"Cổng nước mắt" - “yết hầu” thứ 2 của năng lượng thế giới với 4,2 triệu thùng dầu đi qua  đây mỗi  ngày

Eo biển Bab-el-Mandeb ở đâu?

Theo Wikipidia, eo biển Bab el-Mandeb là eo biển nằm giữa bán đảo Ả Rập và châu Phi, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Eo biển này rộng 32 km và được chia thành hai luồng bởi đảo Perim: Luồng phía tây rộng 26 km, và luồng phía đông rộng 3 km. Với việc xây dựng kênh đào Suez, eo biển này có tầm quan trọng chiến lược và kinh tế to lớn, tạo thành một phần liên kết giữa Địa Trung Hải và Đông Á.

Eo biển Bab el-Mandeb – còn được gọi là “Cổng Nước Mắt” – là tuyến hàng hải có ý nghĩa địa chính trị đặc biệt quan trọng, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và nằm giữa Yemen (bán đảo Ả Rập) và Djibouti (châu Phi). Với chiều rộng khoảng 26–32 km và độ sâu trung bình khoảng 150 m, khu vực này có một số đảo núi lửa nhỏ nằm rải rác.

Ở điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 26 km, khiến các tàu chở dầu lớn buộc phải di chuyển trong những hành lang hàng hải hẹp. Trong bối cảnh thương mại và nhu cầu năng lượng toàn cầu ngày càng gia tăng, Bab el-Mandeb trở thành một “nút thắt” chiến lược của các tuyến vận tải quốc tế.

Theo Viện Nghiên cứu Chính trị và Kinh tế Trung Đông (MEPEI), không chỉ là cửa ngõ nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, eo biển này còn đóng vai trò then chốt đối với hệ thống thương mại toàn cầu và cán cân địa chính trị tại Trung Đông. Trước những diễn biến an ninh phức tạp tại khu vực, Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) ngày 19/2/2024 đã thông báo khởi động chiến dịch hộ tống hàng hải kéo dài một năm trên Biển Đỏ.

Hoạt động này được triển khai dọc các tuyến vận tải quan trọng tại eo biển Bab el-Mandeb, eo biển Hormuz, cùng nhiều vùng biển quốc tế như Vịnh Aden, Biển Ả Rập, Vịnh Oman và Vịnh Ba Tư.

Eo biển Bab el-Mandeb quan trọng như thế nào?

Cũng theo MEPEI, do nằm ở cửa phía nam của Biển Đỏ, Bab el-Mandeb được xem là mắt xích quan trọng trong chuỗi vận tải kết nối châu Á – châu Phi – châu Âu. Vai trò chiến lược của eo biển gắn chặt với kênh đào Suez, tuyến đường huyết mạch của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự cố tàu Ever Given mắc cạn tại kênh đào Suez năm 2021 khiến thương mại thế giới thiệt hại khoảng 9 tỷ USD mỗi ngày đã cho thấy mức độ phụ thuộc của kinh tế toàn cầu vào tuyến vận tải này. Vì vậy, nếu Bab el-Mandeb bị gián đoạn, tác động kinh tế có thể lan rộng trên quy mô toàn cầu.

Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong nửa đầu năm 2025, khoảng 4,9 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày được vận chuyển qua kênh đào Suez và đường ống SUMED, trong khi khoảng 4,2 triệu thùng/ngày đi qua eo biển Bab el-Mandeb. Tuy nhiên, lưu lượng này chỉ bằng khoảng một nửa so với mức của năm 2023, cho thấy sự sụt giảm đáng kể của dòng chảy năng lượng qua các tuyến hàng hải chiến lược này.

Đối với Ả Rập Xê Út, lượng dầu thô và khí ngưng tụ vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb đã giảm hơn 50% từ năm 2023 đến 2024. Dù vậy, lượng dầu của nước này đi qua kênh đào Suez và đường ống SUMED chỉ giảm khoảng 10%, do Riyadh tăng cường xuất khẩu thông qua đường ống dẫn dầu Đông – Tây và các cảng trên Biển Đỏ, qua đó phần nào bù đắp cho sự suy giảm trên tuyến vận tải truyền thống.

Trong khi đó, Nga là quốc gia vận chuyển nhiều dầu thô và khí ngưng tụ qua kênh đào Suez và eo biển Bab el-Mandeb nhất trong nửa đầu năm 2025. Sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022, phần lớn lượng dầu xuất khẩu từ phía tây nước Nga đã chuyển hướng từ thị trường châu Âu sang châu Á, đặc biệt là Ấn Độ. Đáng chú ý, các tàu chở dầu của Nga hiếm khi trở thành mục tiêu tấn công của lực lượng Houthi tại eo Bab el-Mandeb, khiến khối lượng dầu Nga đi qua kênh đào Suez và Bab el-Mandeb trong năm 2024 và nửa đầu năm 2025 gần như không thay đổi so với năm 2023.

Ngoài ra, phần lớn lượng dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh Ba Tư đến châu Âu và khu vực Địa Trung Hải đều phải đi qua Bab el-Mandeb trước khi tới Suez hoặc đường ống Sumed. Nếu tuyến đường biển này bị gián đoạn, hệ thống vận chuyển năng lượng toàn cầu sẽ chịu sức ép rất lớn.

Theo MEPEI, Bab el-Mandeb cũng được xem là một trong những khu vực dễ tổn thương nhất về an ninh. Không giống một số điểm nghẽn chiến lược khác, thách thức tại đây không phải do sự tranh chấp kiểm soát trực tiếp, mà do thiếu một cơ chế quản trị hiệu quả. Tình hình chính trị bất ổn tại các quốc gia xung quanh eo biển – như Yemen, Somalia, Eritrea hay Ethiopia – khiến việc kiểm soát khu vực trở nên khó khăn. Nội chiến kéo dài ở Yemen từ năm 2015, xung đột tại vùng Sừng châu Phi, cùng với bất ổn nội bộ tại Somalia đã khiến khu vực này thường xuyên đối mặt với nguy cơ mất an ninh hàng hải.

Bên cạnh đó, nhiều yếu tố bất ổn khác cũng chồng chéo tại Bab el-Mandeb. Trong những năm đầu thế kỷ XXI, tình trạng cướp biển và buôn lậu từng gia tăng mạnh do chiến tranh và suy thoái kinh tế tại khu vực. Dù sự hiện diện của các hạm đội quốc tế trong hai thập kỷ qua đã giúp giảm đáng kể các vụ tấn công, những nguyên nhân sâu xa của nạn cướp biển vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Tình hình càng trở nên phức tạp khi lực lượng Houthi tại Yemen nổi lên như một nhân tố mới trong cục diện khu vực. Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên tuyến hàng hải Biển Đỏ, đặc biệt sau xung đột Israel – Palestine, đã khiến nhiều hãng vận tải quốc tế phải đánh giá lại lộ trình của mình. Tháng 12/2023, tàu hàng MV Ruen treo cờ Malta bị cướp biển tấn công – vụ việc hiếm hoi đối với tàu thương mại lớn trong nhiều năm trở lại đây.

Một số sự kiện an ninh gần đây cũng cho thấy nguy cơ leo thang tại khu vực. Việc lực lượng Houthi tấn công tàu thuyền hoặc phóng tên lửa chống hạm vào các mục tiêu trên biển đã làm dấy lên lo ngại rằng tuyến vận tải qua Biển Đỏ và kênh đào Suez có thể bị đe dọa. Điều này buộc nhiều quốc gia phải đánh giá lại chiến lược an ninh hàng hải và lợi ích địa chính trị của mình tại khu vực.

Trong bối cảnh đó, eo biển Bab el-Mandeb ngày càng trở thành điểm nóng cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc. Tuyến đường này nằm trên hành lang vận tải quan trọng của sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), đồng thời thu hút sự hiện diện quân sự và kinh tế của nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và các nước châu Âu.

Không chỉ mang ý nghĩa chiến lược về an ninh, Bab el-Mandeb còn là tuyến vận tải quan trọng của thương mại toàn cầu. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, khoảng 30% lượng dầu mỏ và 40% hàng hóa khô được vận chuyển qua Biển Đỏ và kênh đào Suez mỗi năm. Điều này khiến Bab el-Mandeb trở thành một trong những “huyết mạch” của chuỗi cung ứng quốc tế.

Các cảng biển quanh khu vực như Djibouti, Somalia và Yemen cũng đóng vai trò là các trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng, thúc đẩy thương mại giữa châu Á, châu Phi và châu Âu. Đồng thời, đây cũng là tuyến vận tải quan trọng đối với xuất khẩu năng lượng của châu Phi, khi dầu mỏ và khí đốt từ khu vực này được vận chuyển tới nhiều thị trường trên thế giới.

Theo đánh giá của MEPEI, đối với các nền kinh tế tiêu thụ năng lượng lớn, đặc biệt là Trung Quốc, việc duy trì an ninh và ổn định tại eo biển Bab el-Mandeb có ý nghĩa chiến lược. Một phần nguồn cung năng lượng nhập khẩu của nước này đến từ các quốc gia trong khu vực như Sudan, Eritrea hay Yemen, khiến tuyến hàng hải này trở thành yếu tố quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào các “điểm nghẽn” chiến lược, Bab el-Mandeb tiếp tục được xem là một trong những khu vực có ảnh hưởng lớn đến thương mại, an ninh hàng hải và cục diện chính trị của Trung Đông cũng như thế giới.

Mới đây, trên các phương tiện thông tin truyền thông, lực lượng Houthi đe dọa sẽ đóng Eo biển Bab el-Mandeb. Lời đe dọa này xuất hiện sau khoảng hai tuần xung đột leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran. Theo Press TV, ông Abed al-Thawr, một chỉ huy quân sự cấp cao của Houthi, khẳng định nhóm này sẵn sàng can thiệp để hỗ trợ Iran.

Ông tuyên bố: “Một khi quyết định can thiệp được đưa ra, biện pháp đầu tiên có thể là tuyên bố chính thức phong tỏa đường thủy chống lại Mỹ và Israel”. Hệ quả của động thái này là các tàu buôn và tàu chiến, bao gồm cả tàu sân bay hướng đến Mỹ hoặc các vùng lãnh thổ liên quan, đều có thể bị chặn lại.

×