"Cơn sốt" nuôi động vật hoang dã ở Lạng Sơn: Sớm dựng “đường ray” pháp lý (Bài cuối)

Ngăn động vật săn bắt trái phép “lọt” vào trại nuôi

Để nghề gây nuôi động vật hoang dã thương mại tại Lạng Sơn phát triển bền vững, không bị biến tướng thành nơi tiêu thụ động vật săn bắt trái phép từ tự nhiên, việc tuân thủ các quy định pháp luật là điều kiện tiên quyết.

Theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ban hành ngày 31/12/2025 quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm, loài động vật rừng thông thường và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp, các loài động vật rừng thông thường, động vật rừng thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm và loài thuộc Phụ lục Công ước CITES được phép gây nuôi khi đáp ứng các điều kiện theo quy định. Vật nuôi phải có nguồn gốc hợp pháp; cơ sở phải bảo đảm các yêu cầu về chuồng trại, an toàn, môi trường và thú y.

Trước đây, nhiều nông dân còn e dè, không dám đầu tư vì lo thủ tục hành chính rườm rà hoặc sợ vô tình mua phải con giống không rõ nguồn gốc, có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Đối với các loài thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm như cầy hương, cầy vòi mốc, rắn hổ mang, tắc kè hoa, chủ nuôi phải được cơ quan kiểm lâm cấp mã số cơ sở nuôi trước khi thả nuôi.

Hoạt động nuôi sinh sản phục vụ mục đích thương mại chỉ được thực hiện đối với các cá thể từ thế hệ F2 trở đi, đã được sinh sản qua nhiều thế hệ trong môi trường có kiểm soát và có xác nhận của Cơ quan khoa học CITES Việt Nam, nhằm bảo vệ các quần thể hoang dã ngoài tự nhiên.

Trong thời hạn 3 ngày kể từ khi đưa động vật về cơ sở, chủ nuôi phải nộp đầy đủ hồ sơ nguồn gốc cho Hạt Kiểm lâm sở tại. Lực lượng kiểm lâm sẽ trực tiếp xuống cơ sở kiểm tra, đối chiếu giữa hồ sơ và số động vật thực tế, ngăn chặn tình trạng lợi dụng hoạt động gây nuôi để trà trộn động vật săn bắt trái phép.

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng kiểm lâm đã thực hiện 184 cuộc kiểm tra định kỳ tại các cơ sở gây nuôi động vật hoang dã.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện và xử lý hành chính 2 cơ sở do thiếu ghi chép sổ theo dõi lâm sản nuôi. Không có trường hợp vi phạm nghiêm trọng đến mức phải hủy mã số cơ sở.

Kiểm lâm xuống tận chuồng “cầm tay chỉ việc” cho nông dân

Để giúp người dân thực hiện đúng quy định, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn đã tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật và hướng dẫn trực tiếp cho các hộ có nhu cầu gây nuôi động vật hoang dã.

Ông Nguyễn Hữu Hưng, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn cho biết, khi người dân đến liên hệ, cán bộ kiểm lâm hướng dẫn cụ thể các quy định pháp luật; đồng thời cung cấp thông tin về những cơ sở đang nuôi hiệu quả để người dân chủ động tìm hiểu, cân nhắc trước khi đầu tư.

Tại nhiều địa bàn, cán bộ kiểm lâm xuống tận chuồng nuôi, hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ, ghi chép sổ sách. Hiện 100% Hạt Kiểm lâm trên địa bàn tỉnh đã niêm yết công khai tại trụ sở thủ tục đăng ký cấp mã số cơ sở nuôi các loài động vật hoang dã Nhóm IIB và Phụ lục CITES.

Cùng với việc niêm yết công khai thủ tục, các đơn vị chuyên môn được yêu cầu tập trung tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, rút ngắn thời gian giải quyết và cấp mã số cơ sở nuôi cho người dân.

Anh Vy Quỳnh Dương ở khối Co Măn, phường Đông Kinh là một trong những người mới đầu tư nuôi cầy vòi mốc. Từ đầu năm 2026, anh đưa 45 cá thể cầy vòi mốc giống về nuôi.

“Khi mới bắt tay vào nuôi, tôi rất lo sợ về vấn đề thủ tục pháp lý. Nhưng nhờ sự tư vấn, hướng dẫn tận tình từ sớm của các anh kiểm lâm địa bàn, tôi đã chủ động chọn mua giống ở cơ sở uy tín, có đầy đủ giấy tờ hợp pháp tại Lạng Sơn”, anh Dương chia sẻ.

Không chỉ hướng dẫn thủ tục, cán bộ kiểm lâm còn chỉ dẫn anh cách ghi chép sổ theo dõi hằng ngày và quy trình ghép đôi khi cầy cái bước vào kỳ động dục.

“Có sự đồng hành sát sao của kiểm lâm, tôi cực kỳ yên tâm dồn vốn vào đàn chồn”, anh Dương cho hay.

Ông Nông Trường Giang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Cao Lộc cho biết, địa bàn đơn vị quản lý hiện có 32 cơ sở gây nuôi động vật hoang dã. Đối với các cơ sở nuôi nhốt, lực lượng kiểm lâm thường xuyên kiểm tra hoạt động chăn nuôi và hướng dẫn chủ cơ sở tuân thủ đúng quy định.

Khi những vướng mắc về thủ tục từng bước được tháo gỡ, một số cơ sở tại Lạng Sơn bắt đầu chuyển từ gây nuôi nhỏ lẻ sang đầu tư quy mô lớn, hướng tới liên kết sản xuất và xuất khẩu chính ngạch.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, lực lượng kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn đã hỗ trợ 33 người dân lập và nộp hồ sơ đề nghị cấp mã số cơ sở nuôi động vật thuộc Phụ lục CITES.

Trên địa bàn tỉnh hiện có 2 cơ sở nuôi khỉ đuôi dài quy mô công nghiệp với tổng số 7.802 cá thể, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường như Mỹ, Trung Quốc. Ngoài ra, có 1 cơ sở nuôi rắn hổ mang quy mô lớn với 1.435 cá thể.

Tại xã Châu Sơn, anh Vũ Văn Công đang thử nghiệm nuôi cầy vòi mốc và cầy hương, hướng tới hình thành vùng sản xuất hàng hóa tại địa phương.

Năm 2025, nhận thấy xu hướng thị trường đối với các loại thực phẩm đặc sản, đặc biệt là cầy vòi mốc và cầy hương, anh Công dành thời gian đến các trang trại lớn ở Tuyên Quang, Lạng Sơn để khảo sát, học nghề.

Sau chuyến đi, anh liên hệ và được hỗ trợ thực hiện các thủ tục pháp lý. Cuối năm 2025, anh mua 26 con cầy vòi mốc và 4 con cầy hương về nuôi. Đến nay, đàn cầy phát triển tốt, nhiều cá thể đã bước vào giai đoạn sinh sản.

Ông Hoàng Văn Vương, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Châu Sơn đánh giá, anh Công là người tiên phong tại địa phương trong phát triển nghề nuôi cầy vòi mốc, cầy hương.

Theo ông Vương, khi mô hình phát triển tốt, chính quyền xã sẽ phối hợp nhân rộng, liên kết các hộ chăn nuôi thành hợp tác xã, từng bước hình thành chuỗi giá trị sản xuất lớn.

Anh Mai Thanh Sang cơ sở nuôi cầy vòi mốc ở xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn cho hay: “Trong 7 năm gắn bó với nghề chăn nuôi động vật hoang dã này tôi thấy đây là động vật khá dễ nuôi. Để hỗ trợ các hộ gia đình có nhu cầu nuôi tôi cũng đã chủ động liên kết hỗ trợ các hộ gia đình từ kỹ thuật, con giống đến tiêu thụ thương phẩm”.

Nghề gây nuôi động vật hoang dã thương mại tại Lạng Sơn đang từng bước được cởi bỏ nút thắt về trở ngại pháp lý từ sự đồng hành của các Quy định pháp luật, sát cánh của lực lượng Kiểm lâm và tư duy đổi mới chủ động của người nông dân.

Đi đúng “đường ray” pháp luật, thay đổi tư duy từ nuôi nhỏ lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị là hướng đi để nông dân vùng biên phát triển nghề gây nuôi động vật hoang dã ngay trên quê hương mình.

Trình tự, thủ tục gây nuôi động vật hoang dã

(Được quy định cụ thể tại Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 của Bộ Nông nghiệp và môi trường quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm, loài động vật rừng thông thường và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp)

1. Đối với nuôi loài động vật nguy cấp, quý, hiếm:

- Phải đảm bảo:

+ Có nguồn gốc hợp pháp theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý lâm sản; xử lý lâm sản, thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân;

+ Đảm bảo an toàn cho con người; tuân thủ các quy định của pháp luật về môi trường, thú y;

+ Đối với trường hợp nuôi các loài động vật lớp thú thuộc Phụ lục I CITES phải được đánh dấu theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý lâm sản; xử lý lâm sản, thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân để quản lý và truy xuất nguồn gốc;

+ Trường hợp nuôi, trồng loài thuộc Phụ lục CITES không có phân bố tự nhiên tại Việt Nam và lần đầu tiên đăng ký nuôi, trồng tại Việt Nam phải được Cơ quan khoa học CITES Việt Nam xác nhận bằng văn bản về việc nuôi, trồng không làm ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài nuôi, trồng và các loài khác có liên quan trong tự nhiên.

- Việc nuôi loài động vật nguy cấp, quý, hiếm phải được cấp mã số cơ sở nuôi trước khi nuôi:

+ Chủ cơ sở thực hiện đăng ký tại Trung tâm hành chính công của tỉnh.

+ Hồ sơ đề nghị cấp mã số cơ sở nuôi cần chuẩn bị gồm:

(1) Đề nghị cấp mã số cơ sở nuôi, cơ sở trồng nguy cấp, quý, hiếm; động vật, thực vật thuộc Phụ lục CITES theo Mẫu số 30 - Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT;

(2) Bản chính Phương án nuôi động vật nguy cấp, quý, hiếm; động vật thuộc Phụ lục CITES theo Mẫu số 22 - Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT;

+ Trong thời hạn 03 ngày làm việc (đối với trường hợp đủ điều kiện gây nuôi) hoặc 15 ngày làm việc (đối với trường hợp cần kiểm tra thực tế các điều kiện gây nuôi, đồng thời lấy các ý kiến của các cơ quan chức năng), Chi cục Kiểm lâm cấp mã số trại nuôi cho cơ sở hoặc thông báo bằng văn bản trường hợp không cấp mã số.

- Trách nhiệm của chủ cơ sở: Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày đưa động vật, thực vật về cơ sở nuôi, tổ chức, cá nhân gửi thông báo theo Mẫu số 11 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT và bản sao hồ sơ nguồn gốc động vật, thực vật đến Hạt Kiểm lâm khu vực để theo dõi, quản lý; mở sổ theo dõi hoạt động nuôi và ghi chép đầy đủ, chính xác, kịp thời các thông tin vào sổ theo Mẫu số 10 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT; thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn cho con người; tuân thủ các quy định của pháp luật về môi trường, thú y.

2. Đối với nuôi động vật rừng thông thường

- Phải đảm bảo:

+ Có nguồn gốc hợp pháp theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý lâm sản; xử lý lâm sản, thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân;

+ Đảm bảo an toàn cho con người; tuân thủ các quy định của pháp luật về môi trường, thú y. Đối với các loài đã có tiêu chuẩn, quy chuẩn về chuồng, trại nuôi do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành thì thực hiện theo tiêu chuẩn, quy chuẩn đó; trường hợp chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn về chuồng, trại nuôi, khuyến khích chủ cơ sở nuôi tự ban hành và áp dụng tiêu chuẩn cơ sở hoặc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc áp dụng các tiêu chuẩn đó.

- Tổ chức, cá nhân nuôi động vật rừng thông thường thực hiện việc ghi chép sổ theo dõi theo Mẫu số 10 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT; trong thời hạn tối đa 03 ngày làm việc, kể từ ngày đưa động vật rừng thông thường về cơ sở nuôi, tổ chức, cá nhân phải gửi thông báo theo Mẫu số 11 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT kèm bản sao hồ sơ nguồn gốc của động vật đến Hạt Kiểm lâm khu vực để theo dõi, quản lý.

3. Chủ cơ sở nuôi động vật có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ tại cơ sở: mã số cơ sở nuôi; Bản chính hồ sơ nguồn gốc động vật; Bản sao hồ sơ lâm sản khi xuất bán hoặc chuyển giao quyền sở hữu; Sổ theo dõi nuôi.

Khi mua bán, chuyển giao quyền sở hữu, vận chuyển động vật nuôi trong nước phải có bảng kê lâm sản được Hạt Kiểm lâm khu vực xác nhận.

×