Chuyên gia giải mã thông điệp đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng: Tín hiệu của một cuộc “đại chỉnh hướng” kinh tế

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, phát biểu “không chấp nhận tăng trưởng nóng, đánh đổi bất ổn vĩ mô” của Thủ tướng Lê Minh Hưng là thông điệp mạnh mẽ, dứt khoát và phù hợp với bối cảnh nền kinh tế đang dịch chuyển nhanh chóng từ thâm dụng vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên sang giá trị gia tăng, năng suất lao động và lấy động lực đổi mới quản lý và khoa học công nghệ là nòng cốt cho tăng trưởng.

Không có lý do gì tăng chi cho bộ máy, xây trụ sở

GS, TS Hà Tôn Vinh thừa nhận, quan điểm của người đứng đầu Chính phủ khoá mới đưa ra và động thái chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước giảm lãi suất, hỗ trợ tăng trưởng cho thấy chu kỳ mới của kinh tế Việt Nam cần chú trọng vào thị trường vốn (cổ phiếu, trái phiếu) gián tiếp hút tiền trong dân và hạn chế kênh trú ẩn tài sản như vàng, bất động sản.

TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính người Mỹ gốc Việt cho rằng, bối cảnh Mỹ đang siết thuế, xung đột Mỹ, Israel và Iran gây nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu khiến Việt Nam nhìn lại bản đồ tăng trưởng, chú trọng hơn vào khai thác thị trường trong nước để vượt qua giai đoạn khó khăn, có tăng trưởng bền vững.

Trao đổi với PV Dân Việt, bà Phạm Chi Lan, nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, chuyên gia kinh tế nói: Một trong những yêu cầu đòi hỏi trong giai đoạn tới không chỉ tăng trưởng cao mà phải phải đa động lực, đa mục tiêu. Nếu tăng trưởng cao dựa trên các yếu tố đầu vào thấp (tài nguyên, lao động rẻ, chế biến thô, lắp ráp…) bằng các mở rộng tài khoá, tiền tệ. Hệ quả chắc chắn sẽ ngay lập tức là các vấn đề xã hội nhức nhối sẽ xảy ra.

Hơn nữa, Việt Nam không thể tiếp tục đi vào tăng trưởng chiều rộng bởi chúng ta khó có thể cạnh tranh trong một thế giới đã thay đổi. Năng lực sản xuất của Việt Nam đã cao hơn và đã tích luỹ được để bước vào giai đoạn phát triển cao hơn.

“Đứng ở góc độ vĩ mô, chúng ta cần vốn cho tăng trường nhưng đó phải là dòng vốn đầu tư toàn xã hội, vốn dài hạn, giá rẻ. Thời gian qua, nền kinh tế tăng trưởng thâm dụng lớn dòng vốn tín dụng, vốn đầu tư công”, bà Lan cho hay.

Theo vị chuyên gia, trong giai đoạn ngắn, chúng ta “bấm bụng” dồn lượng vốn lớn cho đầu tư công, để đầu tư hạ tầng, đẩy tăng trưởng tín dụng lớn nhằm khôi phục sản xuất 2-3 năm đại dịch. Nhưng dòng vốn đầu tư công chỉ là dòng vốn mồi vào hạ tầng, còn lại để cho khu vực tư đầu tư các dự án sản xuất, kinh tế. Dần dần hạ tăng trưởng tín dụng nhằm đảm bảo dòng tiền an toàn cho hệ thống, tránh tác động ngược.

“Tôi rất mừng Chính phủ nhiệm kỳ 2021-2026 đã mạnh dạn cắt bỏ vốn đầu tư công ở các dự án nhỏ lẻ, dồn lực cho các dự án lớn, chiến lược, động lực cho tăng trưởng. Thông điệp này chắc chắn cũng sẽ được tiếp nối, nâng cao hơn trong nhiệm kỳ tới, khi hàng loạt các dự án lớn, chiến lược về hạ tầng khác được xây dựng, triển khai tiếp tục”, bà Phạm Chi Lan nói.

Về chi ngân sách, nữ chuyên gia cho rằng, con số lý tưởng chi ngân sách chi đầu tư phải chiếm khoảng 25-30% tổng chi ngân sách, chi cho khoa học công nghệ cũng vậy, cũng phải đạt 8-10% chi ngân sách mới đủ các yếu tố cho tăng trưởng bền vững, dài hạn. Tuy nhiên, qua nhiều năm, chi đầu tư của Việt Nam chỉ chiếm 8-10% tổng chi ngân sách, con số này mới dần cải thiện qua vài năm trở lại.

Trong khi chi cho khoa học công nghệ vẫn rất thấp, chỉ 1-2% chi ngân sách, thậm chí có thời điểm dưới 2%. Hiện trạng chi ngân sách chủ yếu dành cho chi thường xuyên, chi trả nợ. Cái chi trả nợ thì chấp nhận, còn chi thường xuyên cần tiết giảm hết mức.

“Chúng ta đã tinh gọn bộ máy, cắt giảm cán bộ trung gian, người ăn lương. Không có lý gì chi trả lương cho bộ máy lại gia tăng được. Bên cạnh đó, việc tinh gọn bộ, ban ngành, sáp nhập địa phương đã tái cơ cấu tài sản công, dư thừa trụ sở các cơ quan, vì vậy không có lý gì chúng ta đi xây dựng các trụ sở mới cho cấp hành chính mới. Tôi rất tán đồng với tân Thủ tướng Lê Minh Hưng với thông điệp ở Quốc hội những ngày đầu nhậm chức: “Không chấp nhận tăng trưởng nóng, đánh đổi bất ổn vĩ mô”, bà Lan nêu.

Vị chuyên gia phân tích: Dưới áp lực tăng trưởng cao hai con số, trong bối cảnh kinh tế đất nước còn khó khăn, tình hình thế giới bất ổn, nhiều chuỗi giá trị, chuỗi liên kết bị đứt gãy do chiến sự, xung đột… rõ ràng Chính phủ khoá mới sẽ đối diện với những bài toán khó và rất khó.

“Theo tôi, bài toán tăng trưởng cao rất cần có những giải pháp căn cơ, không chỉ lĩnh vực tài khoá, tiền tệ mà cần có những quyết sách lớn ví như: giải phóng sức sản xuất, tài sản của khối doanh nghiệp Nhà nước, nơi có hàng triệu tỷ đồng. Giải quyết dứt điểm các dự án khó khăn, tồn đọng trong nhiều năm qua để khôi phục lại nguồn lực cho phát triển. Mạnh dạn cơ chế giao, khoán sản phẩm khoa học, đẩy nhanh việc vận hành Quỹ đầu tư Quốc gia chuyển đổi toàn diện mô hình SCIC để xứng đáng trở thành “điểm hẹn” của starup khởi nghiệp và những ý tưởng mới. Có những xung lực đó, đất nước mới thay đổi, phát triển cao, xa và bền vững được”, chuyên gia Phạm Chi Lan nêu.

"Liệu cơm gắp mắm" dự án chiến lược và kích thích thị trường vốn phát triển

Liên quan đến chính sách tiền tệ, trả lời PV Dân Việt, GS Hà Tôn Vinh, chuyên gia kinh tế tài chính người Mỹ gốc Việt, cựu trợ lý Nhà trắng thời Tổng thống Mỹ Reagan - Phó Tổng thống Bush, cố vấn tài chính cho nhiều công ty đa quốc gia cho rằng: Chúng ta đã và đang xây dựng hàng loạt công trình hạ tầng lớn, chiến lược. Quyết tâm đi sâu vào các ngành chủ lực, các ngành xương sống quốc gia, xu hướng quốc tế. Tôi phải khẳng định rằng, con đường chúng ta chọn đi là chiến lược, là hoàn toàn đúng đắn, nhưng cách chúng ta đi cần xem xét nghiêm túc trong bối cảnh hiện nay, một thế giới biến động của những đối tác lớn.

Ông Vinh phân tích: “Người Việt có câu “liệu cơm gắp mắm”, tại sao là “gắp”. Câu này sâu sắc, cực kỳ ý nghĩa. Gắp cho vừa vặn, không mặn, không nhạt, nếm ăn cho vừa với mình, cho không vơi đi nước mắm chung”.

Vị giáo sư cho hay, hiện dự trữ ngoại hối của Việt Nam đâu đó 80 tỷ USD, vốn đầu tư công vẫn chủ đạo trong giai đoạn qua và đặc biệt nền kinh tế vẫn vận hành theo vốn tín dụng, thậm chí nhiều nơi dùng đòn bẩy tài chính. Các dòng từ thị trường tài chính chưa có hoặc có thì lại chưa xứng tầm. Chúng ta là nước thu nhập trung bình, nên đầu tư dự án, đầu tư một đồng phải tính hiệu quả, bền vững, tránh tác động tiêu cực sau này.

Vì những lẽ trên, cộng với một thế giới bất định, hỗn mang như hiện nay, chúng ta cần xem xét từng bước đi phù hợp ở các dự án chiến lược, cái nào khả quan thì làm trước, cái nào chưa thì cần lùi lại để có lộ trình chuẩn bị.

Về dài hạn, ông Vinh cho rằng: Việt Nam cần đẩy nhanh phát triển thị trường vốn, trong đó xây dựng chính sách dài hạn cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đây mới là kênh dẫn vốn, huy động được vốn cho sản xuất, kinh doanh dài hạn.

“Muốn hút vốn trong dân, thay đổi thói quen tích trữ vàng, bất động sản, dùng mệnh lệnh hành chính chỉ có hiệu quả trong ngắn hạn, mà mấu chốt là phải khơi thông thị trường khác để tạo cạnh tranh, tạo sản phẩm thay thế. Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cân biện lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Điều này đồng nghĩa với thị trường chứng khoán Việt sẽ có sự đánh giá tốt ở các nhà đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, lượng vốn qua kênh này sẽ về Việt Nam nhiều hơn, bổ sung vốn dài hạn cho nền kinh tế”, GS Vinh nói.

Song song với thị trường cổ phiếu, GS Vinh mong mỏi thị trường trái phiếu cũng xây dựng được hành lang pháp lý đủ tốt để hút vốn trong dân và có lằn ranh chặn các hành động huy động vốn sai trái của doanh nghiệp.

“Khi trái phiếu doanh nghiệp bị lợi dụng, trục lợi, nhà đầu tư mất niềm tin, khi đó thị trường vốn Việt Nam chịu tổn thương sâu sắc. Chúng ta hãy nhìn các thị trường quốc tế, nơi huy động tài chính lớn từ thị trường vốn (cổ phiếu, trái phiếu) sẽ thấy doanh nghiệp họ có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn lực cho phát triển thay vì dựa vào vốn ngân hàng đắt đỏ”, ông Vinh phân tích thêm.

Giữ bằng được cho thị trường Mỹ và nhìn về "sân nhà"

Về góc độ kinh tế quốc tế và quan hệ thương mại, GS.TS Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới thừa nhận: “Thương mại toàn cầu và chuỗi giá trị của thế giới đang chịu chi phối của chính sách nước Mỹ trên hết, nước Mỹ trước hết dưới thời Tổng thống Donald Trump: Chính sách thuế đối ứng với tất cả các đối tác thương mại; xung đột Trung Đông do Mỹ và Israel khởi xuống đánh mạnh vào nguồn lực tăng trưởng kinh tế thế giới”.

Ông Lược cho rằng, Việt Nam cần giữ thị trường Mỹ bằng bất cứ giá nào vì đây là thị trường có sức mua lớn và giá trị thương mại chiếm đến 1/3 giá trị xuất khẩu của Việt Nam. Đây cũng là thị trường mà hàng Việt có sức cạnh tranh lớn, có giá trị gia tăng cao so với nhiều thị trường khác. Về giải pháp khai thác các thị trường thay thế, song song, hiện hàng Việt khó khăn khi vào EU, Nhật Bản và đặc biệt là Trung Đông, chúng ta cần tiếp tục khai thác tốt và gia tăng xuất khẩu hàng có thế mạnh để giữ được kim ngạch trong bối cảnh xuất khẩu khó khăn như hiện nay.

Đặc biệt, theo ông này, hơn bao giờ hết doanh nghiệp Việt cần nghiêm túc nhìn nhận thị trường trong nước như một thị trường lớn, sức mua cao và ngày càng chất lượng cho 100 triệu dân. Chúng ta biết bất động sản, ô tô, hàng xa xỉ phẩm, hàng thực phẩm thượng hạng đã và đang được tiêu dùng tại Việt Nam rất nhiều. Doanh nghiệp nước ngoài, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc đã và đang khai thác rất tốt thị trường trong nước, vì vậy nên bên cạnh thúc đẩy xuất khẩu, tăng đầu tư, cần khuyến khích tiêu dùng sản phẩm trong nước thực chất, mạnh mẽ, để tăng trưởng bền vững hơn.

×