Đại biểu Quốc hội đề xuất "48+48 giờ" để xử lý vụ việc liên quan vũ khí hủy diệt hàng loạt

Sáng 8/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng.

Đóng góp ý kiến về dự thảo Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) bày tỏ đồng tình với sự cần thiết ban hành luật và đánh giá cao việc Bộ Quốc phòng đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến sau phiên thảo luận tổ. Tuy nhiên, đại biểu đề xuất tiếp tục hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính khoa học, thống nhất và khả thi.

Cần thống nhất khái niệm về vũ khí hạt nhân và vũ khí phóng xạ

Góp ý về giải thích từ ngữ tại Điều 3, đại biểu cho rằng khái niệm vũ khí hạt nhân cần sử dụng thuật ngữ "phản ứng hạt nhân không kiểm soát" thay vì "không điều khiển". Theo bà, đây là cách diễn đạt chuẩn xác về mặt khoa học, phản ánh đúng cơ chế hoạt động của cả bom phân hạch (bom A) và bom nhiệt hạch (bom H), tránh gây hiểu nhầm chỉ phản ứng tổng hợp hạt nhân mới là phản ứng không kiểm soát.

Đối với khái niệm vũ khí phóng xạ, đại biểu nhận định dự thảo hiện mới nhấn mạnh hậu quả gây nhiễm xạ nên dễ chồng lấn với vũ khí hạt nhân. Bà đề nghị viết lại Khoản 3 Điều 3 như sau: vũ khí phóng xạ là vũ khí sử dụng chất phóng xạ nhằm gây sát thương, gây tổn hại, chiếu xạ hoặc ô nhiễm phóng xạ đối với con người, môi trường hoặc vật thể mà không thông qua phản ứng hạt nhân, bao gồm các chất chứa phóng xạ, thiết bị phát tán chất phóng xạ, thiết bị gây chiếu xạ, phương tiện mang và các bộ phận chuyên dùng cấu thành”.

Về danh mục kiểm soát tại Điều 12, đại biểu chỉ ra dự thảo mới giới hạn ở hàng hóa lưỡng dụng, trong khi các điều khoản khác lại mở rộng sang vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ và dịch vụ. Theo bà, sự thiếu thống nhất này có thể gây khó khăn trong xác định đối tượng quản lý và thực thi pháp luật. Vì vậy, cần rà soát để bảo đảm đồng bộ giữa các Điều 12, 13, 15 và 16.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cũng đề nghị mở rộng phạm vi hoạt động thuộc diện quản lý, kiểm soát tại Điều 13. Dẫn Nghị quyết 1540 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cùng quy định của Liên minh châu Âu và Singapore, bà kiến nghị bổ sung các hoạt động môi giới, tư vấn, đại diện, ủy thác, xúc tiến thương mại và các dịch vụ trung gian liên quan đến hàng hóa, công nghệ, phần mềm và dịch vụ thuộc diện kiểm soát.

Đối với biện pháp ngăn chặn khẩn cấp tại Điều 17, đại biểu cho rằng thời hạn tối đa 24 giờ để tạm dừng hoạt động hoặc tạm giữ hàng hóa là quá ngắn đối với các vụ việc liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Theo bà, việc giám định độc tính hóa học, đo phóng xạ, phân tích công nghệ hay xác minh qua các kênh hợp tác quốc tế thường cần nhiều thời gian hơn.

"Tôi kiến nghị nâng thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn lên không quá 48 giờ, đồng thời cho phép gia hạn một lần không quá 48 giờ đối với các vụ việc phức tạp cần kiểm định chuyên sâu", đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề xuất.

Đề xuất cơ chế "tham vấn trước" để phòng ngừa vi phạm trong quản lý hàng hóa lưỡng dụng

Thảo luận tại Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị dự luật cần chuyển mạnh từ tư duy phát hiện, xử lý vi phạm sang hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật ngay từ đầu.

Theo đại biểu, nhiều thiết bị, phần mềm hay công nghệ đều được sử dụng hợp pháp trong nghiên cứu, y tế và sản xuất, nhưng trong một số điều kiện nhất định có thể trở thành đối tượng kiểm soát. Vì vậy, không ít doanh nghiệp hoặc cơ sở nghiên cứu gặp khó trong việc xác định chính xác nghĩa vụ pháp lý của một giao dịch hay công nghệ cụ thể.

Dù dự thảo đã bổ sung quy định về hướng dẫn tuân thủ, chương trình tuân thủ nội bộ và hỗ trợ doanh nghiệp, bà Nga đề nghị nghiên cứu thêm cơ chế "tham vấn trước". Theo đó, khi chưa thể xác định chắc chắn một hoạt động có liên quan đến hàng hóa lưỡng dụng hay không, doanh nghiệp có thể chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn hoặc xác nhận phương án xử lý.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cơ chế này vừa giúp cơ quan quản lý sớm nhận diện các công nghệ, phương thức giao dịch mới, vừa tạo "vùng an toàn pháp lý" cho những chủ thể có thiện chí tuân thủ.

Về quản lý rủi ro, bà Nga đồng tình với cách tiếp cận đánh giá rủi ro quốc gia được quy định trong dự thảo, song nhấn mạnh kết quả đánh giá sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp nếu được dùng làm căn cứ tăng tần suất kiểm tra hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát.

Đại biểu đề nghị văn bản hướng dẫn phải bảo đảm ba nguyên tắc: dữ liệu đánh giá phải có nguồn gốc, có thể kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên; quyết định quản lý không được phụ thuộc hoàn toàn vào thuật toán hay trí tuệ nhân tạo mà phải do người có thẩm quyền chịu trách nhiệm; đồng thời cần có cơ chế điều chỉnh khi dữ liệu sai lệch hoặc điều kiện thực tế thay đổi.

"Quản lý dựa trên rủi ro là xu hướng tiến bộ, nhưng nếu dữ liệu không tốt hoặc tiêu chí không được kiểm soát thì rất dễ chuyển thành quản lý dựa trên sự nghi ngờ", đại biểu nhấn mạnh.

Ở góc độ thực thi, bà Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình với chủ trương không tăng thêm tổ chức, biên chế, song cho rằng cần nâng cao năng lực cho lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ. Đại biểu đề xuất xây dựng mạng lưới chuyên gia liên ngành để hỗ trợ nhanh cán bộ tại cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics và các địa bàn trọng điểm khi phát sinh tình huống phức tạp.

×