Cơ giới hóa nông nghiệp không chỉ là đưa máy móc ra đồng, mà cần giải phóng tư duy sản xuất của nông dân

Đáng chú ý, tại hội thảo Đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp - Giải pháp nâng cao năng suất, giảm chi phí, thích ứng biến đổi khí hậu diễn ra ngày 24/7 tại TP.HCM, nhiều chuyên gia cho rằng mục tiêu lớn nhất của cơ giới hóa nông nghiệp không chỉ là tăng năng suất hay giảm chi phí, mà còn là giải phóng sức lao động để thay đổi tư duy của người nông dân.

Muốn cơ giới hóa nông nghiệp thành công phải giải phóng sức lao động của nông dân

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho rằng, câu chuyện cơ giới hóa nông nghiệp đã được đặt ra từ nhiều thập kỷ trước. Đến nay, yêu cầu tiếp tục thúc đẩy vẫn còn nguyên ý nghĩa.

Theo ông Thanh, ai cũng nhìn thấy lợi ích của cơ giới hóa nông nghiệp như tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và giảm tác động đến môi trường. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất lại ít được nhắc đến.

"Giá trị lớn nhất của cơ giới hóa là giải phóng sức lao động, sâu xa hơn là giải phóng tư duy và nâng cao tầm nhìn của người nông dân", ông Thanh nói.

Ông Thanh kể, khoảng 30 năm trước, đã có 1 chuyên gia nhận xét những quốc gia có nền văn minh lúa nước thường phát triển chậm hơn vì người lao động quanh năm "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", luôn cúi mình trên đồng ruộng nên rất khó thay đổi tư duy.

"Tôi cho rằng nhận định đó rất đúng. Khi giải phóng được sức lao động cũng là giải phóng con người, nhất là lao động nữ. Quan trọng hơn là giải phóng được tầm nhìn của người nông dân", ông Thanh chia sẻ.

Theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, khi người nông dân không còn phải dành toàn bộ thời gian cho những công việc nặng nhọc, họ sẽ có điều kiện tiếp cận tri thức mới, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và tham gia sâu hơn vào nền nông nghiệp hiện đại.

Vì vậy, mục tiêu của cơ giới hóa nông nghiệp cần được bổ sung thêm một nội dung quan trọng là giải phóng sức lao động, giải phóng sức sản xuất để hướng tới nền kinh tế tri thức.

Cơ giới hóa nông nghiệp vẫn vướng nhiều điểm nghẽn

Ở góc độ địa phương, ông Bùi Dương Vương - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Đồng Nai cho biết, cơ giới hóa nông nghiệp hiện vẫn phát triển chưa đồng đều giữa các ngành hàng và từng khâu sản xuất.

Một số công đoạn như làm đất, thu hoạch lúa đã đạt tỷ lệ cơ giới hóa cao. Ngược lại, chăm sóc và thu hoạch cây ăn quả, cây công nghiệp, rau màu vẫn phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công.

Theo ông Vương, việc đầu tư máy móc hiện đại, nhất là thiết bị tự động hóa và công nghệ cao, vẫn là rào cản đối với nhiều hộ sản xuất vì chi phí lớn, trong khi quy mô sản xuất còn nhỏ, khả năng tích lũy vốn hạn chế.

Ngoài ra, thị trường thiết bị phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp chưa đa dạng. Nhiều loại máy chuyên dụng vẫn phải nhập khẩu. Hạ tầng sản xuất ở nhiều vùng chưa đồng bộ. Đất canh tác còn manh mún, phân tán nên khó triển khai cơ giới hóa quy mô lớn.

Ông Vương cho rằng cần tiếp tục tăng cường liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp để đầu tư, khai thác hiệu quả máy móc, đồng thời phát triển các dịch vụ cơ giới hóa phù hợp với sản xuất hiện đại.

Cùng quan điểm, ông Lê Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phía Nam nhận định nông nghiệp Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu, thiếu hụt lao động nông thôn và chi phí sản xuất tăng cao. Vì vậy, cơ giới hóa nông nghiệp gắn với chuyển đổi số là hướng đi tất yếu.

Theo ông Bình, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực khi tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất lúa đạt trên 90%, thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp đạt gần 90%. Hơn 7.000 thiết bị bay không người lái cùng nhiều hệ thống tưới tiết kiệm, cảm biến và thiết bị tự động đã được đưa vào sản xuất.

Tuy nhiên, nhiều khâu vẫn phát triển thiếu đồng bộ. Gieo sạ chính xác, thu hoạch cà phê hay bảo quản sau thu hoạch còn nhiều hạn chế. Đất đai nhỏ lẻ, dữ liệu sản xuất phân tán và dịch vụ cơ giới hóa chưa phát triển cũng đang làm giảm hiệu quả đầu tư.

Theo ông Bình, giai đoạn 2026-2035, cơ giới hóa nông nghiệp cần chuyển từ cơ giới hóa từng công đoạn sang cơ giới hóa thông minh theo chuỗi giá trị.

“Máy móc chỉ là công cụ. Chuyển đổi số là động lực. HTX sẽ là trung tâm tổ chức dịch vụ. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp, nâng cao thu nhập và sức cạnh tranh cho nông dân Việt Nam”, ông Lê Viết Bình nhấn mạnh.

×