Cuộc chiến với Iran đã củng cố Ukraine theo những cách bất ngờ

Một thời điểm khá bất ngờ

Trong một bài đăng trên X, ông cho biết chuyến thăm của mình nhằm "tăng cường bảo vệ tính mạng".

Ông Zelensky, người đang gánh trên vai trọng trách trong cuộc chiến của Ukraine với Nga, đã tận dụng thời cơ, bay đến vùng Vịnh để công khai thể hiện giá trị quốc tế và khả năng tiếp thị của kinh nghiệm quân sự thực tiễn mà Kiev tích lũy được trong chiến tranh bằng máy bay không người lái.

Ukraine cho biết họ đã ký kết các thỏa thuận với Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar - tất cả đều bị tên lửa và máy bay không người lái của Iran tấn công trong những tuần gần đây - để chia sẻ chuyên môn và công nghệ về máy bay không người lái, thắt chặt liên minh và hưởng lợi từ các thỏa thuận kinh doanh - và họ hy vọng là cả các thỏa thuận quốc phòng - với các quốc gia giàu có đồng minh của Mỹ.

"Chúng tôi muốn giúp các quốc gia vùng Vịnh tự vệ. Và chúng tôi sẽ tiếp tục xây dựng các mối quan hệ đối tác như vậy với các quốc gia khác", ông Zelensky nói.

Áp suất năng lượng

Ban đầu, tác động của cuộc xung đột Iran dường như vô cùng tiêu cực đối với Ukraine. Nó đe dọa làm chệch hướng sự chú ý vốn đã không ổn định của Tổng thống Mỹ Donald Trump khỏi việc dàn xếp các nỗ lực hòa bình giữa Moscow và Kiev, đồng thời lại đổ thêm tiền vào kho vũ khí đang nhanh chóng cạn kiệt của Nga.

Moscow đã có thể bán được nhiều dầu hơn cho nhiều quốc gia hơn, với giá cao hơn, vì các tàu chở dầu từ Trung Đông không thể tiếp cận khách hàng toàn cầu khi đi qua eo biển Hormuz giáp biên giới với Iran. Ông Trump đã gia hạn miễn trừ cho phép các quốc gia mua dầu của Nga bị trừng phạt do giá dầu tăng vọt trên toàn thế giới.

Nga càng có nhiều tiền, thì về lý thuyết, họ càng có thể kéo dài và gây khó khăn hơn cho cuộc chiến ở Ukraine.

Nhưng Kiev đã liên tục làm đảo lộn những kỳ vọng quốc tế kể từ khi cuộc chiến nổ ra ở Ukraine vào tháng 2 năm 2022.

Và giờ đây, họ lại làm điều đó một lần nữa: khéo léo tận dụng những tác động của cuộc chiến tranh Iran để có lợi cho mình, khi Ukraine đang cố gắng tự đặt mình vào vị thế mạnh nhất có thể trước các cuộc đàm phán hòa bình với Nga, điều mà họ hy vọng sẽ diễn ra trong tương lai.

Hôm thứ Tư, ông Trump nói ông tin tưởng rằng một "giải pháp" cho vấn đề Ukraine có thể đạt được "khá nhanh chóng" sau cuộc trò chuyện "rất tốt" với Tổng thống Nga Putin. Ông nói thêm: "Tôi nghĩ 'một số người' đã gây khó khăn cho ông ấy trong việc đạt được thỏa thuận".

Đây không phải là lần đầu tiên ông Trump đưa ra những bình luận tích cực tương tự về ông Putin, đồng thời ngầm hoặc công khai chỉ trích nhà lãnh đạo Ukraine vì không ký kết thỏa thuận ngừng bắn.

Một "giải pháp" vẫn chưa được tìm ra

Trong khi đó, ông Zelensky tập trung vào việc củng cố Ukraine ở những lĩnh vực ông có thể. Có thể nói, chủ nghĩa cơ hội là một trong những vũ khí mạnh nhất của ông.

Ông cho biết, Ả Rập Xê Út, quốc gia mà ông đã đến thăm lại vào tháng Tư, cũng phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái tương tự từ Iran như những gì Nga đang dội xuống Ukraine.

Một trong những vũ khí mạnh nhất của Moscow là máy bay không người lái tấn công tầm xa, giá rẻ Shahed-136 do Iran thiết kế, cùng với phiên bản nâng cấp của chính họ, Geran.

Trong khi một tên lửa Shahed có thể có giá từ 80.000 đến 130.000 đô la (59.500 đến 95.500 bảng Anh), ông Zelensky nói rằng nó có thể bị đánh chặn bằng các hệ thống có giá chỉ khoảng 10.000 đô la (7.400 bảng Anh). Điều đó rẻ hơn nhiều so với các tên lửa phòng không truyền thống có giá hàng triệu đô la.

Trước những lời đe dọa từ việc Nga phát hiện máy bay không người lái ở một số thành phố châu Âu, các nước NATO đang hết sức chú ý.

Tháng Tư vừa qua, Ukraine đã ký hai thỏa thuận hợp tác quốc phòng quan trọng với các đồng minh châu Âu. Một thỏa thuận với Na Uy trị giá 8,6 tỷ USD, nằm trong gói hỗ trợ 28 tỷ USD đến năm 2030. Thỏa thuận còn lại với Đức bao gồm "nhiều loại máy bay không người lái, tên lửa, phần mềm và hệ thống phòng thủ hiện đại", trị giá 4,7 tỷ USD.

Về phía các quốc gia vùng Vịnh, ông Zelensky cho biết ông hy vọng họ sẽ giúp đỡ Ukraine trong việc chống lại Nga.

Đặc biệt là vì hiện tại, Mỹ có ít khí tài quân sự hơn để bán cho châu Âu nhằm giúp đỡ Ukraine, trong khi Washington đang tiêu tốn quá nhiều nguồn cung ở Trung Đông. Khi được hỏi về việc chuyển hướng vũ khí, ông Trump đã trả lời: "Chúng tôi vẫn thường làm vậy. Đôi khi chúng tôi lấy từ nước này và sử dụng cho nước khác."

“Chúng tôi muốn các quốc gia Trung Đông cũng tạo cơ hội cho chúng tôi tăng cường sức mạnh", ông Zelensky nói với tờ báo Le Monde của Pháp. “Họ có một số loại tên lửa phòng không mà chúng tôi không có đủ. Đó là điều chúng tôi muốn đạt được thỏa thuận.”

Nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng

Ukraine cũng đã rút ra một bài học quan trọng từ cuộc xung đột với Iran để áp dụng trong nước: tác động mạnh mẽ của việc tấn công các cơ sở xuất khẩu dầu mỏ của đối phương. Cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga hiện là mục tiêu ưu tiên, sử dụng máy bay không người lái tầm xa do Ukraine sản xuất.

Theo ông Zelensky, Nga đang phải chịu những tổn thất "nghiêm trọng" lên tới hàng tỷ đô la trong lĩnh vực năng lượng bất chấp sự tăng vọt gần đây của giá dầu toàn cầu.

Dữ liệu xuất khẩu dầu thô cho thấy việc giá dầu tăng, cộng thêm việc Mỹ nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với các nước mua dầu của Nga, đã giúp doanh thu của Nga tăng lên gấp 2,3 lần so với mức của tháng 12 năm ngoái và tháng 2 năm nay, trong tuần thứ ba của cuộc chiến tranh Iran.

Nhưng trong tuần thứ tư, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào cơ sở hạ tầng sản xuất năng lượng đã làm giảm thu nhập của Nga 1 tỷ đô la, xóa sạch khoảng hai phần ba lợi nhuận của tuần trước.

Một điểm tích cực khác đối với Ukraine từ hậu quả của cuộc chiến tranh Iran là việc cuối cùng họ đã nhận được sự chấp thuận vào tuần trước cho khoản vay trị giá 90 tỷ euro (78 tỷ bảng Anh) do EU bảo lãnh, mà Kiev cho biết họ rất cần để mua và sản xuất thiết bị quân sự trong năm tới. Khoản vay này đã bị chặn trong nhiều tháng bởi thủ tướng thân Kremlin lúc bấy giờ của Hungary, một thành viên của EU. Nhưng hiện tại Hungary đã có một nhà lãnh đạo mới, kiên quyết ít thân Nga hơn, sau thất bại nặng nề của Viktor Orbán trong cuộc bầu cử Hungary tháng trước.

Ông Orbán là bạn thân và người ngưỡng mộ ông Donald Trump. Điều đó không giúp ích gì cho ông trong cuộc bầu cử. Cử tri cho biết họ tức giận về cuộc chiến tranh Iran, điều đã đẩy giá năng lượng của họ lên cao. Điều đó đã góp phần vào sự thất bại của Orbán, cho phép khoản vay của EU dành cho Ukraine cuối cùng được giải ngân.

Với những "thắng lợi" đó, cộng thêm việc Ukraine tuyên bố rằng họ liên tục tiêu diệt nhiều binh lính địch hơn mỗi tháng so với 30.000 binh lính mà Nga được cho là đã tuyển mộ trong cùng thời gian đó, ông Zelensky không còn cảm thấy bị áp đảo và có thể ở vị thế tốt hơn để theo đuổi một thỏa thuận hòa bình với Nga.

Tình hình cấp bách ở Ukraine đã tồn tại từ lâu. Người dân mệt mỏi và đau khổ. Việc tuyển quân mới đã là một thách thức nghiêm trọng trong một thời gian dài, và những người đang ở chiến trường rất muốn trở về nhà.

Thiếu tôn trọng?

Vậy còn các cuộc đàm phán nhằm thiết lập một lệnh ngừng bắn bền vững thì sao? Chính quyền Trump đã rầm rộ đề cập đến chúng trước Giáng sinh.

Trước khi tái đắc cử tổng thống, ông Trump đã nhiều lần tuyên bố sẽ chấm dứt bạo lực ở Ukraine trong vòng 24 giờ. Giờ đây, khi ông đã nắm quyền, thực tế lại không như lời hứa đó.

Một manh mối quan trọng là theo dõi các động thái của các đặc phái viên hòa bình do Trump chỉ định, con rể của ông, Jared Kushner, và cựu ông trùm bất động sản, Steve Witkoff. Chuyến đi đến Kiev đã bị hoãn nhiều lần. Thay vào đó, họ đang tập trung vào khu vực Trung Đông.

Ông Zelensky cho rằng sự vắng mặt của hai người này là "thiếu tôn trọng". Ông nói các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra ở cấp độ "kỹ thuật" nhưng lo ngại sẽ không có tiến triển thực sự nào cho đến khi cuộc xung đột Iran kết thúc. Ai biết khi nào điều đó sẽ xảy ra?

Điều đáng chú ý là Kushner và Witkoff chưa từng đến Kiev trên cương vị chính thức. Họ đã đến thăm thủ đô Nga vào cuối năm ngoái khi các cuộc đàm phán ngừng bắn nhằm chấm dứt chiến tranh ở Ukraine đang được đẩy nhanh tiến độ, và một lần nữa vào tháng Giêng. Witkoff đã đến Moscow tám lần - ông từng kinh doanh rất nhiều ở Nga, với tư cách cá nhân. Ông đã gặp ông Putin nhiều lần. Chính quyền Trump đã phủ nhận mọi sự thiên vị đối với Nga.

Nhưng Ukraine và các nước châu Âu khác đã lo ngại khi đọc Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) của Mỹ, được công bố vào cuối năm ngoái. Chiến lược này rõ ràng không coi Nga là mối đe dọa an ninh. Điều này hoàn toàn trái ngược với cách mà các đồng minh châu Âu của Washington trong NATO nhìn nhận Moscow.

Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chấm dứt chiến tranh ở Ukraine, nhưng trọng tâm không phải là thiết lập một nền hòa bình lâu dài cho Kyiv. Thay vào đó, mục tiêu đã nêu là đảm bảo "ổn định chiến lược" và khả năng hợp tác với Nga để giải phóng nguồn lực cho các ưu tiên khác của Mỹ.

Những thái độ này của chính quyền Trump khiến Điện Kremlin rất hài lòng. Người phát ngôn Dmitry Peskov đã tuyên bố vào thời điểm bài báo được đăng tải rằng NSS "phần lớn phù hợp" với tầm nhìn của Moscow.

Dưới thời ông Trump, đã không thể áp đặt hoặc duy trì các biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh mẽ đối với Nga, những biện pháp có thể thực sự tạo ra sự thay đổi và buộc Điện Kremlin phải ngồi vào bàn đàm phán mà không đưa ra một danh sách các yêu cầu mà Kyiv (hoặc các nước ủng hộ châu Âu) không thể chấp nhận.

Thêm vào đó, viện trợ quân sự và kinh tế của Mỹ cho Ukraine gần như đã cạn kiệt. Thay vào đó, các nước châu Âu đã mua trang thiết bị quân sự từ Mỹ để gửi đến Kiev. Nhưng ngay cả nguồn cung đó hiện cũng đang gặp nguy hiểm, do xung đột với Iran.

Triển vọng hòa bình

Theo quan điểm thông thường, khi nói đến việc thuyết phục Nga đàm phán hòa bình, Mỹ là cường quốc duy nhất có khả năng khiến Moscow nhượng bộ.

Ông Putin không cho thấy dấu hiệu nào về việc tự nguyện chấm dứt các hành động thù địch trong thời gian tới.

Hoàn toàn ngược lại. Trong khi thế giới đang bị phân tâm bởi cuộc chiến với Iran, Moscow đã tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự của Ukraine. Dư luận chia rẽ về việc đây có phải là hành động trả đũa cuối cùng trước khi tổng thống Nga ngồi vào bàn đàm phán hay là dấu hiệu cho thấy quyết tâm sắt đá của Nga. Tại trụ sở EU ở Brussels, hầu hết đều nghi ngờ điều thứ hai.

Nền kinh tế Nga có thể đang gặp khó khăn dưới các lệnh trừng phạt quốc tế nhưng chưa bị tàn phá hoàn toàn và hiện đang trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu. Việc giảm bớt tình trạng này sẽ không dễ dàng, khiến các nước châu Âu lo ngại rằng ngay cả khi hòa bình được thiết lập ở Ukraine, Nga sẽ nhanh chóng tìm cách gây bất ổn ở những nơi khác tại châu Âu, bao gồm cả việc nhắm mục tiêu vào một quốc gia thành viên NATO. Hà Lan, Đức và chính NATO đã mô tả điều đó là có thể xảy ra, thậm chí là rất có khả năng.

Sự hoài nghi của Ukraine

Trong khi Kiev vẫn chờ đợi sự can thiệp của Mỹ, nhiều quan chức Ukraine lại tỏ ra hoài nghi rằng Mỹ dưới thời Donald Trump sẽ không bao giờ hành động như họ mong muốn để đảm bảo hòa bình, hoặc ngay cả trong trường hợp ngừng bắn, liệu họ có đưa ra những đảm bảo an ninh vững chắc cần thiết để đảm bảo Nga không thể quay lại vào một ngày khác hay không.

Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nói với tôi: "Thật khó để hình dung ra một loạt các đảm bảo an ninh mà người Ukraine sẽ thấy đủ tin cậy để ký kết một thỏa thuận hòa bình, và cả Nga, Mỹ và các nước châu Âu đều đồng ý".

Nhưng "không còn thời gian để lãng phí" đối với các nhà lãnh đạo châu Âu, những người phần lớn tin rằng sẽ rất nguy hiểm cho an ninh lục địa nếu Nga cuối cùng cảm thấy mình đã giành được chiến thắng ở Ukraine, theo Tom Keatinge, Giám đốc Trung tâm Tài chính và An ninh tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia.

Bất chấp chiến tranh ở Trung Đông, Keatinge cho rằng ông Trump có thể bất cứ lúc nào cũng chuyển hướng khỏi việc tập trung vào Iran nếu việc tìm kiếm một thỏa thuận với Tehran vẫn còn phức tạp.

Sau đó, ông có thể nhanh chóng quay lại vấn đề Nga-Ukraine. Keatinge khẳng định đó là lý do tại sao người châu Âu phải hành động quyết đoán hơn nhiều ở Ukraine ngay bây giờ, so với những gì họ đã làm cho đến nay.

Việc họ liên tục sử dụng cụm từ "cho đến khi nào cần thiết" khi nói về việc giúp đỡ Ukraine, từ lâu các nhà phê bình đã cáo buộc các nhà lãnh đạo châu Âu đang "quản lý" cuộc chiến, thay vì tích cực theo đuổi hòa bình cho Ukraine.

Bất chấp tất cả những bài phát biểu, tất cả những chuyến thăm Kiev và số tiền đã chi cho vũ khí cho Ukraine, khi nói đến việc thực sự cứng rắn, đặc biệt là các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể gây ảnh hưởng mạnh mẽ, "người châu Âu chỉ đứng đó chờ đợi người Mỹ", Keatinge nói. "Họ hành động rất rụt rè trong khi EU là một khối thương mại khổng lồ."

Brussels hiện đang soạn thảo gói trừng phạt thứ 21 chống lại Nga. Nhưng còn khoản tài sản trị giá 210 tỷ euro bị đóng băng của ngân hàng trung ương Nga mà EU đang nắm giữ, chủ yếu ở Bỉ thì sao? Do ngần ngại sử dụng số tiền đó để giúp Ukraine (với lý do pháp lý và vấn đề uy tín), các nhà lãnh đạo EU đã đưa ra khoản vay 90 tỷ euro, được bảo lãnh bởi người đóng thuế châu Âu. Keatinge lập luận rằng các nhà lãnh đạo châu Âu có thể hành động chống lại Nga với tác động mạnh mẽ hơn nhiều. "Họ không sẵn lòng - hoặc không đủ đoàn kết - để dốc toàn lực chấm dứt cuộc chiến."

Các nhà lãnh đạo châu Âu chân thành mong muốn chấm dứt đau khổ ở Ukraine và thiết lập một nền hòa bình công bằng và bền vững trên biên giới của họ, nhưng cũng đúng là một lệnh ngừng bắn ở Ukraine sẽ đẩy những quyết định khó khăn lên hàng đầu. Có ít quốc gia ủng hộ việc đẩy nhanh quá trình gia nhập EU của Ukraine hơn họ muốn thừa nhận. Còn về cái gọi là "Liên minh các nước sẵn sàng", do Pháp và Anh đứng đầu, đã cam kết đóng vai trò là "lực lượng trấn an" ở Ukraine nếu và khi chiến sự kết thúc - quốc gia nào thực sự sẽ đưa quân đến đó và trong bao lâu? Đặc biệt là nếu lực lượng này không được Mỹ hỗ trợ từ trên không.

Washington dường như không quan tâm đến việc Ukraine bán công nghệ máy bay không người lái ở vùng Vịnh. ​​Họ cũng không chấp nhận lời đề nghị công khai của Zelensky về việc chia sẻ bí quyết công nghệ máy bay không người lái của Kiev với chính quyền Mỹ. Ít nhất là không công khai.

Nhưng ông Zelensky dường như không hề nao núng trước những chi tiết đó. Miễn là ông ấy vẫn xuất hiện trên các trang báo, ông ấy hy vọng Ukraine sẽ không bị lãng quên và Washington có thể sớm quay lại chú ý đến khu vực của ông ấy.

×