“Cột mốc” đặc biệt khắc trên vách đá cổ ở Lạng Sơn

Bia đá Kéo Lếch: "Cột mốc" bằng thơ trên vách đá cổ

Nằm ẩn mình ở núi Nàng Tiên, thuộc thôn Háng Cáu, xã Quốc Khánh, bia đá Kéo Lếch mang vẻ độc đáo hiếm thấy.

Đây không phải là tấm bia được đục đẽo từ nơi khác mang đến, mà là tấm bia được khắc trực tiếp vào vách núi tự nhiên.

Với kích thước cao hơn 2m, rộng 1,2m, tấm bia đã đứng vững trước sự bào mòn của thời gian suốt hơn hai thế kỷ, kể từ năm Cảnh Hưng thứ 40 (1779).

Tấm bia ghi lại bài thơ của quan Đốc trấn Ngô Thì Sĩ, một danh sĩ kiệt xuất của dân tộc, trong chuyến tuần thú dọc biên cương Việt – Trung. Trước cảnh sắc hùng vĩ của đèo Kéo Lếch, ông đã cảm tác nên những vần thơ hào sảng, khẳng định ranh giới quốc gia một cách tinh tế nhưng quyết liệt.

Theo tìm hiểu, hiện Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn còn lưu giữ một số tài liệu về bài thơ của quan Đốc trấn Ngô Thì Sĩ được khắc trên bia đá Kéo Lếch, với nội dung như sau:

Phiên âm:

Du tử tuần hành đáo thử châu

Nhã tằng tín túc biến câu sưu

Sơn liên lưỡng quốc thanh phân giới

Thủy hối tam hà bích hợp lưu

Thu mã kiêm trường nhân tý lực

Đạo tàm các hảo địa cao sưu

Dân vô tật khẩu biên vô sự

Diễu võ hoàn quân kỷ thạch lưu.

Dịch thơ:

Du khách hành đến chốn này,

Lâng lâng trong dạ giấc ngon say,

Non xanh hai nước phân ranh giới,

Nước biếc ba dòng tụ lại đây.

Người, ngựa, thuyền bè, kho vô tận,

Tơ tằm, thóc lúa, ruộng xanh đầy,

Dân yên, biên ải bình vô sự,

Diệu võ hồi quan, tạc bia này.

Bài thơ không chỉ miêu tả vẻ đẹp thiên nhiên, mà còn thể hiện khát vọng về một vùng biên ải thái bình: “Dân yên, biên ải bình vô sự/Diệu võ hồi quan, tạc bia này”. Đây được xem là “cột mốc văn hóa”, góp phần khẳng định công lao của tiền nhân trong việc giữ yên vùng biên, chăm lo đời sống nhân dân, tạo lập cuộc sống ấm no cho bà con nơi biên giới.

Trao đổi với chúng tôi, ông Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh Lạng Sơn, cho biết: “Quan Đốc trấn Ngô Thì Sĩ năm xưa đã đi ‘kinh lý’, ngày nay gọi là thị sát, dọc dòng sông Kỳ Cùng. Đến đâu, ông cũng cho quân khắc bia đá đến đó, từ Nhị Thanh - Tam Thanh đến Khánh Khê, Na Sầm và Quốc Khánh - Kéo Lếch”.

“Việc khắc bia đá có vai trò như ‘tượng vàng bia đá’, góp phần khẳng định chủ quyền của người dân Việt. Đây là điểm văn hóa, cột mốc văn hóa không ai có thể di dời được, dù qua vài trăm năm hay cả nghìn năm, đồng thời thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc”, ông Páo cho biết thêm.

Bia đá Kéo Lếch: Gìn giữ lịch sử gắn liền với khát vọng phát triển

Nhận thức rõ giá trị của “địa chỉ đỏ” này, thời gian qua, UBND xã Quốc Khánh đã phối hợp với Đồn Biên phòng Pò Mã triển khai tu bổ, chỉnh trang di tích.

Trung tá Đặng Hùng Cường, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Pò Mã, chia sẻ: “Bảo vệ bia đá Kéo Lếch không chỉ là nhiệm vụ văn hóa, mà còn là nhiệm vụ chính trị trọng yếu. Mỗi nét chữ trên đá là một bằng chứng lịch sử về chủ quyền. Chúng tôi coi việc giữ gìn di tích là trách nhiệm thiêng liêng, góp phần thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết quân dân”.

Thời gian qua, hình ảnh những chiến sĩ quân hàm xanh Đồn Biên phòng Pò Mã cùng người dân xã Quốc Khánh không quản ngại khó khăn, phát quang cây bụi, rẫy cỏ, vệ sinh xung quanh bia đá, trồng cây bồ đề tạo cảnh quan… đã trở thành một hình ảnh đẹp nơi biên giới.

Đặc biệt, trong 11 xã biên giới của tỉnh Lạng Sơn hiện nay, chỉ có xã Quốc Khánh có điểm di tích độc đáo này. Đầu tháng 5 vừa qua, Đồn Biên phòng Pò Mã cùng chính quyền xã Quốc Khánh đã về Ninh Bình tìm mua một cây bồ đề, mang về trồng để bước đầu tạo khuôn viên trang trọng, sạch đẹp hơn cho di tích.

Việc tôn tạo bia đá Kéo Lếch không chỉ dừng lại ở mục đích bảo tồn. Nằm sát quốc lộ 3 dẫn vào cửa khẩu Nà Nưa, di tích này có tiềm năng phát triển du lịch bền vững.

Chính quyền địa phương đang tích cực lắp đặt biển chỉ dẫn, bảng tóm tắt giá trị lịch sử của di tích để du khách và thế hệ trẻ dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu.

Ông Hoàng Anh Dũng - Bí thư Đảng ủy xã Quốc Khánh chia sẻ đầy tự hào: “Xã Quốc Khánh là cái nôi của cách mạng. Trong thời gian qua chúng tôi xác định việc tôn tạo các di tích, trong đó có bia đá Kéo Lếch, gắn liền với việc xây dựng các “địa chỉ đỏ” về nguồn là việc làm thường xuyên. Đây là cách để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ một cách trực quan nhất”.

“Hiện nay, xã Quốc Khánh có nhiều điểm như: bia đá Kéo Lếch, Hang Cốc Mười – Pác Lùng – Ký Làng, Điểm cao 820, Hang Bản Bó, du lịch gắn với bản sắc văn hóa người Dao ở thôn Lũng Slàng, đường tuần tra biên giới… Đây là những lợi thế lớn để địa phương phát triển du lịch gắn với lịch sử, các ‘địa chỉ đỏ’ về nguồn”, ông Dũng cho biết thêm.

Cuộc bảo vệ biên cương hôm nay không chỉ được thực hiện bằng súng đạn, mà còn bằng việc gìn giữ từng nét chữ cổ, từng câu chuyện kể cho mai sau.

Di tích bia đá Kéo Lếch sẽ mãi sừng sững dưới chân núi Nàng Tiên, như lời khẳng định về chủ quyền văn hóa - lãnh thổ, đồng thời là biểu tượng đẹp của tình quân dân nơi biên giới xứ Lạng.

Kết nối các “địa chỉ đỏ” tại xã Quốc Khánh

Di tích bia đá Kéo Lếch: Với kích thước cao hơn 2m, rộng 1,2m, tấm bia đã đứng vững trước sự bào mòn của thời gian suốt hơn hai thế kỷ, kể từ năm Cảnh Hưng thứ 40 (1779).

Hang Cốc Mười – Pác Lùng – Ký Làng: Nơi thành lập Chi bộ Phi Mỹ, Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Tràng Định cũ, vào ngày 11/4/1938 dưới sự chỉ đạo của đồng chí Hoàng Văn Thụ.

Điểm cao 820: Trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, nơi đây đã diễn ra những trận đánh ác liệt. Để bảo vệ điểm cao trọng yếu này, 473 liệt sĩ đã mãi nằm lại. Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là con số thống kê đầy đủ.

Hang Bản Bó: Kho tàng khảo cổ học quý giá của vùng đất biên thùy, gồm 7 tầng với diện tích lớn nhỏ khác nhau, xuôi dần từ cao xuống thấp tính từ lối vào chính ở giữa lưng chừng núi.

×