Đã tự chủ sản xuất, vì sao giá phân bón Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng từ chiến sự Trung Đông?

Việt Nam đã sản xuất được gần như hầu hết các chủng loại phân bón

Những diễn biến mới nhất về chiến sự Trung Đông đang làm dấy lên những lo ngại về chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu.

Đánh giá về những tác động đối với Việt Nam, trao đổi với phóng viên báo Dân Việt, TS Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, Việt Nam là một trong những quốc gia tiêu thụ nhiều phân bón trên thế giới nhưng cũng đã sản xuất được hầu hết các chủng loại phân bón.

Các số liệu thống kê cho thấy, năm 2024 toàn thế giới tiêu thụ 206 triệu tấn phân bón vô cơ các loại, năm 2025 tiêu thụ 205 triệu tấn, vượt mức kỷ lục 201,5 triệu tấn của năm 2020. Phân bón chứa nito (đạm) được sử dụng nhiều nhất (khoảng 57-58%), tiếp theo là phân bón chứa phốt pho (lân) và phân bón chứa kali.

Quốc gia tiêu thụ nhiều phân bón nhất là Trung Quốc, sau đấy là Ấn Độ. Riêng về urea thì Trung Quốc là quốc gia đứng đầu thế giới về sản xuất và tiêu thụ. Năm 2023 Trung Quốc sản xuất 57,6 triệu tấn urea, Ấn Độ 27,6 triệu tấn, Mỹ 10,6 triệu tấn, Nga 10,4 triệu tấn, Iran 8,4 triệu tấn, Ai Cập 6,4 triệu tấn, Qatar 5,8 triệu tấn.

Về Việt Nam, hiện nay nước ta tiêu thụ bình quân khoảng 10 – 10,5 triệu tấn phân bón vô cơ mỗi năm, vừa sản xuất, vừa nhập khẩu. "Đáng chú ý, Việt Nam đã sản xuất được gần như hầu hết các chủng loại phân bón như urea, DAP, SSP, FMP, SOP, NPK các loại", Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho hay.

Cũng theo TS Phùng Hà, Việt Nam đang phải nhập khẩu sulphate amon (SA), chlorua amon, phân kali (MOP). Phân bón kali có 2 loại SOP và MOP, hiện SOP đã được sản xuất tại Công ty SOP Phú Mỹ và đang triển khai đầu tư tại Công ty Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, dự án sản xuất MOP do Tập đoàn Hóa chất Việt Nam làm chủ đầu tư đang được triển khai tại Lào.

Về urea, với 4 nhà máy công suất hơn 2,6 triệu tấn/năm, Việt Nam là một trong số các quốc gia sản xuất và xuất khẩu urea. Hai doanh nghiệp sản xuất urea chủ lực là Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ, Đạm Phú Mỹ) và Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC, Đạm Cà Mau) - hai đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đều sử dụng nguồn khí trong nước. Hiện Việt Nam cũng đã xuất khẩu một lượng vừa phải SSP (supe phosphate), DAP và NPK.

Chiến sự Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung phân bón, biến động từ thị trường có ảnh hưởng tới người nông dân?

Dù đã tự chủ sản xuất được nhiều loại phân bón nhưng theo TS Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, Việt Nam cũng không được chủ quan trước những biến động từ thị trường quốc tế. Tình hình xung đột tại Trung Đông đang tác động đến chuỗi cung cầu, giá cả nguyên liệu và nhiều loại hàng hóa trong đó có phân bón.

Theo đó, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng, vì Hormuz là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón. Khi eo biển Hormuz bị đóng, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, theo tính toán giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm.

"Không có tuyến đường biển nào vận chuyển hàng hóa ra khỏi vùng Vịnh mà không đi qua eo biển Hormuz. Hậu quả chi phí logistic sẽ tăng vọt, bao gồm: giá container (có thể tăng nhiều lần), phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công,…", TS Phùng Hà nhấn mạnh.

Xung đột tại Trung Đông cũng khiến các nhà máy của Iran, Ai Cập, Jordan,... phải ngừng sản xuất urea và ammoniac hoặc do tình hình an ninh hoặc do nguồn cung cấp khí đốt bị gián đoạn.

Đáng nói, Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, khoảng 20 triệu tấn/năm. Trong đó Iran sản xuất khoảng 5 -6,5 triệu tấn urea/năm và là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu thế giới (đứng thứ sáu, do Iran có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới).

Thị trường phân bón toàn cầu luôn biến động mạnh về sản lượng, chủng loại, giá cả, xu thế phát triển,…, chịu tác động từ nhiều yếu tố như giá khí đốt, giá than, nhu cầu của ngành trồng trọt và chính sách xuất khẩu, biến động chính trị tại quốc gia, khu vực,...

Trong bối cảnh nguồn cung nguyên liệu bị gián đoạn, giá khí và dầu tăng, chi phí logistic tăng,… giá phân bón cũng sẽ tăng theo. Vì thị trường phân bón thế giới là thị trường mở nên mỗi biến động trên thế giới về giá cả, nguồn cung đều chắc chắn ảnh hưởng ít nhiều đến Việt Nam.

Trên thực tế, Việt Nam vẫn chi hàng tỷ USD để nhập khẩu phân bón. Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, trong năm 2025 Việt Nam đã xuất khẩu trên 1,97 triệu tấn phân bón các loại, tương đương 844,97 triệu USD, giá trung bình 428,7 USD/tấn, tăng 14,1% về khối lượng, tăng 19% về kim ngạch và tăng 4,4% về giá so với năm 2024.

Trong chiều ngược lại, lũy kế trong cả năm 2025, nước ta đã nhập khẩu gần 6,2 triệu tấn phân bón, trị giá gần 2,2 tỷ USD, tăng 16,9% về lượng và tăng 26,6% về trị giá so với năm 2024. Giá nhập khẩu bình quân đạt 354 USD/tấn, tăng 8%. Trung Quốc là nhà cung cấp phân bón lớn nhất của Việt Nam, đứng thứ hai là Nga và đứng thứ ba là Lào.

Chuyên gia nhận định thêm, việc giá phân bón tăng sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh của bà con nông dân, vì theo Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực thế giới (FAO), phân bón đóng vai trò quan trọng nhất trong việc tăng năng suất cây trồng.

Mặt khác, tùy theo loại cây trồng, mùa vụ, và khu vực, phân bón có thể chiếm từ 30 đến hơn 60% giá trị vật tư đầu vào. Hiệu quả sản xuất của bà con nông dân khi đấy sẽ phụ thuộc vào giá nguyên liệu đầu vào và giá sản phẩm như lúa, rau quả,…

Trước tình hình xung đột tại Trung Đông, chuyên gia khuyến nghị, các doanh nghiệp sản xuất phân bón cần thực hiện một số nội dung như: Tiếp tục giữ vững sản xuất, ưu tiên nguồn cung cho sản xuất trong nước; tiết giảm chi phí sản xuất như tiêu hao nguyên liệu, năng lượng, giảm các chi phí trung gian; đẩy mạnh nghiên cứu phát triển các loại phân bón hiệu quả cao (Enhanced Efficiency Fertilizer), đầu tư vào công nghệ tiên tiến; đa dạng hóa nguồn cung giúp giảm thiểu rủi ro; phát triển các sản phẩm thay thế;...

Về phía người sử dụng, Việt Nam là một trong các quốc gia sử dụng nhiều phân bón trên một đơn vị diện tích so với trung bình trên thế giới. Do đó, người dùng cần tăng cường thực hiện 4 đúng trong sử dụng phân bón (đúng chủng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách) nhằm giảm lượng phân bón sử dụng trên một đơn vị diện tích. Ngoài ra, bà con nông dân cũng cần quan tâm tới việc sử dụng các loại phân bón thay thế phù hợp, với giá thành hợp lý.

×