Cơ giới hóa nông nghiệp: Không thể đưa chiếc máy lớn cho hộ sản xuất nhỏ (Bài cuối)

Ông Thanh cho rằng, mục tiêu sâu xa của cơ giới hóa là giải phóng sức lao động, từ đó giải phóng tư duy và nâng cao tầm nhìn của người nông dân.

Cơ giới hóa nông nghiệp: Không chỉ là câu chuyện máy móc

Thưa ông, cơ giới hóa đã được nhắc đến từ nhiều năm nay. Theo ông, điều quan trọng nhất mà cơ giới hóa mang lại cho nông nghiệp là gì?

- Ai cũng biết cơ giới hóa giúp tăng năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, giảm áp lực lên môi trường. Nhưng có 1 giá trị rất quan trọng ít được nhắc đến, đó là cơ giới hóa làm thay đổi tư duy và nâng cao tầm nhìn của người sản xuất.

Cách đây khoảng 30 năm, tôi từng dự một hội thảo quốc tế. Các chuyên gia nói rằng nếu người lao động suốt ngày phải "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", luôn cúi gập người để lao động thì rất khó có điều kiện thay đổi tư duy.

Tôi nghĩ điều đó rất đúng. Nếu giải phóng được sức lao động thì cũng chính là giải phóng con người, đặc biệt là lao động nữ. Quan trọng hơn, chúng ta giải phóng được tầm nhìn của người nông dân.

Bản chất của cơ giới hóa là giải phóng sức lao động. Khi người nông dân không phải bỏ quá nhiều công sức cho những công việc nặng nhọc, họ sẽ có thời gian cập nhật kiến thức, học tập và nghĩ đến những cách làm mới.

Cơ giới hóa được đánh giá là cần thiết, lợi ích rất rõ nhưng vì sao triển khai lại khó, thưa ông?

- Trước hết là vấn đề công nghệ. Phần lớn thiết bị chúng ta đang sử dụng vẫn là công nghệ nhập khẩu. Quan trọng hơn, nhiều công nghệ chưa được nội địa hóa, chưa thật sự "Việt hóa" để phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam.

Đồng ruộng của chúng ta rất khác. Quy mô nhỏ lẻ, địa hình không đồng đều, chỗ cao, chỗ thấp, chỗ thiếu nước, chỗ thừa nước. Vì vậy, không thể đơn giản mang nguyên một loại máy từ nước ngoài về rồi áp dụng.

Công nghệ trên thế giới hiện nay rất phong phú. Muốn mua máy gì cũng có. Nhưng câu hỏi quan trọng nhất là công nghệ đó có phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam không? Có thực sự đi vào cuộc sống của người nông dân không?

Vậy theo ông, chính sách hỗ trợ cơ giới hóa cần thay đổi theo hướng nào?

- Tôi cho rằng phải xác định lại đối tượng thụ hưởng. Người sản xuất là người hưởng lợi từ chính sách, nhưng không nhất thiết là người trực tiếp nhận hỗ trợ.

Không thể đưa một chiếc máy lớn cho một hộ chỉ sản xuất khoảng 1ha. Họ không thể khai thác hết công suất máy, cũng khó vận hành hiệu quả.

Chính sách nên hỗ trợ các tổ dịch vụ cơ giới hóa, doanh nghiệp hoặc HTX đứng ra đầu tư, vận hành và cung cấp dịch vụ cho nông dân. Khi đó, người nông dân vẫn là người hưởng lợi.

Cơ giới hóa phải đồng bộ từ sản xuất đến thị trường

Một vấn đề ông nhiều lần nhấn mạnh là cơ giới hóa phải đồng bộ. Vì sao đây lại là điểm nghẽn lớn?

- Nếu cơ giới hóa không đồng bộ thì hiệu quả sẽ giảm, thậm chí tạo thêm khó khăn cho cả chuỗi sản xuất. Ví dụ với cây lúa, nếu không đồng bộ từ khâu gieo trồng thì rất khó đồng bộ ở khâu chế biến. Mùa vụ không thống nhất, giống không thống nhất mà yêu cầu chế biến đồng bộ thì không thể làm được.

Nhà máy cần nguồn nguyên liệu lớn, ổn định và đồng nhất. Không thể thu mua cùng lúc nhiều loại giống, độ chín khác nhau rồi đưa vào một dây chuyền hiện đại mà vẫn bảo đảm chất lượng.

Ở các nước phát triển, khi máy rời gara để làm việc thì gần như toàn bộ chu trình được vận hành liên tục, khép kín. Còn ở nước ta, có nơi đưa máy cày, máy cấy xuống đồng còn phải dùng xe chuyên dụng để vận chuyển. Điều đó cho thấy chúng ta thiếu đồng bộ từ hạ tầng, thiết bị đến tổ chức sản xuất.

Theo ông, yếu tố quyết định để thúc đẩy cơ giới hóa trong thời gian tới là gì?

- Theo tôi, yếu tố quyết định là tổ chức sản xuất. Chúng ta không chỉ bàn về máy móc, thiết bị, mà phải bàn cách tổ chức sản xuất để cơ giới hóa được triển khai đồng bộ trong cả chuỗi.

Người nông dân vẫn sản xuất trên cánh đồng của mình, nhưng cánh đồng đó phải nằm trong một chuỗi giá trị thống nhất.

Bà con sẽ không thay đổi nếu chưa nhìn thấy hiệu quả thực tế. Vì vậy, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ phối hợp với Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cùng các đơn vị xây dựng những HTX thực hiện cơ giới hóa đồng bộ. Phải chứng minh bằng thực tiễn để bà con thấy hiệu quả.

Khi thấy hiệu quả, người nông dân sẽ mạnh dạn thay đổi. Họ được giải phóng sức lao động, có điều kiện học tập, cập nhật kiến thức, chuyển đổi số và tạo ra những sáng kiến mới.

Theo ông, vai trò của chính quyền địa phương và hệ thống khuyến nông cần được đặt ở đâu trong quá trình này?

- Cơ giới hóa phải trở thành nhiệm vụ của địa phương. Doanh nghiệp chủ yếu cung cấp thiết bị, còn tổ chức triển khai tại cơ sở phải có sự vào cuộc của chính quyền địa phương.

Từ quy hoạch, hạ tầng, đường giao thông nội đồng, kết nối vùng đến tổ chức sản xuất đều cần địa phương tham gia. Nếu vẫn coi cơ giới hóa là việc riêng của ngành nông nghiệp hay doanh nghiệp thì rất khó thành công.

Hệ thống khuyến nông cũng phải thay đổi. Những mô hình nhỏ lẻ, chuyển giao kỹ thuật riêng lẻ không còn đủ sức đáp ứng yêu cầu mới. Khuyến nông phải chuyển sang xây dựng mô hình đồng bộ về công nghệ, tổ chức sản xuất và thị trường.

Cán bộ khuyến nông không chỉ chuyển giao kỹ thuật mà phải tư vấn, đồng hành và dẫn dắt. Đừng chỉ nhìn cơ giới hóa dưới góc độ máy móc, thiết bị. Thiết bị chỉ là một phần. Cốt lõi của cơ giới hóa là xây dựng tư duy hệ thống trong tổ chức sản xuất và phát triển nông nghiệp.

Xin cảm ơn ông!

×