chơi khi đã có nền tảng và thời cơ đủ lớn.

Không phải ai cũng phải học đại học, có nhiều con đường nghề nghiệp đáng giá. Nhưng bỏ học vô lối là chuyện khác. Đừng ngộ nhận đó là đường tắt: trong giáo dục, đường tắt thường dẫn tới ngõ cụt—và cái giá phải trả không hề rẻ.

Vậy nên, với phần đông người “bình thường”, học hành bài bản và tử tế vẫn là lựa chọn khôn ngoan. Đó là một dạng “bảo hiểm” cho tương lai, đừng để đến lúc cuộc sống dồn vào chân tường mới ngồi hối tiếc “giá như, giá mà”.

Thi cử vô nghĩa, điểm số chẳng nói lên gì

Thi cử vô nghĩa, điểm số chẳng nói lên gì - nghe có vẻ “thức thời” nhưng đó là một kết luận vội vàng. Đúng là có những kỳ thi hình thức, máy móc, thậm chí thiếu nghiêm túc. Nhưng từ đó mà phủ định luôn thi cử thì là sự phủ định sạch trơn.

Thi cử không tạo ra nhân tài nhưng nó giúp nhận diện tiềm năng và kỷ luật. Người đạt kết quả tốt có thể chưa chắc là “nhân tài”, nhưng ít nhất ta có thêm một cơ sở đáng tin để đặt niềm tin hơn so với người không đạt hoặc không tham gia. Điểm số không phải chân dung trọn vẹn của một con người nhưng trong rất nhiều trường hợp, là một tín hiệu về năng lực nền tảng và thái độ nghiêm túc với mục tiêu.

Điều này càng đúng khi ta nói về những sân chơi nghiêm túc và uy tín như các kỳ thi quốc gia, đặc biệt là các kỳ thi quốc tế như IMO, IOI… Ở những cuộc thi kiểu này, “ăn may” gần như không có cửa: quy trình tuyển chọn thường nhiều vòng, tiêu chuẩn khắt khe, chấm điểm nghiêm và giám sát chặt. Vì thế, người đạt thành tích cao thường là nhóm có tiềm năng thật. Không chỉ vì họ thông minh mà vì họ sở hữu kỷ luật, sức bền, và khả năng giải quyết vấn đề trong điều kiện áp lực cao. Thành tích ở đây không chỉ là “hào quang” mà là kết quả của một quá trình rèn luyện lâu dài, kỷ luật.

Vì vậy, nếu có điều kiện tham gia những cuộc thi nghiêm túc, cứ tham gia, không phải để “lấy thành tích” mà để rèn năng lực và tự mở thêm cánh cửa cơ hội cho mình. Còn nếu chưa có cơ hội cũng không sao nhưng đừng tự ru ngủ bằng cách phủ định cuộc chơi. Không bước vào được “phòng thi” thì mình vẫn có thể rèn trong “phòng tập”: bù đắp bằng dự án, CLB học thuật, nghiên cứu, sản phẩm cá nhân hoặc bất kỳ môi trường nào đủ thử thách và có chuẩn đánh giá tương đương. Điều quan trọng không phải là có một tấm huy chương hay không, mà là có thật sự xây được năng lực để đi xa hay không.

Bài tập về nhà vô dụng, nên xoá sổ

"Bài tập về nhà vô dụng, cần xoá sổ, trẻ em Tây đâu làm bài tập về nhà mà vẫn giỏi"... Câu này nghe có vẻ hợp thời nhưng là so sánh khập khiễng. Đúng là ở nhiều nước giảm mạnh các dạng bài tập lặp lại, máy móc. Nhưng “giảm bài tập” về nhà không có nghĩa là “trẻ không phải làm gì”. Họ chỉ chuyển trọng tâm sang những hình thức học khác như: dự án, đọc sách có hướng dẫn, thuyết trình, viết phản biện, nghiên cứu nhỏ, thực hành nhóm… Tức là học theo cách khác - cao cấp hơn bài tập về nhà kiểu cũ - chứ không phải xoá sổ trách nhiệm học tập sau giờ học.

Vấn đề vì thế không nằm ở việc có hay không có bài tập về nhà mà là bài tập đang đo và rèn cái gì. Khi một hệ thống giáo dục chưa tổ chức được các hoạt động thay thế đủ chất lượng (dự án tử tế, thư viện – tài nguyên đủ, giáo viên đủ thời gian phản hồi, lớp học đủ điều kiện để cá nhân hoá), bài tập về nhà vẫn là công cụ khả dĩ để rèn nền tảng: luyện tập, củng cố và hình thành thói quen tự học. Nếu bỏ luôn mà không có thứ thay thế tương đương, khoảng trống năng lực sẽ xuất hiện rất nhanh, đặc biệt với những em cần “luyện cơ” trước khi lên “bài khó”.

Vì vậy, điều cần làm không phải là “xoá sổ”, mà là làm bài tập tử tế và có chủ đích: bớt số lượng, tăng chất lượng; bớt lặp lại, tăng tư duy; làm vừa đủ nhưng làm đúng, và quan trọng nhất là có phản hồi để trẻ biết mình sai ở đâu và sửa như thế nào. Bài tập về nhà chỉ vô dụng khi nó bị biến thành công việc cho có. Còn khi được thiết kế đúng, nó vẫn là chiếc cầu thực tế để bù vào khoảng trống năng lực và giúp trẻ đi lên bằng nội lực.

×