Chuyên gia gợi ý mô hình TOD tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ: Mở hướng phát triển ra biển cho TP.HCM

Mới đây, tại hội thảo quốc tế TOD với phát triển đường sắt đô thị, các chuyên gia của Đại học Kiến trúc TP.HCM đã có bài tham luận, giới thiệu mô hình “Kiến tạo hành lang kinh tế làm xanh dọc tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ dựa trên động lực TOD”.

Kết nối đô thị trung tâm và cửa ngõ hướng biển

Theo các chuyên gia, sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM đang từng bước chuyển trọng tâm phát triển về phía đại dương, gắn liền với cảng nước sâu và chuỗi logistics hàng hải.

Trong cấu trúc phát triển mới này, việc kết nối trung tâm đô thị hiện hữu với vùng ven biển không chỉ đơn thuần là bài toán hạ tầng giao thông mà còn là chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị và mô hình tăng trưởng kinh tế.

Theo đó, tuyến Metro Bến Thành – Cần Giờ sẽ đóng vai trò là trục hạ tầng chiến lược, mở ra một hành lang phát triển "hướng biển" hoàn toàn mới cho Thành phố.

Theo các chuyên gia quy hoạch, việc tích hợp mô hình Phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) với khung Kinh tế Xanh lam (Blue Economy) là một yêu cầu tất yếu để tái cấu trúc động lực phát triển. Mô hình này giải quyết đồng bộ 3 bài toán lớn cho TP.HCM:

Về môi trường: Hành lang xanh lam hoạt động như một hạ tầng kỹ thuật với các giải pháp thuận thiên, tạo dải đệm sinh thái tăng cường khả năng chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về sinh kế: Chuyển đổi từ các hoạt động kinh tế mặt nước truyền thống như đánh bắt hay làm muối sang các ngành có giá trị cao như logistics xanh, du lịch sinh thái, năng lượng tái tạo và nghiên cứu phát triển công nghệ biển.

Về không gian đô thị: Gom mật độ xây dựng vào các bán kính đi bộ quanh nhà ga, giúp ngăn chặn tình trạng đô thị hóa tự phát dàn trải và bảo vệ nghiêm ngặt Khu dự trữ sinh quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ.

Hình thành chuỗi giá trị bền vững

Các chuyên gia nhận định, điểm cốt lõi trong việc kiến tạo hành lang kinh tế xanh lam dọc tuyến metro Bến Thành – Cần Giờ là sự phân hóa chức năng chuyên biệt tại mỗi điểm dừng.

Việc tổ chức không gian theo các cụm chức năng cho phép tối ưu hóa nguồn lực, biến các nhà ga từ những nút giao thông đơn năng thành các cực tăng trưởng kinh tế biển chuyên biệt, tạo nên chuỗi giá trị xuyên suốt từ nội đô ra đại dương.

Ở khu vực nội đô và chuyển tiếp, các nút giao thông đóng vai trò là trung tâm kinh tế, nơi các hoạt động quản trị chuỗi cung ứng và dịch vụ sáng tạo được nén mật độ cao quanh nhà ga nhằm tối ưu hóa hiệu suất hạ tầng.

Trong khi đó, tiến về phía biển Cần Giờ, không gian phụ cận nhà ga chuyển hướng ưu tiên cho các ngành khai thác trực tiếp lợi thế biển, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và bảo tồn hệ sinh thái.

Tại đây, cấu trúc TOD đóng vai trò như một "bộ lọc" sinh thái giữa phát triển kinh tế và vùng lõi tự nhiên.

Siêu dự án Metro Bến Thành – Cần Giờ
Quy mô & Tổng vốn: Chiều dài hơn 54 km (khổ ray 1.435 mm). Tổng mức đầu tư sơ bộ 102.430 tỷ đồng; tính cả chi phí giải phóng mặt bằng, tổng vốn đạt hơn 115.000 tỷ đồng.
Công nghệ & Tốc độ: Sử dụng đoàn tàu thế hệ mới Velaro Novo (Siemens Mobility - Đức), vận tốc thiết kế tối đa 350 km/h.
Vận hành: Tần suất 20 phút/chuyến (từ 6h–23h hàng ngày) với 7 đoàn tàu. Thời gian di chuyển toàn tuyến rút ngắn chỉ còn khoảng 20,3 phút.
Cùng với cầu Cần Giờ và đường vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu, dự án giúp Cần Giờ xóa thế "ốc đảo", trở thành trung tâm kinh tế - du lịch mới của TP.HCM.

Bên cạnh vai trò tổ chức giao thông và không gian, mô hình TOD còn là công cụ tài chính quan trọng để khai thác giá trị thặng dư từ đất đai.

Nguồn lực tài chính thu được từ phát triển quỹ đất quanh nhà ga sẽ được chính quyền Thành phố tái đầu tư trực tiếp cho cộng đồng dân cư.

Cụ thể là triển khai các quỹ hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, đào tạo người dân tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch, logistics và bảo tồn rừng ngập mặn.

Song song đó, quy hoạch ưu tiên phát triển các giải pháp sinh thái như dải công viên ngập mặn và rãnh sinh học quanh nhà ga thay cho kè cứng, giúp thẩm thấu và điều tiết nước mặt trong các kịch bản triều cường hay nước biển dâng.

Các chuyên gia nhận định, tuyến metro Bến Thành – Cần Giờ sẽ rút ngắn khoảng cách giữa trung tâm TP.HCM và vùng vịnh Cần Giờ, mở ra tầm nhìn phát triển đô thị bền vững, gắn kết hài hòa với kinh tế biển.

Chi tiết 6 cực tăng trưởng dọc tuyến metro
Ga Bến Thành (Lõi trung tâm): Quy hoạch nén mật độ cực cao, tích hợp các dịch vụ tài chính hàng hải, robotics, ICT và quản trị logistics xuyên quốc gia vào không gian ngầm.
Cụm Ga Tân Thuận & Ga Tân Mỹ (Đô thị sáng tạo ven sông): Tái thiết các quỹ đất kho bãi cũ thành khu phức hợp đa năng, tập trung trung tâm R&D về sinh học biển, công nghiệp ven biển và du lịch.
Cụm Ga Nhà Bè & Ga Bình Khánh (Cửa ngõ logistics đa phương thức): Tận dụng ưu thế luồng tàu sông Soài Ráp và cao tốc liên vùng để phát triển trung tâm logistics kết nối đường sắt – đường thủy – đường bộ.
Ga Cần Giờ (Đô thị sinh thái & Cảng quốc tế): Gắn với khu đô thị lấn biển 2.870 ha và Cảng trung chuyển quốc tế, tái đầu tư nguồn thu kinh tế trực tiếp cho công tác phục hồi rừng ngập mặn.

×