Chuyện thần Long Đỗ xây thành Thăng Long: Huyền tích ngựa trắng giữa phố cổ Hà Nội

“Bảo tàng tâm linh” giữa 36 phố phường

Giữa 36 phố phường cổ kính của Thủ đô Hà Nội, đền Bạch Mã nằm khiêm tốn tại số 76 Hàng Buồm. Diện tích đền chỉ 776m², nhưng theo ông Nguyễn Hải Đường (69 tuổi), thủ từ đền, không gian ấy “rất đầy đủ, người ta nói là một bảo tàng của tâm linh”.

Từ ngoài nhìn vào, tấm biển “Bạch Mã Tối Linh Từ” như một cột mốc dẫn lối du khách. Bước qua Nghi Môn với một cửa chính, hai cửa cạnh và hai cửa phụ là kiến trúc mang dáng dấp đình làng đồng bằng Bắc Bộ. Du khách bước vào một không gian hoàn toàn tách biệt với phố xá bên ngoài.

Bên trong đền là phương đình tám cột, tám mái nơi đặt lư hương ngay dưới mái che, thay vì ngoài trời như nhiều đền miếu khác. Tiếp đó là tiền tế, trung tế và hậu cung với các lớp không gian thờ tự được bố trí theo trục dọc, liên hoàn.

Điểm đặc biệt, theo thủ từ, là hệ mái vòng cua nối các gian lại với nhau. Người hành lễ có thể đi suốt từ ngoài vào trong mà không bị mưa nắng.

“Các gian thờ lưu thông với nhau, không bị ngắt quãng”, ông Đường nói với phóng viên.

Trải qua hơn một nghìn năm, ngôi đền nhiều lần trùng tu nhưng vẫn giữ nguyên dáng dấp cổ. Đợt tu bổ lớn giai đoạn 2019–2020 được thực hiện theo nguyên tắc: cấu kiện tốt giữ lại, phần hỏng thay mới nhưng phục dựng hoa văn cũ.

“Không bỏ cái cũ thay cái mới. Hoa văn vẫn là hoa văn xưa, chiều cao, chiều rộng, chiều dài không thay đổi”, ông Đường nhấn mạnh.

Trong không gian ấy, mỗi hoành phi, câu đối, mỗi lớp mái cong đều như một lát cắt của thời gian khiến cho ngôi đền nhỏ bé trở thành nơi lưu giữ ký ức của kinh thành.

Chuyện Thần Long Đỗ xây thành Thăng Long

Theo lời thủ từ Nguyễn Hải Đường, đền thờ thần Long Đỗ – vị thần bản địa của vùng đất Long Đỗ xưa, nơi được coi là “rốn rồng” của kinh thành.

Trong các thư tịch cổ như Việt điện u linh hay Đại Việt sử ký toàn thư, thần Long Đỗ được ghi nhận là vị thần linh ứng, từng nhiều lần hiển linh giúp nước, giúp dân.

Truyền thuyết kể rằng đền thờ thần đã có từ năm 866, thời Cao Biền đắp thành Đại La.

Đến năm 1010, khi Lý Thái Tổ quyết định dời đô từ Hoa Lư ra Đại La và đổi tên là Thăng Long, việc xây thành gặp nhiều trắc trở. Thành cứ đắp lên lại lở xuống.

“Vua được mách rằng đền rất linh thiêng nên cho người đến cầu đảo”, ông Nguyễn Hải Đường kể.

Sau lễ khấn, nhà vua nằm mộng thấy một con ngựa trắng từ đền phi ra, chạy quanh khu vực thành dự kiến xây dựng, để lại dấu chân in trên đất.

Theo lời báo mộng, vua cho người đo đạc theo đúng dấu chân ngựa mà đắp thành. Lần này, thành đứng vững.

Từ đó, thần Long Đỗ được sắc phong là vị thần trấn giữ phía Đông kinh thành, và ngôi đền mang tên Bạch Mã, nghĩa là ngựa trắng. Trong hệ thống tâm linh Thăng Long, đây là một trong “Tứ trấn” bảo vệ bốn hướng kinh đô.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, câu chuyện ngựa trắng không chỉ mang màu sắc huyền thoại mà còn phản ánh tư duy phong thủy của người xưa, xây dựng kinh thành phải thuận theo địa thế tự nhiên, theo “long mạch” của đất.

“Long Đỗ nghĩa là rốn rồng. Người dân gọi là thần Long Đỗ, còn đầy đủ là Đức Long Đỗ Đại Vương”, ông thủ từ nói.

Tại Đền Bạch Mã, ngài được thờ đơn thần, đặt ở vị trí trung tâm, khẳng định vai trò tối thượng trong không gian thờ tự.

Suốt nhiều triều đại, thần Long Đỗ được phong tặng nhiều sắc phong ghi nhận công lao “hộ quốc an dân”. Việc lưu giữ các đạo sắc ấy cho thấy truyền thuyết không chỉ dừng ở tín ngưỡng dân gian, mà đã được triều đình chính thống hóa.

×