Còn bao nhiêu thuỷ thủ đang mắc kẹt ở "nhà tù nổi" trên Vịnh Ba Tư?

“Nhà tù nổi” giữa tâm điểm xung đột Trung Đông

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đang đẩy hàng chục nghìn thủy thủ quốc tế vào tình cảnh nguy hiểm chưa từng có trong lịch sử hàng hải hiện đại. Theo cảnh báo từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc, khoảng 20.000 thủy thủ hiện vẫn bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư sau nhiều tuần giao tranh và phong tỏa hàng hải kéo dài.

Họ đang làm việc trên khoảng 2.000 con tàu, bao gồm tàu chở dầu, tàu hàng rời, tàu container và cả tàu du lịch. Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz là tuyến vận tải biển nhộn nhịp bậc nhất thế giới với khoảng 150 tàu qua lại mỗi ngày. Nhưng hiện tại, lưu lượng đã giảm mạnh, chỉ còn khoảng 4–5 tàu/ngày dám di chuyển qua khu vực đầy rủi ro này. Phần lớn các thủy thủ mắc kẹt đều đến từ các quốc gia đang phát triển như Ấn Độ, Philippines, Bangladesh hay Pakistan.

Trong suốt hơn hai tháng qua, Vịnh Ba Tư gần như biến thành một “nhà tù nổi”. Nhiều tàu không thể cập cảng vì lo ngại bị tấn công, trong khi việc rời tàu bằng đường hàng không hay đường bộ cũng vô cùng khó khăn do hạn chế thị thực, chi phí và các rào cản an ninh.

Damien Chevallier – Giám đốc bộ phận An toàn Hàng hải của IMO mô tả đây là “một tình huống chưa từng có tiền lệ”. Theo ông, thế giới chưa bao giờ chứng kiến số lượng thủy thủ lớn đến vậy bị mắc kẹt giữa vùng chiến sự mà không có lối thoát rõ ràng.

Nỗi sợ hãi lớn nhất với các thủy thủ không chỉ là việc thiếu lương thực hay nước uống, mà là nguy cơ bị tấn công bất cứ lúc nào. Theo dữ liệu từ IMO, đã có hơn 30 tàu bị máy bay không người lái và tên lửa tấn công kể từ khi xung đột leo thang. Ít nhất 10 thủy thủ đã thiệt mạng.

Trên biển, các thủy thủ gần như không có khả năng tự bảo vệ mình. Họ chỉ biết chờ đợi trong trạng thái căng thẳng kéo dài, giữa tiếng còi báo động, các cảnh báo quân sự và nỗi ám ảnh về những vụ nổ xảy ra ở các tàu gần đó.

Thủy thủ bị kẹt giữa sức ép quân sự và lợi ích thương mại

Khủng hoảng tại Hormuz không đơn thuần là một vấn đề nhân đạo. Đây còn là hệ quả của cuộc đấu quyền lực địa chính trị đang khiến tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới rơi vào tê liệt.

Sau khi xung đột bùng phát, Iran bắt đầu áp dụng các quy định hàng hải mới tại Vịnh Ba Tư. Theo đó, các tàu thuộc những quốc gia được Tehran xem là “thân thiện” có thể được phép đi qua eo biển nếu đóng một khoản phí đặc biệt.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại triển khai các biện pháp phong tỏa hàng hải nhằm vào Iran, đồng thời cảnh báo các công ty vận tải biển quốc tế rằng họ có thể đối mặt với các lệnh trừng phạt nếu thanh toán những khoản phí này.

Hai chính sách đối nghịch đã tạo ra một thế bế tắc nguy hiểm. Các công ty vận tải không dám đưa tàu di chuyển vì sợ bị Iran tấn công hoặc bị Mỹ trừng phạt. Trong khi đó, hàng nghìn thủy thủ bị mắc kẹt giữa những tính toán chính trị vượt ngoài tầm kiểm soát của họ.

Một thủy thủ người Ấn Độ tiết lộ với tờ Ynetnews rằng nhiều tàu muốn rời khỏi khu vực phải tìm cách liên hệ với lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran để xin phép di chuyển. Tuy nhiên, các giao dịch thường phải thông qua chính phủ hoặc đại sứ quán, khiến thủy thủ đoàn gần như bất lực.

Nhiều người phải chờ đợi hàng tuần chỉ để nhận được phản hồi từ cơ quan ngoại giao của nước mình. Họ không biết liệu khoản tiền mà chủ tàu bỏ ra có thực sự giúp tàu được rời đi hay không, hay chỉ là một cái bẫy khác giữa vùng chiến sự hỗn loạn.

Trong khi đó, các chủ tàu và doanh nghiệp vận tải vẫn chịu áp lực thương mại rất lớn. Hàng hóa trên tàu có thể trị giá hàng trăm triệu USD, đặc biệt là dầu mỏ và khí hóa lỏng. Việc neo đậu quá lâu đồng nghĩa với tổn thất tài chính khổng lồ.

Chính điều đó khiến nhiều thủy thủ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, họ muốn rời khỏi khu vực nguy hiểm càng sớm càng tốt. Mặt khác, nhiều công ty vận tải vẫn muốn giữ tàu hoạt động để tránh thiệt hại kinh tế.

Sự căng thẳng càng tăng cao khi xuất hiện thông tin về thủy lôi tại eo biển Hormuz. Chỉ cần một vụ nổ lớn xảy ra ở tuyến hàng hải hẹp này, toàn bộ hoạt động vận tải dầu mỏ toàn cầu có thể bị đình trệ nghiêm trọng.

Hormuz vốn là cửa ngõ vận chuyển gần 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ bất ổn nào tại đây cũng ngay lập tức tác động đến giá năng lượng, thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khủng hoảng nhân đạo âm thầm trên biển

Stephen Cotton – Tổng thư ký Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế (ITF) cho biết nhiều thủy thủ đang gặp khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng. Họ sống trong trạng thái sợ hãi liên tục, mất ngủ kéo dài và luôn ám ảnh bởi nguy cơ bị tên lửa hoặc máy bay không người lái tấn công.

Nhiều người đã tận mắt chứng kiến các tàu gần mình bị phá hủy. Những vụ nổ trên biển, cột khói bốc cao và các tín hiệu cấp cứu vang lên giữa đêm khiến áp lực tinh thần của các thuỷ thủ ngày càng nặng nề.

Điều đau lòng hơn là phần lớn thủy thủ không thể liên lạc thường xuyên với gia đình. Một số tàu bị hạn chế liên lạc vệ tinh để tránh bị phát hiện vị trí. Nhiều người chỉ có thể gửi vài dòng tin nhắn ngắn ngủi sau nhiều ngày.

ITF cho biết họ đã nhận được hơn 1.000 email cầu cứu từ các thủy thủ mắc kẹt. Nội dung chủ yếu xoay quanh tình trạng thiếu hỗ trợ tâm lý, lo ngại về an toàn và mong muốn được hồi hương càng sớm càng tốt.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tế lương thực, nước uống và nhiên liệu trở thành vấn đề sống còn. Hiện nay, khoảng 2.000 tàu tại Vịnh Ba Tư đang được các công ty ở Ả Rập Xê Út và Oman hỗ trợ hậu cần.

Chính quyền Ả Rập Xê Út đã phối hợp với IMO để hướng dẫn các tàu cách liên hệ với các đơn vị tiếp tế. Dù vậy, quá trình vận chuyển nhu yếu phẩm vẫn đối mặt nhiều rủi ro do tình hình quân sự phức tạp. Các tổ chức hàng hải quốc tế đang kêu gọi thiết lập hành lang an toàn cho thủy thủ đoàn và thúc đẩy các cuộc đàm phán nhân đạo nhằm sơ tán những người mắc kẹt. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có giải pháp rõ ràng.

Điều khiến cộng đồng quốc tế lo ngại là nếu khủng hoảng tiếp tục kéo dài, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở ngành vận tải biển. Giá dầu có thể tăng mạnh, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục gián đoạn và nguy cơ đối đầu quân sự trực tiếp tại Trung Đông sẽ ngày càng lớn.

Theo: CNN; Liên Hợp Quốc; Ynetnews; Metro.co

×