Cơ giới hóa nông nghiệp, không chỉ là đưa máy xuống đồng: AI đã vào trang trại như thế nào? (Bài 2)

Nơi thiếu vốn để đầu tư, nơi thiếu máy chuyên dụng, thực tế tại các tỉnh miền Đông cũng cho thấy, muốn cơ giới hóa đi xa, không thể chỉ mua thêm máy mà phải tháo gỡ đồng bộ bài toán vốn, công nghệ, nhân lực và liên kết sản xuất.

Cơ giới hóa TP.HCM vướng cả vốn lẫn người

Tại trang trại chăn nuôi heo của Công ty TNHH Trang Linh ở phường Tam Thắng, TPHCM (thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây), việc ghi chép đàn heo bằng sổ sách gần như không còn. Mỗi con heo được gắn mã nhận diện. Tuổi, lượng thức ăn, lịch tiêm phòng, phối giống, tình trạng sinh sản... đều được cập nhật lên phần mềm.

Theo ông Phạm Trường Giang - Giám đốc điều hành Công ty, phần mềm do tập đoàn của Hà Lan cung cấp; chuyên gia nước ngoài có thể kết nối trực tuyến với kỹ thuật viên tại trang trại để theo dõi đàn vật nuôi. “Cơ giới hóa không chỉ là máy móc mà còn là quản lý bằng dữ liệu. Mọi thông số đều được phần mềm phân tích để đưa ra quyết định chính xác hơn”, ông Giang nói.

Nhiều công đoạn nặng nhọc cũng được máy móc thay thế. Khoảng 1.700 tấn đệm lót sinh học được máy xúc lật và băng tải tự động đưa khỏi chuồng, chuyển sang nhà máy sản xuất phân bón.

Công ty Trang Linh còn áp dụng công nghệ tiêm vaccine không kim, giúp giảm đau, hạn chế áp xe và nguy cơ lây bệnh chéo. “Cơ giới hóa giúp chúng tôi tiết kiệm rất nhiều công lao động, giảm thời gian sản xuất và hạn chế rủi ro đưa mầm bệnh từ bên ngoài vào trang trại”, ông Giang chia sẻ.

Tuy nhiên, để cơ giới hóa đồng bộ, doanh nghiệp vẫn vướng nhân lực và vốn. Công nghệ AI, chuyển đổi số phát triển rất nhanh nhưng để vận hành được thì phải có kỹ thuật viên được đào tạo bài bản.

Công ty Trang Linh đang cần khoảng 7.000-8.000 tỷ đồng để mở rộng trang trại, đầu tư giết mổ, chế biến sâu và vùng nguyên liệu. “Trong khi đó, lãi suất thả nổi có thể lên 12-14%. Tài sản thế chấp cũng là nút thắt”, ông Giang nói.

Theo ông Cấn Sơn Trường - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM, nhân lực và vốn cũng là bài toán thành phố phải tính đến khi xây dựng chiến lược cơ giới hóa.

Sau mở rộng địa giới, TP.HCM có hơn 454.000ha đất nông nghiệp nhưng chịu áp lực đô thị hóa lớn. Trong 54 xã, đặc khu hiện nay, có 29 đơn vị được định hướng trở thành đô thị. Việc phát triển đô thị có thể mất dần diện tích đất nông nghiệp, tạo áp lực trong việc duy trì các vùng sản xuất cơ giới hóa.

Hiện nay, Đề án cơ giới hóa phát triển nông nghiệp TP.HCM giai đoạn 2026-2030 đang được hoàn thiện, dự kiến trình HĐND thành phố trong tháng 11. Trọng tâm là AI, chuyển đổi số, giảm tổn thất sau thu hoạch, phát triển nông nghiệp công nghệ cao theo hướng xanh, tuần hoàn và ứng phó biến đổi khí hậu.

Theo ông Trường, doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp có thể được hỗ trợ 100% lãi suất, thời gian vay tối đa 7 năm; tỷ lệ vay tối đa 70% với đầu tư cơ bản và 85% với vốn lưu động, máy móc, thiết bị, mức vay tối đa 200 tỷ đồng/dự án.

“Quan trọng là phải đi theo hướng giá trị cao và đặc biệt phải nâng cao tỷ lệ cơ giới hóa”, ông Trường nói.

Cơ giới hóa Tây Ninh, Đồng Nai vẫn mắc ở những khâu khó

Sau hợp nhất, tỉnh Tây Ninh có vùng khoai mì gần 61.800ha. Làm đất đã cơ giới hóa 100%. Khâu trồng đạt khoảng 85%. Một số vùng đã sử dụng tưới tiết kiệm, thiết bị bay không người lái. Nhưng đến lúc thu hoạch, phần lớn diện tích vẫn phải dựa vào sức người.

Theo ông Dương Văn Tuấn - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp tỉnh Tây Ninh, toàn tỉnh chỉ có khoảng 150 máy thu hoạch khoai mì chuyên dụng, đáp ứng khoảng 20% nhu cầu.

Đối với cây mì, khâu thu hoạch vẫn là điểm yếu. Hiện, toàn tỉnh chỉ có khoảng 150 máy thu hoạch, mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu, phần lớn diện tích vẫn phải thu hoạch thủ công, Trung tâm Khuyến nông Tây Ninh cho biết.

Thiếu máy khiến chi phí tăng khi thiếu lao động hoặc gặp mưa kéo dài. Tiến độ thu hoạch chậm, nguy cơ thất thoát sản lượng cũng cao hơn.

Tỉnh đang triển khai chính sách hỗ trợ khoảng 30% vốn đầu tư máy móc, thiết bị sản xuất trong nước và hạ tầng phục vụ liên kết. Tuy nhiên, chính sách chủ yếu dành cho mô hình liên kết, chưa hỗ trợ trực tiếp từng hộ nông dân.

Tại Đồng Nai, cây cao su lại đặt ra một bài toán khác. Theo ông Bùi Dương Vương - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông TP.Đồng Nai, lao động khai thác cao su ngày càng thiếu. Trong khi đó, cạo mủ là công việc đòi hỏi tay nghề cao.

Cơ giới hóa công đoạn này không dễ. Mỗi cây cao su có đường kính, độ dày vỏ khác nhau. Địa hình các vườn cũng không đồng đều. Vì vậy, việc chế tạo một loại máy có thể thay thế hoàn toàn người thợ cạo mủ vẫn là bài toán khó.

Theo bà Huỳnh Kim Định - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, cơ giới hóa không chỉ là chuyện mua máy móc mà là cả hệ sinh thái gồm chính sách, hạ tầng, tổ chức sản xuất, doanh nghiệp, HTX và nông dân. Nhiều chính sách về cơ giới hóa đã được trình từ 2021-2022 nhưng chưa ban hành do lĩnh vực này phức tạp, liên quan nhiều ngành.

Bà Định cho rằng, không thể áp dụng một mô hình cho mọi nơi. Máy móc phải phù hợp từng vùng, ngành hàng và công đoạn. Trung tâm sẽ phối hợp với địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, HTX và nông dân khảo sát nhu cầu, hoàn thiện thiết bị, đào tạo vận hành và phát triển dịch vụ cơ giới hóa.

“Cơ giới hóa phải phù hợp với từng vùng, từng ngành hàng và từng công đoạn. Làm đúng ngay từ đầu sẽ giúp máy móc phát huy hiệu quả, giảm chi phí và tạo nền tảng để nông nghiệp tiến tới tự động hóa”, bà Định nhấn mạnh.

×