Chuyện ít biết việc đưa ngựa Mông Cổ về Việt Nam

Trong chuyến thăm và làm việc tại Mông Cổ vào trung tuần tháng 7/2019, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư Tô Lâm) đã gặp, tiếp xúc với một số lãnh đạo cấp cao của Mông Cổ, đặt vấn đề hỗ trợ ngựa cho Công an Việt Nam để thành lập lực lượng Cảnh sát Kỵ binh. Sau đó Bộ trưởng Tô Lâm đề nghị và giao cho Đại sứ Việt Nam tại Mông Cổ Đoàn Thị Hương triển khai nhiệm vụ này.

Vượt qua “lời nguyền”

Mông Cổ có một quy định bất di, bất dịch là: Không xuất gia súc sống ra khỏi biên giới. Bác sĩ Davkharbayar (nay là Bí thư thứ hai Đại sứ quán Mông Cổ tại Việt Nam) cho biết: “Trong lịch sử, Mông Cổ mới tặng ngựa cho Nga trong Chiến tranh thế giới thứ 2 và tặng cho Việt Nam vào năm 1959. Người Mông Cổ rất quý ngựa, coi nó như người bạn, như một thành viên của gia đình. Theo phong tục truyền thống, người Mông Cổ chỉ tặng ngựa cho người tin tưởng, thân thiết nhất”.

Vận dụng đường lối “ngoại giao cây tre”, sau nhiều lần gặp gỡ lãnh đạo các bộ, ngành liên quan; bằng mối quan hệ truyền thống tốt đẹp giữa Việt Nam – Mông Cổ, đặc biệt là uy tín của của Bộ trưởng Tô Lâm với lãnh đạo Nhà nước Mông Cổ, sự ủng hộ rất cao của ngài Amarjargal Gansukh (lúc đó là Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia), lãnh đạo Bộ Tư pháp Nội vụ Mông Cổ và sự khéo léo trong quan hệ của Đại sứ Đoàn Thị Hương, Chính phủ Mông Cổ đã đồng ý tặng cho Việt Nam 100 con ngựa.

“Biết tin này, tôi rất mừng, lập tức gọi điện báo với Trung tướng Phạm Quốc Cương - lúc đó là Tư lệnh Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an. Tướng Cương không giấu được niềm vui nói: “Thành công ngoài mong đợi”, nhưng ông cũng dặn: “Đấy chỉ là bước đầu thôi, còn phải tiếp tục “chiến đấu” nhé Đại sứ”- Đại sứ Đoàn Thị Hương nhớ lại.

“Đó là những con ngựa tinh anh nhất”

Gia súc của Mông Cổ được chăn thả tự nhiên, sống quanh năm ngoài trời, trong điều kiện thời tiết vô cùng khắc nghiệt… Trong điều kiện đó nên ngựa của Mông Cổ rất khỏe, dẻo dai, bền bỉ, chịu khát.

Trong một lần gặp ngài Amarjargal Gansukh, tôi hỏi chuyện: Những con ngựa này được chọn ở thủ đô Ulan Bator phải không? “Ồ! Số ngựa này được tuyển chọn từ nhiều địa phương, chủ yếu là ở vùng sa mạc Gobi, mùa đông nhiệt độ xuống tới – 40 độ, nhưng mùa hè lên tới 30 độ, thậm chí 40 độ. Có như thế chúng mới thích nghi với thời tiết nóng, ẩm ở Việt Nam. Ngựa được chọn phải là ngựa trẻ, khỏe từ 2-3 năm tuổi. Từ dáng ngựa đến bụng, chân, mắt... phải soi xét rất kỹ lưỡng. Có thể nói đó là những con ngựa tinh anh nhất. Có những con ngựa để vận chuyển đến nơi tập trung phải mất mấy trăm cây số” - ngài Amarjargal Gansukh cho biết.

Từ 100 con ngựa ban đầu, đến nay ngựa của Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh Việt Nam đã thành gần 200 con. Tất cả ngựa đều rất khỏe mạnh; thực hiện thuần thục các phương án tác chiến, các kỹ năng vượt chướng ngại vật, nhảy qua vòng lửa, tránh đạn...

Sau 2 tháng, gần 200 con ngựa đã tuyển chọn được đưa về một địa điểm, cách trung tâm thủ đô Ulan Bator hơn 100km. Đó là nơi nằm giữa thảo nguyên mênh mông, xung quanh đóng băng, phủ đầy tuyết. Tại đây, các chú ngựa được phía bạn khám sức khỏe, tiêm phòng, thuần hóa, huấn luyện và hàng ngày lùa ra thảo nguyên để ngựa tự cào tuyết ăn cỏ. Cũng trong thời gian này, Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động đã cử 4 cán bộ và TS Nguyễn Đức Chuyên (Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển chăn nuôi miền núi, thuộc Viện Chăn nuôi) sang đây nghiên cứu, tìm hiểu về đặc tính của ngựa Mông Cổ, phương pháp chăm sóc cũng như kỹ năng thuần hóa ngựa, cưỡi ngựa...

Vào mỗi cuối tuần, lãnh đạo Đại sứ quán Việt Nam tại Mông Cổ đều đến thăm đàn ngựa và tiếp tế thêm đồ ăn, nước uống cho anh em đang rèn luyện ngựa tại đó. Và tôi đã không ít lần chứng kiến màn thuần hóa ngựa để đời của người Mông Cổ. Sau khi buộc dây vào ngựa, 4-5 người hò nhau kéo. Vừa kéo, vừa quát, vừa dỗ nhưng ngựa phản ứng mạnh và lỳ lợm, không chịu đi. Thế là 2 người tiến vào vật con ngựa xuống đất, rồi họ lẩm nhẩm nói với con ngựa điều gì đó, vừa nói vừa vuốt ve vào cổ ngựa. Sau cú vật ngã ấy, dường như con ngựa đã chịu thua nên từ từ đứng dậy, ngoan ngoãn để họ dắt đi.

Tuy nhiên không phải con ngựa nào cũng ngoan như thế. Có con ngựa lồng lộn, giằng co, vùng vẫy, hai chân trước chồm lên dựng đứng, mắt thì long lên giận dữ, kéo ngã cả những người cầm dây, rồi lao ra phi như tên bắn.

Mấy tháng ròng rã trong nhiệt độ - 30, dưới bàn tay của các bạn Mông Cổ, những chú ngựa hoang đã dần quen với sự điều khiển của con người.

Sau thời gian thuần hóa, huấn luyện, gần 200 con ngựa được chọn ra 100 con tốt nhất để chuyển về Việt Nam.

Bài toán đặt ra lúc này của cả hai bên (Việt Nam và Mông Cổ) là có hay không tiêm thuốc ngủ cho ngựa khi vận chuyển? Không tiêm thì lo lúc vận chuyển không an toàn; tiêm thì lo ngựa về đến Việt Nam gặp rủi ro. Rất nhiều cuộc họp căng thẳng diễn ra xuyên đêm. Cuối cùng, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phục - Phó Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Trưởng đoàn công tác công tác của Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động sang Mông Cổ để tiếp nhận ngựa, đã đưa ra quyết định đầy bản lĩnh: Không tiêm! Tướng Phục nhấn mạnh: Tôi sẽ chịu trách nhiệm!

Cuộc chia tay lưu luyến

Ngựa được chuyển ra địa điểm vận chuyển ngựa về Việt Nam, cách nơi nuôi ngựa gần 200km vào chiều tối, có xe cảnh sát hộ tống bảo vệ. Hôm đó, trời rất nhiều gió và có mưa nên lạnh nhức buốt đến khủng khiếp.

Dù có nhiều kinh nghiệm trong việc đưa ngựa lên ô tô, nhưng theo những người chăm ngựa tại đây cho biết, chưa có lần nào khó khăn như lần này. Mặc dù đã bắc ván, rải phân ngựa lên ô tô để ngựa quen mùi, người trước dùng dây kéo, người sau đùn, đẩy, hết vuốt ve, dỗ dành, lại quát nạt nhưng ngựa vẫn không muốn lên xe. Và có những con phải dùng biện pháp “cưỡng chế”.

Khi ấy, đôi mắt ngân ngấn nước, anh bạn người Mông Cổ nói với tôi: “Chúng em rất nhớ nó. Ngựa rất tinh khôn, tình cảm, nó cũng cảm nhận được sắp phải rời quê hương của nó. Anh nhìn mắt nó này, nó cũng đang khóc đấy”. Tôi nhìn kỹ: Đúng là như thế, dường như mắt con ngựa nào cũng đỏ và ngấn nước.

Mỗi con ngựa, họ rút ra một sợi lông đuôi, sau đó bện thành sợi dây để trong phòng của giám đốc nơi đây.

Đầu tháng 1/2020 khi biết ngựa đã đến Việt Nam an toàn, các con ngựa đều khỏe mạnh, niềm vui của của chúng tôi như vỡ òa. Hôm đó, sân Đại sứ quán Việt Nam có cả pháo hoa và rượu sâm panh...

×