Chuyên gia nói gì trước đề án mức sống tối thiểu của người lao động được công bố hằng năm kể từ 2028?

Mức lương tối thiểu phải được điều chỉnh linh hoạt hơn

Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc vừa ký quyết định số 380/QĐ-TTg ngày 3/3/2026 phê duyệt Đề án xây dựng và công bố mức sống tối thiểu hằng năm làm căn cứ xác định các chuẩn chính sách xã hội.

Điểm chính của đề án là nâng cao chất lượng số liệu phục vụ biên soạn mức sống tối thiểu của dân cư, đảm bảo từ năm 2026 số liệu mức sống tối thiểu của dân cư chia theo khu vực thành thị - nông thôn được công bố hằng năm.

Đề án cũng đặt mục tiêu xác định phương pháp tính và nguồn số liệu để biên soạn mức sống tối thiểu của người lao động. Theo đó, từ năm 2028, số liệu mức sống tối thiểu của người lao động được công bố hằng năm.

Năm 2026, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế hoàn thành đánh giá chất lượng thông tin để biên soạn mức sống tối thiểu từ khảo sát mức sống dân cư. Đề án cũng nêu nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng phương pháp "trị giá các nhu cầu tối thiểu".

Theo đó, cơ quan chức năng sẽ xác định danh mục lương thực, thực phẩm, phi lương thực, thực phẩm tối thiểu và tiêu chí xác định khối lượng các mặt hàng trên trong mức sống tối thiểu của người lao động.

Trao đổi với PV Dân Việt, PGS.TS Vũ Quang Thọ - Nguyên Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn, trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, đã nắm thông tin đề án này.

Theo ông Thọ, mức sống tối thiểu chỉ đủ bảo đảm cho con người có một thân thể khỏe mạnh và nhu cầu văn hóa tối thiểu. Trong đó nhu cầu tối thiểu không chỉ dừng ở ăn, mặc, ở hay chăm sóc sức khỏe. Người lao động còn cần điều kiện học tập, giao tiếp xã hội, tham gia các hoạt động văn hóa hay nuôi dưỡng, chăm lo con cái. Như vậy, mức sống tối thiểu là ranh giới thấp nhất để một con người duy trì cuộc sống bình thường.

Ông Thọ nhấn mạnh, mức lương tối thiểu phải được điều chỉnh linh hoạt hơn, tùy theo từng khu vực và ngành nghề, thay vì áp dụng một mức đồng loạt cho tất cả. Để việc tăng lương thật sự mang lại hiệu quả, cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn và toàn diện hơn. Đầu tiên, cần phải nâng cao chất lượng đàm phán và cải thiện quá trình ra quyết định. Các bên liên quan phải bảo đảm quyết định tăng lương phản ánh được tình hình thực tế của nền kinh tế và nhu cầu sống của người dân, thay vì chỉ đơn thuần là sự thỏa hiệp giữa các bên.

“Việt Nam hiện là quốc gia sống được, lương tối thiểu phải đủ sống, nuôi con và có tích lũy. Đây là quan điểm cấp thiết nhằm đảm bảo nhân văn, an sinh xã hội và duy trì mức sinh, thay vì chỉ đủ chi trả chi phí sinh hoạt tối thiểu như trước. Đây là bước ngoặt quan trọng để người lao động yên tâm cống hiến, tránh nguy cơ thiếu hụt lao động sau này. Đây là mức tối thiểu, thấp nhất phải đạt được và không thể thấp hơn mức này được, nếu thấp hơn nhiều người sẽ rơi vào khó khăn”, ông Thọ nhấn mạnh.

Để dữ liệu về mức sống tối thiểu thực sự có ý nghĩa, cơ quan chức năng nên làm gì?

PGS.TS Vũ Quang Thọ cũng đề nghị, cơ quan quản lý cần công bố ngay mức sống hiện nay của người dân để xác định được mức lương. Mức sống tối thiểu và mức lương tối thiểu khác nhau nhưng gần tương đồng.

Cụ thể, mức sống tối thiểu là ranh giới chi phí cần thiết cho các nhu cầu cơ bản, trong khi mức lương tối thiểu là số tiền thấp nhất doanh nghiệp trả cho lao động, dựa trên mức sống để đảm bảo tái sản xuất sức lao động. Chúng gần tương đồng ở chỗ cùng xác định bằng tiền để đảm bảo các nhu cầu sống thiết yếu.

Đồng quan điểm trên, TS Đỗ Thị Tuyết - Giảng viên cao cấp Trường đại học Công đoàn cho hay, mức sống tối thiểu là ranh giới thấp nhất để một con người duy trì cuộc sống bình thường. Nếu thu nhập hoặc điều kiện sống của một cá nhân thấp hơn mức này, họ sẽ không thể đảm bảo sức khỏe, học tập, hoặc hòa nhập với xã hội, từ đó dễ bị đẩy vào tình trạng nghèo đói, bất bình đẳng.

Về lâu dài, để dữ liệu về mức sống tối thiểu thực sự có ý nghĩa, TS Đỗ Thị Tuyết khuyến nghị cơ quan chức năng cần áp dụng những biện pháp thích hợp nhằm bảo đảm cho người lao động có được tiền lương thỏa đáng, đủ duy trì cuộc sống và tái sản xuất sức lao động.

Sử dụng công nghệ và các dữ liệu về kinh tế trong tính toán tiền lương tối thiểu và tiền lương đủ sống như chỉ số giá tiền lương trong điều tra thông tin lao động việc làm.

Chính sách tiền lương theo cơ chế thị trường, trong đó tiền lương theo cơ chế thỏa thuận và Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào chính sách tiền lương của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, tổ chức công đoàn cũng cần tăng cường tuyên truyền, làm rõ vai trò của tiền lương tối thiểu, tiền lương đủ sống đối với người sử dụng lao động và nâng cao kiến thức và kỹ năng đàm phán, thương lượng về tiền lương cho cán bộ công đoàn.

Trước đó, tại kỳ họp Quốc hội, GS Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TPHCM đã nhiều lần đề cập đến mức lương tối thiểu đủ để nuôi bản thân và gia đình.

Theo ông, để duy trì mức sinh thay thế, mỗi người lao động cần có mức lương tối thiểu đủ để nuôi bản thân và một người con.

Ông dẫn chứng, một doanh nghiệp nước ngoài tại TPHCM có tới hơn 90% lao động sinh đủ hai con. Khi tìm hiểu, doanh nghiệp này có mức lương tối thiểu khoảng 12 triệu đồng/tháng – “mức có thể nuôi được con”.

Từ đó, ông đề nghị Luật Dân số cần có một chương riêng về duy trì mức sinh thay thế, trong đó quy định Nhà nước công bố hằng năm mức lương tối thiểu đủ sống cho người lao động.

Vừa qua, Chính phủ có nghị định 293/2025 quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động và được thi hành từ ngày 1/1/2026. Trong đó lương tối thiểu là lương thấp nhất, cơ sở để người sử dụng lao động thỏa thuận và trả lương đối với người lao động. Cụ thể:

- Vùng 1 là 5,31 triệu đồng/tháng và 25.500 đồng/giờ.

- Vùng 2 là 4,73 triệu đồng/tháng và 22.700 đồng/giờ.

- Vùng 3 là 4,14 triệu đồng/tháng và 20.000 đồng/giờ.

- Vùng 4 là 3,45 triệu đồng/tháng và 17.800 đồng/giờ.

×