Đại biểu hiến kế giải pháp thu hồi đất phục vụ dự án Vành đai 5 Vùng Thủ đô tránh bị bỏ hoang, đẩy rủi ro về người dân

Việc đầu tư tuyến đường Vành đai 5 là vô cùng cấp thiết

Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Như So – Chủ tịch Tập đoàn Dabaco Việt Nam cho biết, việc đầu tư tuyến đường Vành đai 5 là vô cùng cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển, kết nối hạ tầng giao thông liên vùng, giải tỏa tình trạng quá tải trên các tuyến giao thông hiện hữu.

Dự án còn nhằm tăng cường kết nối giữa Hà Nội với các tỉnh, thành phố trong Vùng Thủ đô và khu vực lân cận trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp - dịch vụ và nhu cầu vận tải gia tăng nhanh chóng.

Đồng thời khắc phục khoảng trống về một tuyến vành đai năng lực lớn, giúp giảm áp lực giao thông cho nội đô Hà Nội, rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và mở ra không gian phát triển mới cho toàn vùng.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả đầu tư, đại biểu góp ý kiến, kiến nghị 3 nhóm nội dung:

Thứ nhất: Về quy định thu hồi đất toàn tuyến một lần (Khoản 3 Điều 2). Đại biểu đề nghị xem xét lại quy định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch (chiều dài toàn tuyến khoảng 349km), trong khi giai đoạn 2026–2030 dự kiến chỉ mới ưu tiên đầu tư khoảng 116 km.

“Việc thu hồi đất ngay đối với những đoạn chưa xác định chắc chắn được nguồn vốn tại thời điểm triển khai là thiếu cơ sở thực tiễn. Điều này dễ dẫn đến tình trạng đất đai bị bỏ hoang, làm tăng chi phí bồi thường phát sinh theo thời gian, gia tăng khiếu kiện và đẩy rủi ro, thiệt hại về phía người dân”, đại biểu phân tích thêm.

Thứ 2: Khoản 3 Điều 54 Hiến pháp năm 2013 quy định: "Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng”.

Tại Khoản 1 Điều 80 Luật Đất đai năm 2024 cũng quy định đối với các dự án phân kỳ tiến độ thì thực hiện thu hồi đất theo tiến độ của dự án đầu tư được xác định trong quyết định chủ trương đầu tư.

Đại biểu cho rằng: Quy hoạch toàn tuyến không đồng nghĩa với việc phải thu hồi đất ngay trên toàn tuyến. Việc thu hồi đất phải gắn liền với từng dự án thành phần đã được phê duyệt, đã bảo đảm nguồn vốn và có kế hoạch sử dụng đất cụ thể. Không thể thu hồi đất trước rồi mới chờ bố trí vốn sau, vì đây không phải là giải pháp "đẩy nhanh tiến độ" mà là tước quyền sử dụng đất của người dân khi nhu cầu sử dụng thực tế chưa phát sinh.

Về hình thức đầu tư và thẩm quyền điều chỉnh (Tương quan giữa Khoản 6 Điều 2 và Khoản 9 Điều 3). Theo đại biểu So, quy định về hình thức đầu tư giữa hai khoản này đang có sự mâu thuẫn trực tiếp, vi phạm nguyên tắc phân định thẩm quyền và ẩn chứa nhiều rủi ro trong thực thi.

Việc giao thẩm quyền cho địa phương thực hiện các dự án đường song hành là phù hợp

Trong khi Khoản 6 Điều 2 ấn định hình thức đầu tư gốc của toàn bộ dự án là đầu tư công thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội, thì Khoản 9 Điều 3 lại cho phép Bộ trưởng Bộ Xây dựng hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyền quyết định điều chỉnh hình thức đầu tư của dự án thành phần sau đó mới báo cáo Quốc hội.

Theo đại biểu quy định này vô hình trung hạ thấp thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội thành quyết định hành chính của cấp Bộ, cấp tỉnh dưới hình thức "việc đã rồi". Điều này không chỉ làm giảm tính uy nghiêm của pháp luật mà còn phát sinh rủi ro ngân sách lớn:

Nếu địa phương tự ý chuyển từ phương thức đối tác công tư (PPP) sang đầu tư công sẽ làm phát sinh nghĩa vụ bố trí vốn ngân sách vượt thẩm quyền. Ngược lại, nếu chuyển từ đầu tư công sang PPP mà không qua kiểm định, thẩm định tập trung sẽ dẫn đến mất an toàn tài chính và vướng mắc về thủ tục.

Đại biểu So đề xuất bỏ quy định giao thẩm quyền tự điều chỉnh hình thức đầu tư cho cấp Bộ và địa phương tại Khoản 9 Điều 3. Trong trường hợp Báo cáo nghiên cứu khả thi chứng minh phương án PPP có hiệu quả hơn, Chính phủ cần lập báo cáo giải trình trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định điều chỉnh theo đúng thẩm quyền.

Thứ ba: Về phạm vi phân cấp cho địa phương và khai thác quỹ đất hai bên tuyến (Điều 4). Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh cho biết, việc giao thẩm quyền cho địa phương thực hiện các dự án đường song hành là phù hợp, nhưng cần giới hạn rõ về quy hoạch, quy mô và mức đầu tư trong phạm vi Chủ trương đầu tư đã được Quốc hội thông qua. Không nên để từng địa phương tự quyết định các nội dung có thể làm thay đổi tổng thể dự án hoặc phá vỡ quy hoạch chung.

Đối với việc khai thác quỹ đất hai bên tuyến đường để phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ, đại biểu đề xuất cần bổ sung đầy đủ các quỹ đất này vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật về đất đai, đầu tư, đấu giá, đấu thầu.

Đồng thời, đại biểu kiến nghị cần làm rõ trách nhiệm, tránh hiểu sai rằng Nghị quyết này mặc nhiên cho phép địa phương tùy tiện khai thác, phát triển toàn bộ quỹ đất hai bên tuyến đường mà bỏ qua các quy trình pháp lý bắt buộc.

×